Nağd ödənişlərə limit tətbiqi yenidən aktuallaşır

Tarix: 30.05.2015 / 02:25
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkədə nağdsız ödənişlərin həcminin genişləndirilməsi son dövrlər getdikcə daha çox diqqət mərkəzində yer almaqdadır. Bu məqsədlə müvafiq infrastrukturun yaradılması üçün hökumət tərəfindən zəruri addımlar atılıb və bu proses davam edir. Hazırda hökumətin maraq dairəsində olan məsələ nağdsız ödənişlərdən daha çox istifadə olunması ilə bağlıdır. Xüsusən də İlk Avropa Oyunları fonunda bu məsələ daha çox aktuallıq qazanır.

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ödənişlərin plastik kartla həyata keçirilməsi üçün müvafiq infrastrukturun yaradılması istiqamətində mühüm işlər görülməkdədir. Vergilər Nazirliyi bildirir ki, banklar tərəfindən verilmiş sifarişlər üzrə təkcə keçən ildən indiyədək Azərbaycana 75 min ədəd POS-terminal gətirilib. Onların bir hissəsi «kart vasitəsilə birbaşa təmas olmadan» istifadəni nəzərdə tutan xüsusi qurğulardır ki, bunlar inkişaf etmiş ölkələrdə son illərdə tətbiq edilir. İlin əvvəlindən indiyədək respublikada POS-terminalların sayı 81,7 mindən 86 minə çatdırılıb. Bu il əlavə quraşdırılmış POS-terminalların sayında regionların payı daha çoxdur. Statistik göstəricilərə əsasən, POS-terminalların tətbiqinin genişləndirilməsi nağdsız dövriyyənin artmasına da tədricən təsir göstərir. Nağdsız ödənişlərin həcmi 2014-cü ilin ilk rübü ərzində 154 milyon manat olduğu halda, 2015-ci ilin müvafiq dövrü üzrə bu rəqəm 172 milyon manat təşkil edib və artım 12% olub. Vergilər nazirinin audit və operativ nəzarət sahələri üzrə müşaviri İlqar Əhmədov bildirib ki, I Avropa Oyunlarının keçirilməsi ilə əlaqədar diqqət mərkəzində olan ən mühüm məsələlərdən biri də nağdsız əməliyyatların həcminin artırılması üçün bütün obyektlərdə, xüsusilə ticarət, xidmət və iaşə obyektlərində POS-terminalların quraşdırılması və istifadə edilməsidir. Mütəxəssislər hesab edir ki, ölkədə nağdsız ödənişin tətbiqi istiqamətində nəzarət daha da artırılmalıdır. İqtisadçılar Avropa ölkələrində artıq nağd ödənişin həcminin minimum həddə qədər azaldığını deyir. Belə ki, Danimarka kimi inkişaf etmiş ölkələrdə kağız puldan imtina edilir. Bu ölkədə gələn ildən etibarən restoran, mağaza və yanacaqdoldurma məntəqələrində nağd pul qəbul olunmayacaq. Bu prosesin Azərbaycanda da gələcəkdə tətbiq olunacağı istisna edilmir. Hazırda ölkə daxilində nağdız ödənişin tətbiqi istiqamətində ciddi işlər görülür. Ekspertlər burada müxtəlif addımların atılmasını da zəruri hesab edir.

Araşdırmalar göstərir ki, son illər Bakı şəhərində plastik kartların istifadə imkanlarını genişləndirən bir sıra tədbirlər görülüb. Paytaxtda nağdsız əməliyyatların aparılması üçün POS-terminalların, bankomatların sayı artırılıb. Bununla belə, hələ vəziyytin qənaətbəxş həddə qədər yüksəldiyini söyləmək olmaz. Bu səbəbdən hesab edilir ki, stimullaşdırıcı tədbirlərdən də istifadə olunmalıdır. Məsələn, Kolumbiyada debet və kredit kartları ilə ödəniş edən istehlakçılar üçün əlavə dəyər vergisi 2 faiz azaldılır. Macarıstanda isə POS-terminalların quraşdırılması üçün 3 il müddətinə subsidiyalar ayrılıb. İsveçdə kart sahibinə il ərzində plastik kartlarla edilən ödənişlərin 2 faizi həcmində əlavə bonus verilir. Eyni zamanda, bir çox ölkələrdə vergi sistemi vasitəsilə müəyyən güzəştlərdən istifadə olunur və beləliklə, nağdsız dövriyyənin genişləndirilməsi üçün stimullaşdırıcı addımlar atılır. Ümumiyyətlə, nağdsız hesablaşmaların stimullaşdırılması məqsədilə müəyyən dövr üçün bonus sistemlərin tətbiq edilməsi məqsəduğundur. Bu zaman plastik kartlardan istifadə edərək alqı-satqı edənlərin ödədiyi vəsaitin bir qismi, məsələn, 3 faizi sonradan həmin şəxsin hesabına qaytarıla bilər. Qeyd edək ki, bu sistem ötən əsrin 90-cı illərində qardaş Türkiyədə çox uğurla tətbiq edilib və vətəndaşları nağdsız hesablaşmalardan istifadəyə təşviq edir. Oxşar addımların ölkəmizdə də atılmasına ehtiyac var.

O da məlumdur ki, nağdsız əməliyyatlara şəffaflığın və təhlükəsizliyin təməli kimi dəyər verilir. Ekspertlər bildirir ki, nağdsız dövriyyə üçün çox vacib şərt bütün əməliyyatların rəsmiləşməsidir. Digər tərəfdən, nağdsız ödənişin tətbiqi həm Mərkəzi Bankın fəaliyyətini yüngünləşdirir, həm də inflyasiyanın qarşısını alır. Kartlardan istifadə zamanı xidmət haqqına görə faizlərin tutulmasına gəlincə, artıq xarici ölkələrdə bu problem həll edilib. Çünki kartlara mərkəzləşdirilmiş şəkildə nəzarət edilir. Müştəri istənilən kartla ödəniş aparır və buna görə əlavə pul tələb olunmur. Digər tərəfdən, təşviqedici addımlardan biri nağd pul əməliyyatlarına limitlərin qoyulması ola bilər. Qeyd edək ki, digər ölkələrin təcrübəsində də bu addıma rast gəlinir. Məsələn, qonşu ölkə Rusiyada nağd pul əməliyyatlarına limit qoyulur. Başqa MDB ölkələrindən Qazaxıstanda 26 min, Belarusda 1,7 min dollardan artıq əməliyyatlar nağdsız qaydada aparılmalıdır. Avropa ölkələrindən Fransada hüquqi şəxslər arasında bir əqd üzrə nağd qaydada aparılan hesablaşmanın məbləği 1300 ABŞ dollarından çox olduqda, artıq məbləğin 5 faizi həcmində cərimə tətbiq edilir. Bu kimi addımlardan da ölkəmizdə istifadə olunması məqbul sayılır.

Tahir TAğIYEV