Dollar kreditləri ilə bağlı problem davam edir

Tarix: 31.03.2015 / 03:13
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektorunda hələ də aktuallığını qoruyan məsələlərdən biri də kredit faizlərinin yüksək olması, bəzi bankların isə əsasən xarici valyutalarda kredit verməsidir. Həmçinin xarici valyutada götürülmüş kreditlərin manatın devalvasiyadan əvvəl olan dollar məzənnəsi ilə qaytarılması ətrafında da mübahisələr səngimir. Proseslər isə onu göstərir ki, banklar devalvasiyadan əvvəlki dollar kursunu nəzərə almaqda maraqlı deyil və ödənişlərin ya yeni kursla, ya da birbaşa xarici valyuta ilə ödənilməsini tələb edirlər.

Bu isə bəzi müştərilərin bank ödənişlərini etməkdə çətinlik çəkməsi ilə müşayiət olunur.

Vəziyyətdən çıxış yolu kimi banklar dollarla götürülmüş kreditlərin ödənilmə müddətinin uzadılmasını və kredit faizlərinin nisbətən aşağı salınmasının mümkünlüyünü də bəyan edirlər. Lakin bu güzəştlər 2-3 faizdən artıq olmur və 25-30 faizlik hədd üçün bu, elə də böyük göstərici deyil. Xatırladaq ki, Milli Məclisdə Nazirlər Kabinetinin hesabatının müzakirəsi zamanı bankların belə addım atmasını Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da təklif etmişdi. O, banklara kreditlərin vaxtını uzatmağı və faiz dərəcələrini aşağı salmağı təklif edib: «Bir daha banklara müraciət edirəm ki, bu prosesi həyata keçirsinlər. Biz bu prosesi çox ciddi diqqət mərkəzində saxlayacağıq. Banklara tövsiyə olunub ki, valyuta kreditlərinin vaxtını uzatsınlar, faizləri aşağı salsınlar». Lakin görünən odur ki, bu təklif istənilən nəticəni verməyib. İqtisadçı ekpert Vüqar Bayramov sosial şəbəkədə bu xüsusda yazır: «Mərkəzi Bank sədrinin dollarla götürülən kreditlərə faiz endirimlərinin tətbiqi ilə bağlı banklara tövsiyəsi borcluların ödəmə qabiliyyətinə hələlik təsir göstərmir. Əksər bankların təklif etdiyi 2 və ya 3 faizlik endirimlər borcluların «dərdinə çarə» deyil».O bildirib ki, dollarla götürülən kreditlərlə bağlı istənilən addım hər iki tərəfin - bankların və müştərilərin- maraqlarına uyğun olmalıdır: «Çox sadə misal: manatın məzənnəsi yüksək olan zamanlar 500 dollar aylıq kredit borcu olan şəxsin aylıq ödənişi 390 manat idisə, indi yeni məzənnə ilə həmin borclunun aylıq ödənişi 525 manatdır. Bu isə o deməkdir ki, hər 500 dollar kredit ödənişi edən vətəndaş 135 manat artıq aylıq vəsait ödəməlidir. Təbii ki, bankların da əsas gəlir mənbələrindən biri xaricdən və ya beynəlxalq maliyyə qurumlarından alınan kreditlərdir. Həmin kreditlər isə xarici valyuta ilə ödənilib. Deməli, məzənnənin neçə olmasından asılı olmayaraq, banklarda öz borclarını xarici valyuta ilə geri qaytarmalıdır. Buna görə də, indiki məqamda daha uyğun yol dollarla götürülən kreditlər üçün faizlərin aşağı salınmasıdır. Onsuz da ölkəmizdə kredit faizləri yüksəkdir və onun müştərinin ödəmə qabiliyyətinə təsir edəcək səviyyədə aşağı salınması onların likvidliyinə ciddi mənfi təsir göstərməyəcək».

Ekspert hesab edir ki, Mərkəz Bank sədrinin xeyli ümumi olan müraciəti isə bankların faiz dərəcələrinin, demək olar, aşağı salınmasına gətirib çıxarmır. Buna görə də, əslində Mərkəzi Bankın dollarla götürülən kreditlərə faiz güzəştlərin tətbiq edilməsi üçün aşağıdakıların həyata keçirilməsinə ehtiyac var: «Əvvəla, Mərkəzi Bankın belə güzəştlərin tətbiq edilməsi üçün banklara rəsmi və yazılı tövsiyə məktubu göndərməsinə ehtiyac var. Baş bankın idarə heyətini göndərəcəyi məktubda faiz dərəcələrinin aşağı salınmasının bütün banklara tövsiyə olunduğu bildirilməlidir. İkincisi, tövsiyə məktubunda kreditlər üzrə tövsiyə edilən faiz endirimlərinin intervalları qeyd edilməlidir. Məsələn, indiki halda kredit faizlərinə ümumi faizin 30 faizi həcmində güzəştin edilməsi mümkündür. Yəni əgər istehlak krediti illik 28 faizlə verilibsə, o zaman həmin kredit faizi 16.7 faizədək aşağı salına bilər. Bu zaman sözügüdən kredit üzrə 9.3 faiz güşət tətbiq edilmiş olur. Bu isə, həm kommersiya banklarının mənfəət əldə etməsinə, həm də müştərilərin ödəmə qabiliyyətinin normallaşmasına imkan verə bilər».

Digər mütəxəssislər də dollarla kredit götürənlər üçün bir sıra çıxış yolları təklif edirlər. Hesab edilir ki, baş bank müşahidəçi mövqedən konkret addıma keçməlidir. Mütəxəssislərin fikrincə, banklar konkret güzəştlər etməlidir. Məsələn, banklar kreditin ödənilmə müddətini uzatmaqla və illik faiz dərəcəsini daha yüksək həddə aşağı salmaqla müştərilərə güzəştə gedə bilər. Hökumət də, öz növbəsində, banklara dəstək verməlidir. Qeyd edək ki, hazırda xarici valyuta kreditlərinin 35%-i istehlak kreditlərinin payına düşür. Söhbət təxminən 2,3 milyard dollara yaxın vəsaitdən gedir. Hesablamalara görə, həmin vəsait köhnə məzənnə ilə ödənilsə, banklar əlavə olaraq 380 milyon manata yaxın zərərə düşər. Güzəştlərin əsasən bu istiqamətdə edilməsi zəruri sayılır. Hələlik isə müşahidə olunan odur ki, bəzi iri banklar dollarla kredit götürən müştərilərinin kredit faizlərini azaldıb. Bankların müştəriləri üçün etdiyi bu jest təxminən 2-3% civarındadır. Banklar bu yolla müştərilərində stimul yaratmağa çalışır. Lakin yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu kiçik həddir.