Hey­dər Əli­yev və Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı...

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın döv­lət müs­tə­qil­li­yi­nə qo­vuş­ma­sı üçün xal­qı­mı­zın ver­di­yi mü­ca­di­lə­lər, apar­dı­ğı mü­ba­ri­zə­lər haq­qın­da in­di­yə qə­dər çox mü­za­ki­rə­lər açı­lıb. Xal­qı­mı­zın mü­ba­ri­zə əz­mi sa­yə­sin­də öl­kə­miz müs­tə­qil döv­lət olub.

1991-ci ilin 18 oktyabr ta­ri­xin­də Azər­bay­ca­nın Döv­lət Müs­tə­qil­li­yi Haq­qın­da Konsti­tu­si­ya Ak­tı­nın qə­bul olun­ma­sı bö­yük ta­ri­xi ha­di­sə­dir. Bi­li­rik ki, 1993-cü il­dən bə­ri hər il 18 oktyabr Azər­bay­ca­nın Döv­lət Müs­tə­qil­li­yi Gü­nü ki­mi qeyd edi­lir.

Öl­kə­mi­zin öz su­ve­ren­li­yi­ni qo­ru­yub sax­la­ma­sın­da Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın sa­biq Pre­zi­den­ti, mər­hum Hey­dər Əli­ye­vin bö­yük əmə­yi, güc­lü si­ya­si ira­də­si, yo­rul­maz fə­a­liy­yə­ti önəm­li rol oy­na­yıb.

Hey­dər Əli­yev hər za­man vur­ğu­la­yır­dı ki, Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­li­yi­ni qo­ru­maq hər bir azər­bay­can­lı­nın, Azər­bay­can və­tən­da­şı­nın bor­cu­dur. Onun "Azər­bay­ca­nın döv­lət müs­tə­qil­li­yi bi­zim ta­ri­xi na­i­liy­yə­ti­miz­dir!" - fik­ri hə­qi­qə­tən də ta­ri­xi bir de­yim və hə­qi­qət­dir. Azər­bay­can­çı­lı­ğın ru­hun­dan do­ğan döv­lət müs­tə­qil­li­yi­miz bi­zim üçün dün­ya­da ən bö­yük sər­vət­dir.

Ta­rix­çi­lər vur­ğu­la­yır ki, Hey­dər Əli­ye­vin me­ma­rı ol­du­ğu Azər­bay­can dün­ya­da mü­tə­rəq­qi bir öl­kə ki­mi ta­nı­nır.

Hey­dər Əli­yev de­yir­di: "Azər­bay­ca­nın döv­lət müs­tə­qil­li­yi əbə­di ola­caq­dır, sar­sıl­maz ola­caq­dır, dön­məz ola­caq­dır və Azər­bay­ca­nın bu­gün­kü gənc nəs­li gə­lə­cək Azər­bay­ca­nı da­ha da yük­sək­lə­rə qal­dı­ra­caq­dır". Xal­qı­mı­zın bö­yük oğ­lu­nun Azər­bay­can­la, onun müs­tə­qil­li­yi ilə bağ­lı fi­kir­lə­ri hər za­man ak­tu­al­dır. Hey­dər Əli­yev bil­di­rir­di: "Su­ve­ren­li­yi­mi­zi da­im ya­şat­maq, döv­lət müs­tə­qil­li­yi­mi­zi əbə­di et­mək üçün, ha­ra­da ya­şa­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq, bu gün hər bir azər­bay­can­lı­dan mü­qəd­dəs Azər­bay­can qa­yə­si ət­ra­fın­da əməl və əqi­də bir­li­yi, sar­sıl­maz həm­rəy­lik tə­ləb olu­nur".

Ta­rix­çi­lər, fi­kir adam­la­rı qeyd edir ki, XX-XXI əsrlə­rin qo­vu­şu­ğun­da Azər­bay­ca­nın de­mok­ra­tik və bə­şə­ri də­yər­lə­rə sa­diq müs­tə­qil bir döv­lət ki­mi for­ma­laş­ma­sı Hey­dər Əli­ye­vin 1993-cü ilin iyu­nun­da xal­qın tə­kid­li tə­lə­bi ilə ha­ki­miy­yə­tə qa­yı­dı­şı­nın nə­ti­cə­si, ti­ta­nik si­ya­si fə­a­liy­yə­ti­nin bəh­rə­si­dir. Hey­dər Əli­yev Azər­bay­ca­nın müs­tə­qil­li­yi­nin möh­kəm­lən­di­ril­mə­si­ni, xal­qın bir­li­yi­nin tə­min olun­ma­sı­nı, ic­ti­mai-si­ya­si sa­bit­lik və iq­ti­sa­di dir­çə­liş üçün zə­min ya­ra­dıl­ma­sı­nı özü­nün döv­lət­çi­lik stra­te­gi­ya­sı­nın əsas is­ti­qa­mət­lə­ri ki­mi mü­əy­yən­ləş­dir­di.

