Son zamanlar ölkəmizdə nağdsız ödəniş alətlərindən geniş istifadə edilməsi bu sahədə fırıldaqçılıq hallarının da artmasına gətirib çıxarıb. Ödəniş kartı məlumatlarının əlçatan olması fırıldaqçılıq əməliyyatlarının həyata keçirilməsinə əlverişli imkan verir. Bu fonda qeyd edilən müstəvidə cinayətkarlıq hallarının da sayı artır. İndi bankların bir çoxu müştərilərinə xəbərdarlıq edir ki, kartları, bank hesabları barədə kiməsə məlumat verməsinlər. Xüsusən də şübhəli hesab etdikləri telefon zəngləri ilə bağlı məlumatları verməkdən qəti imtina etsinlər.
Amma bununla belə, qeyd edilən müstəvidə hələ də fırıldaq hallarına rast gəlinir. Əslində, bu problemdən əziyyət çəkən ölkələrin sayı kifayət qədərdir. Məsələn, Rusiyada bank müştərilərinin fırıldaqçılar tərəfindən aldadılması üçün istifadə etdikləri yeni üsul aşkar edilib. İnformasiya təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssis, “Kiber Moskva” layihəsinin rəhbəri Georgi Paşenkonun sözlərinə görə, bank fırıldaqçıları müştəriləri guya bank tərəfindən təsdiqlənmiş kreditlərlə bağlı aldadırlar. Belə ki, bank müştərisinin, yəni aldıdılacaq adamın telefonuna, guya ona kredit ayrılması barədə SMS daxıl olur. Bu SMS-dən aydın olur ki, guya vətəndaş banka müraciət edib və onun müraciətinə əsasən bank ona kredit verilməsini təsdiqləyib. Bundan qısa müddət sonra isə həmin şəxsin telefonuna zəng gəlir. Zəng edən tərəf özünü bankın nümayəndəsi kimi təqdim edərək bildirir ki, vətəndaşın adına kredit açılıb, amma bu əməliyyat guya banka şübhəli gəlir, ona görə də müştərinin doğrudan da həmni şəxs olub-olmadığını dəqiqləşdirməlidirlər. Bu üsulla da vətəndaşdan, guya yoxlamaq üçün şəxçi məlumatlar alınır. Ekspert xəbərdarlıq edir ki, belə hallarda qətiyyən fırıldaqçılara inanmaq olmaz. Daha dəqiqi, telefonla heç bir şəxsi məlumatı vermək olmaz: “Əgər sizə hər hansı bank tərəfindən zəng edilibsə, soruşun hansı bankdır, dəstəyi asın və banka özünüz zəng edin”. Azərbaycanda isə daha çox bank kartlarında olan məlumatların ələ keçirilməsi məqsədilə fırıldaqçı zənglərə rast gəlinir. Hətta bununla bağlı “Azərbaycan Banklar Assosiasiyası” (ABA) İctimai Birliyi bank müştərilərinə xüsusi müraciət də ünvanlayıb. Qurum bəyan edib ki, rəqəmsal ödənişlərin inkişafı və xüsusən də elektron ticarət əməliyyatlarında müşahidə olunan dinamik artım fonunda yeni fırıldaqçılıq halları yaranmaqda davam edir: "Tətbiq edilən fırıldaqçılıq halları ödəniş kartının həssas məlumatlarının ələ keçirilməsi, kart istifadəçisinin SMS məlumatlandırma əsasında əldə etdiyi birdəfəlik şifrənin bu və ya digər formada açıqlanması və nəticədə pul vəsaitlərinin aldadılaraq ələ keçirilməsi ilə müşayiət olunur. Aparılan son müşahidələr onu deməyə əsas verir ki, müxtəlif mənbələrdən əldə edilən məlumat əsasında kart istifadəçilərinə bank adından zəng olunaraq ödəniş kartı məlumatlarının açıqlanması zərurəti bildirilir. Bir sıra hallarda isə SMS məlumatlandırma əsasında kart istifadəçiləri iri məbləğdə bonusların mükafat olaraq əldə edilməsi üçün mərc oyunlarında iştiraka sövq edilirlər.
