Neftin qiymətində sıçrayışlı artım dövrü başlayır

Tarix: 17.04.2015 / 03:19
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya birjalarında son bir neçə gündə diqqət çəkən önəmli hadisələrdən biri də neftin qiymətinin sürətli yüksəlişidir. Qeydə alınan rəqəmlər neftin qiymətində bahalaşmanın proqnozlardan da çox yüksək olduğunu üzə çıxarır. İstisna olunmur ki, bu gedişlə neft yenidən 90-100 dollarlıq həddə çatsın. Hazırda isə birjalarda «Brent» markalı neftin qiyməti 60 dolları keçib.

Belə ki, «ICE London» qitələrarası birjasında «Brent» markalı neftin qiyməti 4.6 dollar artaraq 63.03 dollar olub. Nyu-Yorkun NYMEX əmtəə birjasında keçirilən elektron ticarət əməliyyatlarının gedişində WTI neftinin qiyməti 1 barrelə görə 2.83 dollar artaraq 56.28 dollar təşkil edib.

Azərbaycanın Supsa, Batumi və Ceyhan limanları vasitəsilə dünya bazarına çıxararaq satdığı «Azeri LT CIF» markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti də 1,6 dollar, yaxud 2,66% bahalaşıb. Məlumata görə, hazırda «Azeri LT CIF» markalı neftin bir barrelinin qiyməti 61,8 dollara bərabərdir. Amma cəmi bir gün əvvəl Azərbaycan neftinin qiyməti 60,2 dollar olub. Bahalaşmanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. Bunun əsas səbəbi əsas neft istehsalçısı olan ölkələrin hasilatı azaltmaqda maraqlı tərəf kimi çıxış etmələridir. Artıq İran neft ixrac edən ölkələr təşkilatından (OPEK) hasilatı ən azı 5% azaltmağı xahiş edib. İranın neft sənayesi nazirliyinin rəhbəri Bijan Zanqane bu xüsusda bildirib: «Biz ehtimal edirik ki, neft hasilatını minimum 5% azaltmaq lazımdır. OPEK-in ən mühafizəkar üzv ölkələrini inandırmaq lazımdır ki, OPEK-də gündəlik neft hasilatı 30 milyon barreli üstələməməlidir. İran hesab edir ki, «qara qızıl»ın qiymət artımının qarşısının alınması və sabitləşdirilməsi üçün bu səviyyəni 5% azaltmaq lazımdır». Rəsmi Tehran OPEK ölkələrinə neftin ucuzlaşmaması üçün hasilat səviyyəsini əlaqələndirməyi təklif edir. OPEK lideri Səudiyyə Ərəbistanı da qiymətin ucuzlaşmasının qarşısını almağa hazırdır. Müxtəlif hesablamalara görə, hazırda neft bazarına sutkada 1,5 - 2 milyon barreldən artıq neft daxil olur. Bu həcm azalacağı halda neftin qiymətində artım daha böyük olacaq.

Daha bir maraqlı məqam odur ki, neftin qiymət yüksəlişi hazırda ABŞ-ın da xüsusi maraq dairəsindədir. Çünki ucuz qiymətlər üzündən ABŞ-ın şist neft sənayesi çökür. Hasilatın bir neçə dəfə azalması isə amerikalı istehsalçıları da ciddi narahat edir. Bir barrel üçün neftin qiymətinin 80 dollardan aşağı enməsi ABŞ-da şist sənayesini qeyri-rentabelli edib. Bu səbəbdən ABŞ neft istehsalçıları da qiymətlərin yüksəlişi üçün fəaliyyətlərini genişləndirməkdədir. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, ABŞ-ın indiki halda neftin qiymətinə təsir imkanları xeyli böyükdür və görünür, bundan hələ uzun müddət yararlanacaq. O bildirib ki, ABŞ-ın neftin qiymətinə birmənalı təsiri və siyasi faktorların geniş vüsət aldığı indiki dövrdə qiymət məsələsi heç də ürəkaçan deyil: «Hazırda neftin qiyməti olduqca aşağıdır və bu da neft istehsalçısı ölkələrinin marağına uyğun deyil. Neftin mövcud qiyməti bu ölkələrin gəlirlərinin azalmasına gətirib çıxarıb. Bu məqamı nəzərə aldıqda, sözsüz, istehsalçıların neftin qiymətinə xeyli dərəcədə təsir imkanları var. OPEK-in hasilatın azaldılması ilə bağlı qərar qəbul etməsi neftin dünya bazarında qiymətinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.

Ancaq hələlik OPEK bu qərarı qəbul etmir. Mövcud vəziyyət onu göstərir ki, neftin dünya bazarında qiymətinin növbəti dövrlərdə müəyyən dərəcə stabilləşməsi, eyni zamanda, ABŞ-İran münasibətlərindən asılı olaraq qiymətin dəyişəcəyi proqnozlaşdırılır». Bundan əlavə, spekulyasiya oyunlarına son qoyulması fonunda da neftin qiymətində artım gözlənir. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da bəyan edib ki, neftin dünya qiymətlərinin enməsinə səbəb, o cümlədən spekulyasiya oyunudur. O qeyd edib ki, neftin qiyməti yaxın zamanda neft istehsalçıları üçün sərfəli olan bir barrel üçün 90-110 diapazonuna qayıdacaq. Xatırladaq ki, bu günlərdə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin prezidenti Rövnəq Abdullayev də neftin qiymətinin 90 dollara kimi yüksələcəyini bildirmişdi: «Neft elə bir amildir ki, onun qiyməti siyasi amillərdən çox asılıdır. Ona görə ki, onun satışını bazarda bazar və siyasi amillər dəyərləndirir. İqtisadi dəyərləndirilməsi yoxdur. Mən inanmıram ki, İranla «altılıq» arasındakı razılaşma neftin qiymətinə təsir etsin. Tendensiyaya nəzər salanda görmək olar ki, neft bir neçə il bahalaşır, bir neçə il ucuzlaşır. Məsələn, son 20 illik diaqramda eyni vəziyyət təkrar olunur». Rövnəq Abdullayevin proqnozlarına görə, neftin qiyməti 2017-ci ilədək 80-90 dollara qalxacaq. Ekspertlər hesab edir ki, ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanının neft bazarına təsir mexanizmlərinin artıq bu ölkələrin özlərinin də əleyhinə işləməsi son nəticədə onların da neftlə bağlı artıq fərqli siyasətə başlamasına rəvac verməkdədir. Bu səbəbdən neftin qyimətində yüksəliş qaçılmaz sayılır.