Ta­rix­çi­lər vur­ğu­la­yır ki, 1991-ci ilin oktyab­rın­da Azər­bay­can müs­tə­qil­lik əl­də et­dik­dən son­ra öl­kə­də da­xi­li və­ziy­yət gər­gin­ləş­di və ha­ki­miy­yət böh­ra­nı ya­ran­dı. İc­ti­mai hə­ya­tın bü­tün sa­hə­lə­rin­də xa­os, hərc-mərclik baş alıb ge­dir­di. Or­du­da da və­ziy­yət ağır­la­şır, fə­ra­ri­lik ar­tır­dı. Er­mə­ni tə­ca­vü­zü gün­dən-gü­nə güc­lə­nir­di. Azər­bay­can­da ha­ki­miy­yət boş­lu­ğu ya­ran­mış­dı. Gənc res­pub­li­ka­da rəh­bər­li­yə yi­yə­lən­mək üçün ay­rı-ay­rı şəxslər və qrup­lar ara­sın­da mü­ba­ri­zə ge­dir­di. 1993-cü ilin ya­yın­da isə Azər­bay­can­da və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si təh­lü­kə­si ya­ran­dı. Və­tə­nin be­lə ağır gü­nün­də xalq Hey­dər Əli­ye­vi Nax­çı­van­dan Ba­kı­ya də­vət et­di. Hey­dər Əli­yev xal­qın və res­pub­li­ka­nın ha­kim da­i­rə­lə­ri­nin də­və­ti­ni qə­bul edib iyu­nun 9-da Ba­kı­ya gəl­di. Hey­dər Əli­yev çox qı­sa za­man­da Azər­bay­can­da və­tən­daş mü­ha­ri­bə­si­nin qar­şı­sı­nı ala bil­di. 1993-cü il iyu­nun 15-də Hey­dər Əli­yev Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Ali So­ve­ti­nin səd­ri se­çil­di. Be­lə­lik­lə, 15 iyun ta­ri­xi­mi­zə Mil­li Qur­tu­luş Gü­nü ki­mi da­xil ol­du. Mil­li Məc­lis 1997-ci ilin iyu­nun­da bu gü­nü bay­ram elan et­di.

Ta­rix­çi­lər qeyd edir ki, Hey­dər Əli­ye­vin 1993-cü il­də Azər­bay­can rəh­bər­li­yi­nə qa­yı­dı­şı ilə öl­kə­nin ic­ti­mai-si­ya­si, so­si­al, iq­ti­sa­di, el­mi-mə­də­ni hə­ya­tın­da, bey­nəl­xalq əla­qə­lə­rin­də dö­nüş ya­ran­mış, el­mi əsas­la­ra, bey­nəl­xalq nor­ma və prin­sip­lə­rə uy­ğun müs­tə­qil döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu pro­se­si baş­la­nıb. Hey­dər Əli­ye­vin hə­ya­ta ke­çir­di­yi tə­xi­rə­sa­lın­maz təd­bir­lə­rin nə­ti­cə­si ki­mi, bir tə­rəf­dən, Mil­li Or­du­nun for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı, Azər­bay­ca­nın mil­li mə­na­fe­lə­ri­ni qo­ru­ma­ğa qa­dir ni­za­mi si­lah­lı qüv­və­lə­rin ya­ra­dıl­ma­sı, tor­paq­la­rı­mı­zın mü­da­fiə olun­ma­sı ilə bağ­lı mü­hüm ad­dım­lar atı­lıb, di­gər tə­rəf­dən, atəş­kə­sə na­il ol­maq üçün bü­tün si­ya­si və dip­lo­ma­tik va­si­tə­lər işə sa­lı­nıb, bu­nun da nə­ti­cə­sin­də 1994-cü ilin ma­yın­da öl­kə­miz üçün hə­ya­ti əhə­miy­yət kəsb edən atəş­kə­sə na­il olu­nub.