Kart istifadəçiləri olan bank müştərilərinin diqqətinə çatdırılır ki, banklar tərəfindən telefon zəngləri və ya digər formada ödəniş kartına dair məlumatların təqdim olunması ilə bağlı heç bir halda kart istifadəçilərinə müraciətlər edilmir. Belə hallarla qarşılaşdığınız zaman kart məlumatlarını təqdim etməmək və dərhal ödəniş kartının üzərində qeyd olunan bankınızın rəsmi qaynar xətti və ya əlaqə telefonları ilə əlaqə saxlamaq tövsiyə olunur. Ödəniş kartınıza pul vəsaitinin köçürülməsi üçün ödəniş kartının üzərində olan 16 rəqəmli nömrə kifayətdir. Heç bir halda ödəniş kartının PİN kodunu, son bitmə tarixini, kartın arxasında yerləşən CVV (3 rəqəmli) kodu, SMS məlumatlandırma əsasında əldə etdiyiniz birdəfəlik şifrəni (4 və ya 6 rəqəmli) digər şəxslərə, hətta bank əməkdaşlarına və ya özünü bank əməkdaşı qismində təqdim edən şəxslərə bildirməyin. Qeyd olunan məlumatların kənar şəxslərə təqdim edilməsi kart hesabınızdan vəsaitin silinməsinə səbəb ola bilər". Hazırda fırıldaqçıların tətbiq etdiyi iki fərqli üsul daha geniş yayılıb. Belə ki, “banker” portalının məlumatına əsasən, fırıldaqçılar digər ölkələrə məxsus telefon nömrələri vasitəsilə “whatsapp” mobil tətbiqi üzərindən əlaqə saxlayaraq məhsul və ya xidmətin satılmasını dəqiqləşdirirlər. Daha sonra özünün hazırda digər regionda və ya ölkədə olduğunu bildirərək məhsul və ya xidmətin dəyərini tam və ya hissəvi şəkildə ödəməyi satıcıya təklif edərək, ödənişi kart üzərindən köçürmə yolu ilə edəcəklərini bildirirlər. Növbəti mərhələdə bu bəhanə ilə satıcının ödəniş kartı məlumatlarını əldə edir. Fırıldaqçı satıcının ödəniş kartının ilk 6 rəqəmi vasitəsilə onun hansı bank tərəfindən buraxıldığını dəqiqləşdirir. Daha sonra fırıldaqçı həmin bankın mobil bankçılıq xidmətində qeydiyyatdan keçir. Qeydiyyat zamanı əlavə məlumat, məsələn istifadəçinin eyniləşdirilməsi üçün onun şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatları da tələb edilərsə fırıldaqçı bu məlumatı da satıcının şəxsiyyətini müəyyən emtək məqsədilə əldə edir. Beləliklə, fırıldaqçı özünə qarşı satıcıda inam yaradır. Əksər banklar tərəfindən qeydiyyatın tamamlanması məqsədilə kart istifadəçisinə birdəfəlik şifrə göndərilir. Fırıldaqçılar köçürmənin tamamlanmasının baş verməsi üçün daxil olan birdəfəlik şifrənin onlara təqdim edilməsini xahiş edir. Bildirirlər ki, vəsait hazırda aralıq hesabdadır və onun satıcının kartınıza oturulması üçün kart sahibinə daxil olan şifrə təqdim edilməlidir. Satıcı ona daxil olan təhlükəsizlik şifrəsini fırıldaqçıya təqdim etdikdən sonra fırıldaqçı kart istifadəçisinin mobil bankçılıq hesabına daxil olaraq ödəniş kartlarında olan vəsaiti səlahiyyətsiz formada ələ keçirir. İkinci üsul birinci ilə eynilik təşkil edir. Lakin əsas fərq satıcıdan bu halda heç bir kart məlumatı və ya birdəfəlik şifrənin birbaşa tələb edilməməsindədir. Əməliyyatın daha inandırıcı olması üçün fırıldaqçı şəxs həmin məhsulun alınması üçün “poçt xidmətlərindən” istifadə ediləcəyini bildirərək, malın kuryer tərəfindən təhvil alınacağı barəsində məlumat təqdim edir. Bundan sonra ödənişin edilməsi məqsədilə saxta saytın linkini satıcıya göndərir. Satıcı bu linkə daxil olduqdan sonra vəsaiti göndərən şəxsin adını, soyadını və ata adını, ödəniş tapşırığının nömrəsini, alınan məhsulun adını və onun qiymətini özündə əks etdirən pəncərə ilə rastlaşır. Bir məsələni də qeyd edək ki, internet səhifəinin dizaynı ölkədə fəaliyyət göstərən bankların, poçt milli operatorunun və ya digər ödəniş xidməti təchizatçısının internet səhifəsi ilə eynilik təşkil edir. Məhsulunu satan şəxs vəsaiti almaq məqsədilə “pulu karta qəbul et” və ya digər adda olan düyməni sıxdıqdan sonra yeni açılan pəncərədə vəsaiti almaq üçün kart nömrəsinin, kart sahibinin adı və soyadının, istifadəyə yararlılıq müddətinin və təhlükəsizlik kodu olan CVV və ya CVC-nin daxil edilməsi tələb edilir. Beləliklə, fırıldaq əməliyyatı üçün müvafiq məlumatlar əldə olunur. Bu səbəbdən ekspertlər bank müştərilərini diqqətli olmağa dəvət edir.
Ramil QULİYEV
