Pandemiyanın hələ də dünya miqyasında tüğyan etdiyi bir vaxtda dünya dövlətləri qarşısında duran başlıca məsələlərdən biri də iqtisadiyyatda yaranan təhdidləri neytallaşdırmaqdır. Bu xüsusda dövlətlər fərqli addımlar atır. Azərbaycanda da qeyd olunan xüsusda mühüm işlər görülür.
Faktdır ki, bu gün, xüsusən əhalinin sosial cəhətdən həssas təbəqəsinə dövlət tərəfindən hərtərəfli yardım göstərilir. Eləcə də bu gün özəl sektorun ayaqda qalması üçün dövlət müxtəlif yardımlar və vergi güzəştlərinə getməklə böyük bir yükü öz çiyinləri üzərinə götürüb. Xatıtlatmaq yerinə düşərdi ki, Prezident İlham Əliyevin "Koronavirus (COVID-19) pandemiyasının ölkə iqtisadiyyatına və sahibkarlıq subyektlərinə mənfi təsirinin azaldılması ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında" sərəncamı bu fonda vaxtında atılmış effektiv addım sayılır. Məhz bunlar həm zərər çəkmiş sahələrdə iş yerlərinin sayının azaldılmasının qarşısının alınması məqsədilə əmək müqaviləsi əsasında çalışan muzdlu işçilərin əməkhaqqının müəyyən hissəsinin ödənilməsi mexanizmi üzrə maliyyə yardımını, həm də vergi ödəyicilərinə, fərdi sahibkarlara yardımı özündə ehtiva edir. Bütün bu tədbirlərin həyata keçirilməsində hökumətin operativliyi çox önəmlidir. Bu vaxta qədər qərarların tez qəbul olunması baxımından sahibkarlara və vergi ödəyicilərinə yardım göstərilməsi yönündə hökumətin atdığı addımlar, ekspertlərin fikrincə, təqdirəlayiqdir.
Xatırladaq ki, dövlət dəstəyi çərçivəsində fərdi sahibkarların muzdlu işçilərinə ödədikləri əməkhaqqının bir hissəsinin dövlətin ayırdığı vəsait hesabına ödənilməsi proqramından bu günə qədər 200 mindən çox fərdi sahibkar, muzdlu işçi yararlanıb. Digər tərəfdən məlumdur ki, pandemiyanın mənfi təsirinə məruz qalmış sahələrdə çalışan bir sıra sahibkarlıq subyektlərinin sosial sığorta yükünün azaldılması da diqqət mərkəzindədir. Xatırladaq ki, İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən Vergi Məcəlləsi və “Sosial sığorta haqqında” qanuna bu xüsusda zəruri dəyişikliklərlə bağlı təkliflər hazırlanıb. Təkliflər paketində bir sıra vergi güzəştləri və tətillər nəzərdə tutulur. Təkliflər paketində koronavirus pandemiyasının bilavasitə təsir etdiyi fəaliyyət istiqamətləri üzrə vergi ödəyicilərinə 2020-ci il yanvarın 1-dən etibarən bir il müddətinə əmlak və torpaq vergiləri üzrə tam məbləğdə azadolma təklif edilir. Koronavirus pandemiyasının təsirinə məruz qalan fəaliyyət sahələrinin əmlak və torpaq vergisindən azad olunması ilə yanaşı, həmin sahələrdə fəaliyyət göstərən vergi ödəyicilərinə, seçdikləri vergitutuma metodundan asılı olaraq, bu il yanvarın 1-dən etibarən bir il müddətinə bir sıra vergi güzəştlərinin verilməsi planlaşdırılır. Pandemiyanın mənfi təsir etdiyi iqtisadi fəaliyyət sahələri üzrə bir sıra digər güzəştlər də verilə bilər. Bu güzəştlər vergi ödəyicilərinin vergi və inzibati yükünün azaldılmasını nəzərdə tutur. Koronavirus pandemiyasının təsirinə məruz qalıb-qalmamasından asılı olmayaraq, bütün mikro sahibkarlara vergi güzəştlərinin verilməsi gözlənilir. Bundan başqa, pandemiyadan zərər çəkmiş sahələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinə yeni dəstək mexanizmləri də hazırlanır. Bunu İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi siyasəti Baş İdarəsinin rəisi Samirə Musayeva da xüsusi olaraq vurğulayır. Onun sözlərinə görə, Nazirlər Kabineti tərəfindən qəbul edilmiş “Tədbirlər Planı” çərçivəsində ölkədə pandemiyadan zərər çəkmiş sahibkarlıq subyektlərinə dəstəyin göstərilməsi ilə bağlı addımlar atılır. Bu məqsədlə Vergi Məcəlləsində və bir sıra qanunvericilik aktlarında dəyişikliklərlə bağlı təklifər hazırlanıb:“Dəyişikliklər sahibkarlıq subyektləri, biznes icmaları və aidiyyəti dövlət orqanlarının nümayəndələri ilə geniş müzakirə edilib, biznesin tələbləri və istəkləri nəzərə alınıb və müvafiq qanun layihəsi Milli Məclisə təqdim olunub. Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında qanun bötüvlükdə pandemiyadan zərər çəkən bir sıra fəaliyyət sahələrinə genişhəcmli təşviqləri ehtiva edir. Qanun layihəsində pendemiyadan bilavasitə zərər çəkən sahələr üzrə əmlak və torpaq vergiləri üzrə 2020-ci il üçün vergidən tam azadolma, mənfəət vergisi üzrə isə 75 faizlik güzəşt nəzərdə tutulur”. Ekspertlər bildirir ki, pandemiya dövrünə görə tətbiq edilən vergi güzəştləri sahibkarların və bütövlükdə iqtisadiyyatın canlanmasında geniş perspektivlər vəd edir. Məsələn, iqtisadçı Natiq Cəfərli qeyd edir ki, Prezident İlham Əliyev pandemiya ilə əlaqədar bəzi vergi mükəlləfiyyətlərində vaxtında mühüm endirimlər edib:“Vergi güzəştləri, xüsusən kiçik və orta sahibkarlara, bəzi biznes sahələrinə şamil edildi ki, bu sahələrin bir çoxu bu gün pandemiya ilə əlaqədar fəaliyyətini dayandırıb. Vergilərlə bağlı güzəştlərin olması gözlənilirdi. Çünki pandemiya səbəbindən bu sahələrə ciddi ziyan dəyib və onların yenidən öz fəaliyyətlərini bərpa etməsi üçün dövlət dəstəyi şərt idi. Biz tətbiq edilən vergi endirimləri ilə bu dəstəyi görürük”. Ekspert qeyd edib ki, bu gün hələ də bir çox sahələrin dövlət dəstəyinə ehtiyacı var:“Dövlət dəstəyi hazırkı vəziyyətdə bu sahələrin postpandemiya dövrü üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu mənada, güzəşt edilməsini müsbət hal hesab edirəm. Hətta bəzi vergilər yanvar ayına qədər sıfırlanıb, bəzi vergilərdə isə endirimlər edilib. Bununla belə düşünürəm ki, vergiləri daha çox endirmək olar, çünki pandemiyanın nə vaxt bitəcəyi ilə bağlı konkret vaxt demək çətindir. Karantin dövründən sonrakı bir neçə ay müddətində iqtisadiyyatın inkişaf dinamikasının artırılması müddəti başlayacaq”.
Bütün bunlar özəl sektorun inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ramil QULİYEV
