Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin videokonfrans formatında keçirilən 9-cu iclasından sonra, gözlənildiyi kimi, dünya bazarlarında neftin qiyməti artır. Son məlumatlara əsasən, artıq “Brent” markalı neftin qiyməti 40 dollara yaxınlaşır. Azərbaycan nefi də bahalaşır və 30 dollarlıq həddə yaxınlaşır. Qiymətlərin cəmi 1 gün ərzində belə bahalaşmasına diqqət çəkən ekspertlər hesab edir ki, artım qarşıdakı günlər ərzində də davam edəcək. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri isə neft hasilatını təkcə OPEC+ ölkələri yox, digər istehsalçıların da azaltmasıdır. Bura ilk növbədə ABŞ daxildir. Qeyd edək ki, hasilatın azaldılması məsələsi ABŞ prezidenti Donald Trampla onun rus həmkarı Vladimir Putin və Səudiyyə Ərəbistanı kralı Salman bin Əbdüləzizlə yenidən müzakirə predmetinə çevrilib. ABŞ lideri hasilatın azaldılmasına razılıq verdiyini bəyan edib. Onun sözlərinə görə, OPEC + ölkələrinin dünyada neft qiymətlərini sabitləşdirmək üçün hasilatın azaldılması ilə bağlı razılığı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Tramp əlavə edib ki, xarici liderlərlə telefon danışığı bir saatdan çox davam edib. Bununla yanaşı, o qeyd edib ki, ABŞ, qlobal tənəzzülə səbəb olduğu üçün neftin qiymətinin aşağı olmasında maraqlı deyil: “Koronavirus pandemiyası səbəbindən neft məhsullarına tələbat 40% azalıb, ölkə hökuməti milyonlarla barrel nefti saxlamağa məcbur olub. Biz milyonlarla barrel nefti anbarlara göndərmişik, heç kim bunun mümkün olacağını düşünməmişdi”.
Məlumata görə, bu aydan Rusiya gündəlik neft hasilatını 2 milyon barrel, Səudiyyə Ərəbistanı isə 4 milyon barrel azaldacaq. Bununla yanaşı xatırladaq ki, hasilatçı ölkələrin videokonfransına OPEC+ ölkələri ilə yanaşı, ilk dəfə olaraq Kanada, Norveç, Argentina, Braziliya, Kolumbiya, İndoneziya, Misir, Çad, Trinidad və Tobaqo kimi ölkələr də qatılıb. İclasda OPEC+ formatından kənar neft ölkələrinə də bu prosesə qoşulmaq çağırışı edilib. Prosesə bu qədər ölkənin qatılması və onlarım demək olar hamısının hasilatı azaltması artıq bazarlara təsir edir. Xatırladaq ki, OPEC+ ölkələrinin 11 saata yaxın davam edən müzakirələrinin yekununda yeni “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” qəbul edilib. Yeni “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən üç mərhələ ilə azaldılmasını nəzərdə tutur. Meksika istisna olmaqla, digər OPEC+ ölkələri gündəlik neft hasilatının müxtəlif müddətlər və həcmlərdə azalması ilə bağlı razılıq əldə ediblər. Buna müvafiq olaraq OPEC+ ölkələri may-iyun aylarında gündəlik hasilatı 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 23 faiz olmaqla 10 milyon barrel həcmində azaldacaqlar. Bu mərhələdə hasilat öhdəlikləri OPEC ölkələri üçün sutkada 6,085 milyon barrel, qeyri-OPEC ölkələri üçün isə 3,915 milyon barrel müəyyən edilib. Meksika isə “Əməkdaşlıq Bəyannaməsinə” uyğun olaraq bu mərhələlər üzrə müvafiq olaraq 400-320-240 min barrel həcmlərində müəyyənləşdirilmiş kvotalarla razılaşmayıb. Bu ölkə hasilatı daha az həcmdə azaldacağını bildirib. Meksikanın energetika naziri Rosio Nale qeyd edib:“OPEC katibliyinin neft qiymətlərini sabitləşdirmək üçün apardığı danışıqlarda Meksika qarşıdakı iki ay ərzində neftin gündəlik 100 min barrel azaldılmasını təklif edib. Mart ayında bəyan etdiyimiz gündəlik neft hasilatının həcmini 1,7 milyon barreldən 1,6 milyon barrelə endirəcəyik”.
2020-ci ilin iyul-dekabr aylarında isə OPEC+ üzrə gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 18 faiz olmaqla 8 milyon barrel azaldılması razılaşdırılıb. Bu zaman kvotalar OPEC üzrə gündəlik 4,868 milyon, qeyri-OPEC üzrə isə 3,132 milyon barrel müəyyənləşdirilib. Azərbaycan bu dövrdə gündəlik istehsalını 131 min barrel azaltmaqla 587 min barrel səviyyəsində saxlamalı olacaq.
Qeyd edək ki, prosesdə fəal iştirak edən tərəflərdən biri də Azərbaycan olacaq. Dünya neft bazarında balansın yaradılması və neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycan artıq üzərinə yeni öhdəliklər götürüb. 2018-ci ilin oktyabr ayında gündəlik xam neft hasilatı 718 min barrel olan Azərbaycan yeni razılaşma çərçivəsində hasilatı həmin səviyyədən 164 min barrel azaltmalı olacaq. Bu müddət ərzində Azərbaycan gündəlik xam neft hasilatını 554 min barrel həcmində saxlamalıdır. 2020-ci ilin iyul-dekabr aylarında isə OPEC+ üzrə gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 18 faiz olmaqla 8 milyon barrel azaldılması razılaşdırılıb. Bu zaman kvotalar OPEC üzrə gündəlik 4,868 milyon, qeyri-OPEC üzrə isə 3,132 milyon barrel müəyyənləşdirilib. Azərbaycan bu dövrdə gündəlik istehsalını 131 min barrel azaltmaqla 587 min barrel səviyyəsində saxlamalı olacaq. Əməkdaşlıq Bəyannaməsində 2021-ci ilin yanvar ayından 2022-ci ilin aprelinədək isə OPEC+ üzrə gündəlik neft hasilatının 2018-ci ilin oktyabr ayı səviyyəsindən 14 faiz olmaqla 6 milyon barrel azaldılması öz əksini tapıb. Bu müddətdə hasilat öhdəlikləri OPEC üçün 3,651 milyon barrel, qeyri-OPEC üzrə 2,349 milyon barrel nəzərdə tutulub. Azərbaycan isə həmin dövrdə 98 min barrel azalma ilə hasilatı 620 min barrel həcmində saxlamaq öhdəliyini götürməli olacaq. Bununla OPEC+ formatı çərçivəsində tənzimləmə prosesində fəal rol oynayan Azərbaycan yeni öhdəliklər götürməklə qlobal neft bazarına dəstək verir. Digər tərəfdən, belə vəziyyət neft qiymətlərinin Azərbaycanın müəyyən etdiyi həddə olmasında da vacib rol oynayır. Bu mənada, cari il ərzində Azərbaycanın neft satışından nəzərdə tutduğu vəsaiti əldə edəcəyi proqnozlaşdırılır.
Ramil QULİYEV
