Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) idarəedici direktoru Kristalina Georgiyeva bildirib ki, qlobal bazarlarda qeyri-müəyyənlik yüksək olaraq qalır və maliyyə sabitliyi risqləri artıb.
Qurumun rəhbəri “2023 - Çin İnkişaf Forumu”nda çıxışında deyib: “Borc səviyyələrinin getdikcə artdığı bir dövrdə inflyasiya ilə mübarizə üçün zəruri olan və uzun müddət davam edən aşağı faiz dərəcələrindən daha yüksək dərəcələrə sürətli keçid qaçılmaz olaraq streslər və zəifliklər yaradır. Siyasətçilər maliyyə sabitliyi risklərinə cavab olaraq qətiyyətlə hərəkət etdilər və qabaqcıl iqtisadiyyatın mərkəzi bankları ABŞ dolları likvidliyinin təminatını artırdılar. Bu tədbirlər bazar stresini müəyyən dərəcədə azaldıb, lakin qeyri-müəyyənlik yüksəkdir ki, bu da sayıqlığı zəruri edir".
K.Georgiyeva vurğulayıb ki, dünyanın rəqib iqtisadi bloklara bölünməsinə səbəb ola biləcək geoiqtisadi parçalanma prosesi əlavə gərginlik yaradır. Onun sözlərinə görə, belə bir bölünmə insanları daha yoxsul və təhlükəli vəziyyətə sala bilər: “Bu səbəbdən qlobal iqtisadiyyat ortamüddətli perspektivdə zəif qalacaq”. Fondun rəhbəri bildirib ki, BVF bu il qlobal iqtisadi artımın 3 faizdən aşağı düşəcəyini gözləyir, çünki dünya üzrə bir çox mərkəzi bankların monetar sərtləşdirmələri iqtisadi fəaliyyətə təsir etməkdə davam edir. Onun sözlərinə görə, 2024-cü ilin daha yaxşı perspektivə malik olmasına baxmayaraq, gələn il qlobal artımın orta tarixi göstəricidən - 3,8 faizdən aşağı qalacağı proqnozlaşdırılır. Qlobal iqtisadiyyatda baş verənlər Azərbaycanda da xüsusi diqqətlə izlənilir. Amma real mənzərə göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatı bir çox ölkələrlə müqayisədə daha yaxşı vəziyyətdədir. Məsələn, Dünya Bankının proqnozlarına əsasən, bu il Azərbaycanda iqtisadi artım 2,8% olacaq. Bu isə bankın qlobal iqtisadiyyat üzrə proqnozdan 1,1 faiz bəndi, Avropa və Mərkəzi Asiya ilə müqayisədə isə 2,7 faiz bəndi çoxdur. Bundan əlavə, Azərbaycan 2023-cü ildə Avropa və Mərkəzi Asiya regionunda ÜDM-in real artım dinamikasına görə ilk 4 ölkədən biridir. Asiya İnkişaf Bankının Azərbaycanın 2023-cü il üçün iqtisadi perspektivləri ilə bağlı gözləntiləri də eynidir, 2,8% səviyyəsindədir. Beynəlxalq Valyuta Fondu və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı bu il Azərbaycanda ÜDM-in artım tempini 2,5% səviyyəsində proqnozlaşdırırlar. Azərbaycan hökuməti isə 2023-cü ildə ÜDM artımını 2,7%, 2024-cü ildə 4,1% səviyyəsində proqnozlaşdırır. Bundan başqa, ABŞ dollarının likvidliyi ilə bağlı baş verənlər də Azərbyacan üçün hansısa ciddi təhdid yaratmır. Elə dolların güclənməsii də Azərbaycanın maliyyə durumuna təsiri minimal həddədir. Halbuki, hazırda dünyanın bir çox ölkələri, elə Azərbaycanın qonşuları dolların məzənnə artımından əziyyət çəkirlər. Çünki ABŞ Federal Ehtiyatlar Sistemi (FES) uçot dərəcəsinin 4.75 faizdən 5 faizədək artırılması ilə bağlı qərar qəbul edib. Birləşmiş Ştatlarda uçot dərəcəsi 2007-ci ildən bəri ən yüksək həddədir. FES artım qərarını ABŞ-da inflyasiya səviyyəsinin gözləniləndən daha yüksək olması ilə əlaqələndirib. Belə vəziyyətdə dolların yenidən məzənnə artımı müşahidə edilir. Lakin Azərbaycanda vəziyyət sabitdir.
Qarşıdakı müddət ərzində dolların yenə güclənməsi gözlənilir. Ancaq bunun yenə də Azərbaycana təsirigözlənilmir. Qeyd edək ki, Birləşmiş Ştatlarda illik 6 faiz inflyasiya dərəcəsi qeydə alınıb. İnflyasiyanın əvvəlki ilə nisbətən səngiməsi müşahidə olunsa da, bu, FES-in hədəflədiyi 2 faizlik intervaldan hələ də xeyli uzaqdır. Bununla yanaşı, FES-in ardıcıl dərəcə artımları kredit bazarına və eləcə də bank sektoruna neqativ təsir göstərməkdədir. Amma FES istehlak qiymətləri stabilləşənədək hazırkı siyasətini davam etdirmək niyyətindədir. Son artımla ABŞ-də borclanma faizinin yenidən yüksələcəyi gözlənilir və bütövlükdə son 1 ildə Birləşmış Ştatlarda kredit faizlərində kəskin artımlar müşahidə olunur. Belə ki, son 1 ildə avtomobil kreditləri üzrə faizlər 3.86 faizdən 6.48 faizə, kredit kartları üzrə illik faiz dərəcəsi 16 faizdən 20 faizə, tələbə kreditləri isə 3.73 faizdən 4.99 faizədək yüksəlib. Göründüyü kimi, istehlak bazarında stabilliyə nail olmağı hədəfləyən FES-in uçot dərəcəsi ilə bağlı qəbul etdiyi qərarlar əslində ölkənin maliyyə sektoru üçün hiss edilən çətinliklər yaradıb. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov qeyd edib ki, dolların qlobal bazarlarda möhkəmlənməsi regional valyutalara ən azı psixoloji təsir edir: “Azərbaycan Mərkəzi Bankının ilin əvvəlində təşkil etdiyi hərraclarda dollara tələb aşağı idisə, artıq xarici valyuta alıcılarının sayı artmaqdadır Aydındır ki, manatın məzənnəsinə təsir göstərən əsas iqtisadi faktorlar ölkəyə daxil olan valyutanın həcmi, eyni zamanda, Dövlət Neft Fondu tərəfindən hərraca çıxarılan valyutanın məbləğidir. Valyutaya olan tələbin əhəmiyyətli hissəsi Dövlət Neft Fondu tərəfindən ödənilir. Bu baxımdan Neft Fondunun hərraca çıxardığı vəsaitlərin həcmi dollara olan tələbin ödənilməsində çox önəmlidir”. Xatırladaq ki, Azərbaycanda hələ də üzən məzənnə rejiminə keçirilməyib. Mərkəzi Bank prosesə birbaşa intervensiya etmək imkanlarını qoruyub saxlayır. Ona görə də növbəti aylarda da manatın məzənnəsinin necə dəyişməsi birbaşa Azərbaycan Mərkəzi Bankının mövqeyindən asılı olacaq. Amma indiki halda manatın sabitliyi Azərbaycanın maliyyə manevr imkanlarını artırır və bu da iqtisadi ikiaşf üçün daha əlverişli vəziyyət yaradır.
Ramil QULİYEV
