Azərbaycan və Avropa arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da dərinləşməsi gözlənilir. Xüsusən də Qərbin Rusiya ilə münasibətlərinin kəslinləşməsi fonunda Azərbaycanla enerji müstəvisində yeni layihələrin həyata keçirilməsi Avropa üçün müstəsna önəm kəsb edir. ABŞ-ın “The Wall Street Journal” nəşri bütün bunların təsadüfi xarakter daşımadığını yazır.
Nəşr bildirir ki, Rusiya qazından imtina etdikdən sonra Avropa alternativ enerji mənbələrini Azərbaycan və Əlcəzairdə tapıb və bununla da enerji təhlükəsizliyini təmin etməyi planlaşdırır. “Qlobal enerji müharibəsində gözlənilməz qaliblər” başlıqlı məqalədə “The Wall Street Journal” yazır ki, vaxtilə heç kimin əhəmiyyət vermədiyi enerji yataqları indi Avropanın diqqətini cəlb edir. Konqodan başlayaraq Azərbaycana kimi enerji mənbələri kəşf olunur və bu ölkələr inkişaf edir. Diqqətə çatdırılır ki, İtaliyanın “Eni” şirkəti Əlcəzairin dövlət neft şirkəti ilə birlikdə bir neçə ay ərzində Saxara səhrasının ortasında qaz quyuları aşkar edib və hasilata başlayıblar: “Əlcəzairdə hasil olunan qaz Aralıq dənizinin dibi ilə çəkilən üç qaz kəməri ilə Avropaya nəql edilir. Bu dövlət tədricən Avropanın enerji bazarına daxil olur və möhkəmlənir. Əvvəllər Rusiyanın “Qazprom” şirkəti Avropanın enerji bazarını tam olaraq əlində saxlayırdı. Əlcəzair ilə Rusiya arasında çox mehriban münasibətlər mövcud idi. Rusiyadan silah-sursat alan Əlcəzair qlobal enerji bazarına o qədər də can atmırdı. Lakin vəziyyətin dəyişməsi külli miqdarda qaz satışı üçün imkanlar yaradıb və Rusiya ilə xoş münasibətlərə baxmayaraq, Əlcəzair bu fürsəti əldən vermək istəmir. Bu ölkənin energetika naziri Məhəmməd Arkab bildirib: “Bizim Rusiya ilə siyasi əlaqələrimiz var. Lakin biznes biznes olaraq öz yerində qalır”. Artıq Əlcəzair Almaniya, Niderland Krallığı və Qərbi Avropanın digər dövlətləri ilə qaz satışı haqqında danışıqlar aparır. ABŞ-ın “Chevron” və “Exxon Mobil” kimi iri şirkətləri də Əlcəzairdə qaz hasil etmək barədə müqavilə imzalayıblar”.
Məqalədə vurğulanır ki, Azərbaycan da Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynamağa başlayıb: “Artıq Azərbaycanı İtaliya ilə 3 min 400 kilometrlik qaz kəməri birləşdirir. Bu kəmər vasitəsi ilə Şərqi Avropa ölkələri təbii qazla təmin ediləcək. Azərbaycan rəhbərliyi 2027-ci ildə qaz ixracını daha da artıracaq ki, bu da Avropa üçün olduqca vacibdir. Azərbaycan Transanadolu (TANAP) və Transadriatik (TAP) kəmərləri vasitəsi ilə Avropaya 15 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Gələcəkdə bu rəqəmin 22 milyarda çatdırılması planlaşdırılır. Avropa ümid edir ki, alternativ yollarla əldə etdiyi təbii qaz ilə enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək”. Məsələ ilə bağlı Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto qeyd edir ki, Mərkəzi Avropa Azərbaycan, Qətər, Türkiyə və digər ölkələrdən təbii qaz almaq istəyir, lakin bunun üçün Cənub-Şərqi Avropanın enerji infrastrukturu inkişaf etdirilməlidir. O vurğulayıb ki, Macarıstanın enerji təchizatını müəyyən edən mövcud reallıq və infrastrukturdur: “Avropa İttifaqı alternativ enerji marşrutlarının yaradılması üçün maliyyə dəstəyi göstərməlidir. Hazırda yeganə genişləndirilməsi nəzərdə tutulan alternativ marşrut TAP boru kəməridir”.
Macarıstan XİN rəhbəri bildirib ki, ölkəsi təbii qaz tədarükünü şaxələndirməyə çalışır, lakin Cənub-Şərqi Avropanın enerji infrastrukturunun imkanları çox məhduddur və Avropa İttifaqıbu istiqamətdə inkişafı maliyyələşdirmək istəmir. Qeyd edək ki, Macarıstan tədarük mənbələrini şaxələndirmək üçün Azərbaycandan 1 milyard kubmetr təbii qaz almağı planlaşdırır. Peter Siyarto, Avropa İttifaqını Azərbaycan təbii qazının Rumıniya və Macarıstana çatdırıla biləcəyi boru kəmərlərinin ötürücülük qabiliyyətini genişləndirmək üçün vəsait ayırmağa çağırıb. Xatırladaq ki, Azərbaycan qazının Avropaya tədarükü Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan TAP vasitəsilə 2020-ci ilin sonunda başlayıb. Hazırda kəmərin ötürücülük qabiliyyəti ildə 12 milyard kubmetr qaz təşkil edir və 2027-ci ilin sonunadək 20 milyard kubmetrə çatdırılması nəzərdə tutulub. Macarıstanın "MVM CEEEnergy" və Azərbaycanın SOCAR şirkətləri arasında iyunun 2-də imzalanmış müqaviləyə əsasən Azərbayacan 2023-cü ilin sonunadək Macarıstana 100 milyon kubmetr qaz tədarük edəcək. Cari ilin aprelində isə Azərbaycan Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada Avropaya əlavə qazın tədarükü üçün ötürücü sistem operatoru ilə razılaşma memorondumu imzalayıb. “Həmrəylik halqası” adlandırılan əlavə qaz tədarükü Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın təkmilləşdirilmiş ötürücü şəbəkə sistemləri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bu razılaşma Azərbaycana təbii qaz satışında müxtəlif bazarlar əldə etmək imkanı yaradır. Azərbaycanın qaz nəql etdiyi Avropa ölkələrinin sayı artıq ilin sonunda 10-a çatacaq. Azərbaycan büdcəsində neftin satışından əldə edilən gəlirlərin payı hələlik böyük olsa da, getdikcə qaz ixracatından əldə edilən gəlirin həcmi və dövlət büdcəsində payı artacaq. Onu da xatırladaq ki, ötən ilin payızında Avropa İttifaqının ümumi maraq layihələrinin “Beşinci siyahısı” açıqlanıb. Buraya 20 qaz layihəsi daxildir. Onlardan üçü Azərbaycan qazı ilə bağlıdır. Bu, Yunanıstan-Bolqarıstan Qaz İnterkonnektoru, Rumıniya-Macarıstan dəhlizində klasterin tutumunun artırılması layihəsi və Bolqarıstan-Serbiya interkonnektorudur. Bu layihələr sözügedən bu ölkələrə Azərbaycan təbii qazına çıxış imkanı verəcək.
Ramil QULİYEV
