Dünya bazarında neftin qiyməti yenidən dəyişən xətt üzrə inkişaf etməkdədir. Bu fonda son məlumatlardan bəlli olur ki, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti 0,78 dollar, yaxud 4,8% artıb. Belə ki, hazırda “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 17,03 dollar təşkil edir.
Dünya birjalarında digər markalı neftin də qiyməti bahalaşıb. Londonun ICE birjasında “Brent” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,31 dollar artaraq 20,77 dollar, Nyu-Yorkun NYMEX birjasında “Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 0,94 dollar bahalaşaraq 13,28 dollar təşkil edib. Indi ekspertlər tərəfindən belə fikirlər səslənir ki, artıq qarşıdakı günlər ərzində neft qiymətlərində tədricən artım baş verəcək. Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da “qazeta.ru” saytına müsahibəsində qiymətlərdə artım olacağını proqnozlaşdırır. Öncə neftin qiymətində tənəzzülə toxunan nazir qeyd edir:"Hazırda dünya əhalisinin üçdə ikisi özünü təcrid edib və buna görə də yanacaqdoldurma məntəqələrinə tələbat, hava limanlarında kerosin istehlakı və neft emalı zavodlarına yükləmə həddindən çox azalıb. Hazırda gündəlik tələbat 100 milyon barreldən, bəzi hesablamalara görə, 70-80 milyon barrelə düşüb, yəni 20-30 milyon barrel azalıb". Nazirin sözlərinə görə, bununla belə, bu rejimin nə vaxt bitəcəyi, iqtisadiyyatların hansı sürətlə bərpa ediləcəyi, buna müvafiq olaraq məhdudlaşdırıcı tədbirlərin qaldırılacağı və tələbin artacağı hələ məlum deyil:"Məncə, aprel ayı bəlkə də bütün neft sənayesi tarixində ən ağır ay oldu. Praktiki olaraq bütün dünyada insanlar evlərində özünü təcrid edib və özlərinin istehlakçı vərdişlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdiriblər, tikinti və avtomobil sənayesi kimi neft-kimya məhsullarının istehlak seqmentləri də azalıb". Amma Rusiya Energetika Nazirliyinin rəhbəri bildirib ki, gələn aydan vəziyyətin dəyişməsi gözlənilir:“May ayında biznesin bərpası və bir çox ölkələrin karantin tədbirlərindən imtinası prosesi başlaya bilər ki, bu da neftə olan tələbatın artmasına təsir göstərəcək. Ancaq hələlik böyük bir qeyri-müəyyənlik var: OPEC+ sazişinin mayın 1-dən etibarən necə işləyəcəyi və bunun nə dərəcədə təsir göstərəcəyi, ölkələrin hasilatı azaltma öhdəliklərini tam yerinə yetirib-yetirməyəcəyi məlum deyil”.
Nazirin sözlərinə görə, OPEC+ üzvü olmayan bir çox ölkə hasilatın azaldılmasına töhfə verməyə hazır olduğunu bəyan edib: “Hələlik rəsmi qərarların olmaması səbəbindən bazar bu həcmləri nəzərə almır, hərçənd söhbət ABŞ, Kanada, Norveç, Braziliya, Kolumbiya kimi ölkələrin sayəsində gündəlik 5-10 milyon barrelə qədər böyük həcmlərdən gedə bilər. Bunu, sadəcə yaşamaq lazımdır. İndi qiymətlər aşağıdırsa, bu, vəziyyətin hər zaman belə qalacağı demək deyil. Hazırda gündəlik tələbat təxminən 70-80 milyon barreldirsə, bir müddət əvvəl bu rəqəm 100 milyon barreldən çox idi”. Nazir qeyd edib ki, Avropanın şimal və orta bölgələrində neft məhsullarına tələbat artır. Bu proses davam etdiyi təqdirdə bazarların sabitləşəcəyini qeyd edən rusiyalı nazir bildirib:“Məncə, bu pandemiyanın dünyada necə yayılacağı və ona qarşı indiyədək hansı tədbirlər görüldüyü, normal həyata nə qədər tez dönüləcəyi, nəqliyyatın fəaliyyəti, dünya iqtisadiyyatının necə dirçələcəyi kimi məsələlərdən çox şey asılıdır”. Nazir, həmçinin, ilin ikinci yarısında iqtisadiyyatın dirçəlməyə başlayacağını, enerji daşıyıcılarına olan tələbatın artacağını güman etdiyini vurğulayıb.
Əlcəzairin energetika naziri, OPEC Konfransının prezidenti Məhəmməd Arkab da bildirir ki, OPEC+ razılığının işə düşməsi ilə neft qiymətlərində tədrici artım dövrü başlanacaq:“İlin ikinci yarısında neftin bir barrelinin qiymətinin 40 dollara qədər artacağını gözləyirik”. O bildirib ki, yeni növ koronavirus səbəbindən son günlərdə kəskin ucuzlaşmanın müşahidə olunduğu neftin qiymətindəki geriləmə qarşıdakı müddətdə bərpa olunacaq:“OPEC-ə üzv ölkələrin hasilatı məhdudlaşdırmaqla bağlı qərarının icrası nəticəsində may və iyun aylarında neftin qiymətinin 40 dollara qədər artacağı proqnozlaşdırılır”. Arkab ötən həftə qiymətdə baş verən kəskin ucuzlaşmadan sonrakı müddətdə neft bazarının müsbət siqnallar verdiyini qeyd edib. Rusiyanın Ticarət və Sənaye Palatasının Enerji Strategiyası və İnkişaf üzrə Komitəsinin üzvü Rüstəm Tankayev isə hətta bildirir ki, qiymətlər 60 dollara belə çata bilər. O qeyd edir ki, bu ilin payızında neft bazarında sabit müsbət dinamika müşahidə ediləcək. Onun fikrincə, bu ilin dekabr ayı üçün isə neftin bir barrelinin qiyməti stabil göstərici olan 60 dollar səviyyəsinə çıxacaq. Takayev neft qiymətlərindəki volatilliyi fərqli mal bazarlarında spekulyativ oyunlarla əlaqələndirir.
ABŞ-dan gələn xəbərlər də qiymətlərin yüksəlişinə təsir edir. Belə ki, tələbatın azalması şəraitində xammalın saxlanması üçün kifayət qədər yeri olmayan Amerika şirkətləri öz neftlərini Strateji Neft Ehtiyatına yığmağa başlayıblar. Təkcə bu ay 1,1 milyon barrel neft strateji ehtiyata gətirilib. Məlumata görə, bu ayın əvvəlində ABŞ Energetika Nazirliyi bir neçə şirkətlə təxminən 23 milyon barrel neftin saxlanması üçün yer icarəsinə dair müqavilələr bağlayıb. O da məlumdur ki, neftin böyük bir hissəsi mayda və iyunda çatdırılacaq. ABŞ şirkətləri və Energetika Nazirliyi arasında razılaşmalar son həftələrdə neftin qiymətinin düşməsi fonunda əldə edilib. Bu razılıq artıq qiymətləri yüksəldir. Bundan sonra ABŞ prezidenti Donald Tramp neft-qaz şirkətlərinə dəstək planının hazırlanmasını tapşırıb. Bu da vəziyyətə təsir edir.
Nahid SALAYEV
