Manatın taleyi avrodan asılı vəziyyətdə...

Tarix: 28.05.2015 / 02:55
Bölmə: İqtisadiyyat

Son günlərdə ABŞ valyutasının digər pullar, o cümlədən avro qarşısında yenidən bahalaşması müşahidə olunur. Ekspertlər bu prosesin müəyyən müddət davam etməsini istisna etmir. Buna əsas səbəb ABŞ Mərkəzi Bankı tərəfindən faiz dərəcələrinin artırılmasının mümkünlüyü barədə səslənən fikirlərdir. Faiz dərəcələri qalxarsa, bu, dolları xeyli bahalaşdıra bilər.

Əslində, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) rəhbəri Janet Yellenin son çıxışından sonra dollar artıq möhkəmlənməkdə davam edir. «Greater Providence» ticarət palatasında çıxış edən Yellen deyib ki, ABŞ iqtisadiyyatı yaxşılaşarsa, bu il faiz dərəcələrinin artımı mümkün olacaq. Faiz artımının mərhələli olacağından danışan FES rəhbəri qeyd edib ki, faizlərin normallaşması bir neçə il sürəcək. Xanım Yellen Birləşmiş Ştatlar iqtisadiyyatında ilk rübdə qeydə alınan ləngimənin müvəqqəti olduğunu, ikinci rübdə iqtisadi göstəricilərin yaxşılaşmasını gözlədiyini deyib. Onun sözlərinə görə, Amerikada iqtisadi artımın önündə «əsən küləklər azalır» və bu il mülayim bir böyümə gözlənir. FES başçısının təxminlərinə görə, işsizlik səviyyəsi ilin sonuna doğru 5%-ə enəcək, iqtisadiyyatdakı normallaşma ilə birlikdə inflyasiya 2% hədəfinə doğru qalxacaq.

FES-in bu açıqlamalarından sonra dollar indeksində sürətli artım baş verib. Mayın 22-də 94,95 həddində olan indeks artıq 97 səviyyəsinə yüksəlib. Qısa müddətdə dollar 2 faizdən çox bahalaşıb. May ayının sonunda ABŞ iqtisadiyyatına aid mənzil qiymətləri indeksi, mənzil satışları indeksi, istehlakçı inam indeksi, mal sifarişləri və digər mühüm göstəricilər yaxşılaşarsa, FES-in iyunun ikinci yarısında gözlənilən toplantısına qədər dollar indeksində artım davam edəcək. Bu halda yaxın günlərdə indeksin hətta 100 həddinə çatması da realdır. Bütün bunlar ölkəmizə də təsirsiz ötüşmür. Milli valyuta ABŞ dollarına qarşı yenidən zəifləməyə başlayıb. Ekspertlər qeyd edir ki, manatın zəifləməsi dünya bazarında dolların möhkəmlənməsinin davam etməsi ilə bağlıdır. ABŞ dollarının beynəlxalq valyuta bazarında möhkəmlənməsinin əsas səbəbləri ABŞ-da makroiqtisadi göstəricilərin müsbət tendensiyasını qoruması və Avropa İttifaqının bir sıra problemləri ilə bağlıdır. Qeyd olunduğu kimi, keçən həftə açıqlanan ABŞ-da işsizlik müraciətlərinin azalması və inflyasiyanın artması bu ölkədə iqtisadi artım tempinin yüksəlməyə başlamasının ilk siqnalları kimi qəbul edilib. Nəticədə, investorlar ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini artıq sentyabrda artıra biləcəyini düşünərək dollar almağa başlayıblar. Digər tərəfdən, Avropanın Yunanıstanla bağlı problemi də hələ həllini tapmayıb. Yunanıstan iyun ayının ilk günlərində Beynəlxalq Valyuta Fonduna ödəməli olduğu öhdəlikdən imtina edib. Nəticədə, avro dollara qarşı qiymətdən düşməyə başlayıb və dolların möhkəmlənməsi sürətlənib. Ekspertlər hesab edir ki, Yunanıstan problemi həll olunmasa, avronun ucuzlaşması və dolların möhkəmlənməsi prosesi davam edəcək. Bu da yaxın 2-3 ayda avro-dollar məzənnəsini paritetə gətirib çıxara bilər.

İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, avro və dollar manat qarşısında eyni zamanda dəyər itirir və ya dəyər qazanır. Manatın növbəti mərhələdə məzənnəsi Avropa pulunun durumundan asılı olacaq: «Manatın son günlərdəki rəsmi məzənnəsi göstərir ki, Mərkəzi Bank valyuta səbətində avronun payını artırıb. Praktik olaraq, dollar avroya nisbətən möhkəmlənən zaman manata nisbətən də güclənir. Və ya əksinə: dollarla müqayisədə dəyər itirən avro manat qarşısında da zəifləyir. Deməli, bu artıq Mərkəzi Bankın çevik valyuta siyasətinə keçərək valyuta səbətində milli valyutamızın gələcək məzənnəsinə təsir edəcək dəyişiklik etdiyindən xəbər verir. Əslində, bu artıq manatın avronun məzənnəsindən tədricən asılılığının yaranması anlamına da gəlir. Belə ki, dolların avroya nisbətən möhkəmlənməsi heç də ABŞ pulunun bütün digər valyutalara nisbətən güclənməsi demək deyil. Məsələn, son 1 gündə avroya nisbətən güclənən dollar İngiltərə funt-sterlinqinə və eləcə də Kanada dollarına nisbətən mövqelərini qoruyub saxlaya bilməyib. Bu isə o deməkdir ki, manatın növbəti mərhələdə məzənnəsi, həmçinin, Avropa pulunun durumundan asılı olacaq. Avrozonada milli valyuta möhkəmlənəcəksə, o zaman manat da dollara nisbətən dəyər qazanacaq. Avronun dollara nisbətən zəifləməsi isə manatın da yumşalmasına səbəb olacaq».

Xatırladaq ki, aprelin 13-də dollar indeksi 100 səviyyəsinə çatanda dolların manata qarşı rəsmi məzənnəsi 1,0537 idi. Amma nəzərə alaq ki, həmin tarixdə neftin qiyməti aşağı idi. İndi neft qiymətləri qalxır. Dollar indeksi 100 həddinə çatsa belə, neftin qiymətinin 62 həddindən aşağı düşməsi gözlənilmir. Buna görə də qarşıdakı günlərdə dollar indeksi 100 həddinə çatarsa və neftin qiyməti 62 dollar həddində qalarsa, Azərbaycanda dolların manata qarşı məzənnəsi çox da yüksəlməyəcək. «Saxo Bank»ın baş iqtisadçısı Stiv Yakobsen ABŞ dollarının yaxın dövrdəki məzənnəsi ilə bağlı bildirir:

«Düşünürəm ki, 2016-cı ilin ilk ayları ABŞ dollarının möhkəmlənmə dövrü olacaq, ancaq daha sonra valyuta davamlı zəifləyəcək. ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsi ilə bağlı qərarı sentyabrda gözlənir. Düşünürəm ki, təsir mənfi olacaq, çünki nəticədə marjanın təmin olunması tələbi irəli sürüləcək. Uçot dərəcəsinin artırılması, iqtisadiyyatdan çox, dərəcənin dəyişilməsi ehtiyacına əsaslanır. Federal Ehtiyat Sistemi bazar iştirakçılarını təəccübləndirəcək».