Azərbaycandan xaricə yenə böyük turist axını var

Tarix: 01.04.2015 / 02:26
Bölmə: İqtisadiyyat

Qeyri-neft sektorunun inkişafında turizmin xüsusi çəkiyə malik olduğu danılmaz həqiqətdir. Hazırda ölkəmizdə turizmin inkişafında müəyyən irəliləyişlər olsa da, özünü göstərən bir sıra ənənəvi problemlər də qalmaqdadır.

Söhbət yüksək qiymətlərdən, bunun əvəzində göstərilən aşağı keyfiyyətli xidmətlərdən gedir. Qeyd edilənlərin nəticəsidir ki, istirahətini xaricdə keçirmək istəyən vətəndaşların sayı yenə də kifayət qədər yüksəkdir. Elə Novruz tətilində istirahət üçün xaricə, o cümlədən Gürcüstan və Türkiyəyə üz tutan azərbaycanlıların sayının yenə kifayət qədər yüksək olması bunun daha bir təsdiqi oldu. Onu da qeyd edək ki, xaricə istirahət üçün üz tutan soydaşlarımız burada heç də az vəsait xərcləmir. Hesablamalara görə, təkcə ötən il xaricdəki Azərbaycan rezidentlərinə 3 milyard dollar məbləğində turizm xidməti göstərilib. Bu, 2013-cü ilin göstəricisindən 4% çoxdur. Bütün bunlar bir daha göstərir ki, vətəndaşların çoxu xarici ölkələrdə dincəlməyə üstünlük verir. Yerli turistlərin əsas axını Türkiyəyə yönəlir. Sonrakı yerləri Rusiya, Gürcüstan, Dubay tutur. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ölkə daxilində turizm xidmətləri baha olduğundan, soydaşlarımız çox vaxt dincəlməyə başqa ölkələrə gedirlər. Orta qiymətlə ölkə daxilində bir nəfər üçün yeddi günlük normal istirahətin qiyməti az qala min manatdan baha başa gəlir. Türkiyədə isə həmin qiymətə 7 gün Antalyada istirahətlə yanaşı, uçuş, mehmanxanaya transfer, yemək daxil olmaqla yüksək servisli xidmət daxildir. Vətəndaşları daxili turizm turlarıdandan uzaqlaşdıran digər amil xidmətin keyfiyyətinin aşağı olmasıdır. Bu ən çox Bakıdan kənarda hiss olunur. Bundan əlavə, qalmaq üçün çəkilən xərclər də vətəndaşlara ucuz başa gəlmir.

Araşdırmalar göstərir ki, otellərdə təklif olunan qiymətlər hələ də yüksək həddədir. Bunun əsas səbəblərindən biri isə ölkəmizdə 1, 2 və 3 ulduzlu otellərin sayının olduqca azlığıdır. Düzdür, 1 ulduzlu otellərdə xidmət səviyyəsi yüksək olmasa da, hər halda burada qalmaq üçün qiymətlər olduqca münasibdir. Ekspertlər 1 ulduzlu otellərdə müştərilərə, ilk növbədə, sadə və tələbatı ödəyən şərait yaradıldığını bildirir. Belə otellərdə əlavə xidmətlərin çeşidi, keyfiyyəti elə də yüksək səviyyədə deyil. Bu otellərin avadanlığı da yüksək səviyyədə olmur. Bu mehmanxanalar qonağın tələbatını məhdud səviyyədə ödəyir. Lakin təcrübə belə otellərə tələbin kifayət qədər yüksək olduğunu göstərir. Hər halda, Türkiyə və Gürcüstan təcrübəsindən də bunu görmək mümkündür. Əksər xarici ölkələrdə bu təcrübədən geniş yararlanırlar. Hətta elə otel tipli müəssisələr var ki, heç ulduz dərəcəsi də yoxdur. Amma qiymətləri ucuz olduğuna görə belə yerlərdə qalanlar da çoxdur. Azərbaycanda, xüsusən bölgələrdə belə otellərə ehtiyac olması dəfələrlə gündəmə gətirilib, lakin hələ də istənilən nəticə yoxdur.

Ekspertlərin fikrincə, bu sahədə təşviqedici siyasətin tətbiqi lazımdır. Məsələn, regionlarda turizm mərkəzləri və istirahət zonaları üçün əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) ləğvi və ya azaldılması nəzərdə tutmalıdır. Otellərdən tutulan vergilərin azaldılması təklif olunur. Bəzi ölkələrdə turizm sektoru üçün ƏDV 7 faizdir. Ölkəmizdə otellərdən ƏDV-nin bu həddə qədər azaldılması məqbul sayılır. Bundan başqa, hesab olunur ki, Azərbaycanda turizm şirkətlərinə, təkcə ƏDV sahəsində deyil, əmtəə və gəlir vergisi sahəsində də güzəştlərin edilməsi vacibdir. Çünki bütün bunlar nəticə etibarı ilə turistlərin xərclərinin ölkə daxilində aşağı düşməsinə gətirib çıxarmaq iqtidarındadır.

Bir daha qeyd edək ki, turizm dünya iqtisadiyyatının ən gəlirli və dinamik sektorlarından biridir. Bu səbəbdən ölkəmizdə bu sahəyə daha çox diqqət vacib sayılır. Ekspertlər bildirir ki, turizim sektoru prioritet sahələrdən hesab olunduğu üçün ona mütəmadi dövlət dəstəyinin verilməsinə ehtiyac böyükdür. Xüsusən də Şərqi Avropa ölkələri təcrübəsi göstərir ki, bu sektora ayrılan əlavə dəyər vergisində güzəştlərin edilməsi daha çox xeyirlidir. Şərqi Avropa ölkələrində, məsələn Rumıniyada əlavə dəyər vergisi 18% olsa da, bu ölkədə turizm sektorunda çalışan şirkətlər əlavə dəyər vergisinə 7%-lə cəlb olunur. Bu birmənalı şəkildə imkan verir ki, turizm sektorunda fəaliyyət göstərən şirkətlər xərclərin azaldılmasına nail olsun. Bu da nəticə etibarilə turizm sektorunda qiymətlərin tənzimlənmsinə və bu sahənin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına şərait yaradır. Onu da qeyd edək ki, problemlərə baxmayaraq, Azərbaycana xaricdən gələn turistlərin sayı artır. Məsələn, Azərbaycana ötən il gələn turistlərin sayı 2013-cü illə müqayisədə 16,82 faiz artıb. Ötən il Azərbaycana 2,5 milyon turist gəlib. 2013-cü ildə isə ölkəmizə gələn turistlərin sayı 2,1 milyon nəfər olub. Azərbaycan turistləri ən çox qonşu ölkələrdən qəbul edib. Rusiya, Gürcüstan, Türkiyə, İran və Ukrayna ötən il Azərbaycana turistlərin gəldiyi ölkələrin siyahısında ilk beşliyi təşkil edib. Azərbaycana gələn turistlərin sayına görə sonrakı yerləri Qərbi Avropa ölkələri və ABŞ tutub. Növbəti 5 il ərzində Azərbaycana gələn turistlərin sayının təqribən 3,5-4 milyona çatacağı gözlənir.