Qeyd edi­lə­nə gö­rə, Azər­bay­ca­nın da­xi­lin­də ya­ran­mış nis­bi sa­bit­lik­dən və bey­nəl­xalq aləm­də öl­kə­mi­zə ar­tan inam və ma­raq­dan is­ti­fa­də edə­rək, 1994-cü ilin sentyab­rın­da "Əs­rin mü­qa­vi­lə­si" ad­lan­dı­rı­lan ilk neft mü­qa­vi­lə­si­nin im­za­lan­ma­sı və onun ger­çək­ləş­di­ril­mə­si Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən iş­lə­nib ha­zır­la­nıb ki, bu da müs­tə­qil Azər­bay­ca­nın iq­ti­sa­di in­ki­şaf kon­sep­si­ya­sı­nı təş­kil edən neft stra­te­gi­ya­sı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nin par­laq tə­za­hü­rü­dür.

Təd­qi­qat­çı­lar bil­di­rir ki, Hey­dər Əli­ye­vin rəh­bər­li­yi al­tın­da apa­rıl­mış son də­rə­cə gər­gin fə­a­liy­yət nə­ti­cə­sin­də Azər­bay­can xal­qı­nın ta­le­yi ilə pər­də­ar­xa­sı oyun­la­ra, si­ya­si anar­xi­ya və ekspe­ri­mentlə­rə son qo­yu­lub, öl­kə­də ci­na­yət­kar­lı­ğın qar­şı­sı tam alı­nıb, bü­tün qa­nun­suz si­lah­lı dəs­tə­lər ləğv olu­nub. Bu da bü­töv­lük­də Azər­bay­can­da döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu pro­se­si­nin uğur­la apa­rıl­ma­sı üçün şə­ra­it ya­ra­dıb. Azər­bay­can döv­lət­çi­li­yi­nin möv­cud­lu­ğu­na bö­yük təh­lü­kə olan 1994-cü il oktyabr və 1995-ci il mart döv­lət çev­ri­li­şi cəhdlə­ri­nin qar­şı­sı Hey­dər Əli­ye­vin qə­tiy­yə­ti sa­yə­sin­də alı­nıb, döv­lət müs­tə­qil­li­yi qo­ru­nub sax­la­nıb. Məhz bu­na gö­rə də öl­kə­miz­də müs­tə­qil döv­lət tə­si­sat­la­rı­nın ya­ran­ma­sı və döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu pro­se­si bö­yük vü­sət alıb ki, bu­nun da əsa­sı­nı müs­tə­qil Azər­bay­ca­nın qə­bul et­di­yi ilk Konsti­tu­si­ya təş­kil edir­di. On­dan son­ra­kı dövrdə də Azər­bay­can­da döv­lət­çi­li­yin möh­kəm­lən­mə­si və de­mok­ra­tik prin­sip­lə­rin bər­qə­rar ol­ma­sı, de­mok­ra­tik, hü­qu­qi, dün­yə­vi döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu pro­se­si­nin uğur­la, sü­rət­lə hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si şəx­sən Hey­dər Əli­ye­vin adı ilə bağ­lı­dır.

Təd­qi­qat­çı­la­rın yaz­dı­ğı­na gö­rə, Hey­dər Əli­ye­vin Azər­bay­can rəh­bər­li­yi­nə qa­yı­dı­şı ilə baş­lı­ca qa­yə­si­ni müs­tə­qil­lik, azər­bay­can­çı­lıq, döv­lət­çi­lik, əda­lət­li­lik, de­mok­ra­ti­ya, mil­li tə­rəq­qi, dün­yə­vi­lik ki­mi ümum­bə­şə­ri də­yər­lər təş­kil edən ye­ni bir ide­o­lo­gi­ya­nın əsa­sı qo­yu­lub. Hey­dər Əli­ye­vin apar­dı­ğı da­xi­li si­ya­sət Azər­bay­ca­nın hər bir və­tən­da­şı­na azad, sər­bəst ya­şa­maq hü­quq­la­rı­nı tə­min et­mək və öz ri­fa­hı­nı yax­şı­laş­dır­maq im­kan­la­rı ya­rat­maq­dan iba­rət olub. Hey­dər Əli­ye­vin fə­a­liy­yə­tin­də iq­ti­sa­di is­la­hat­lar, ba­zar iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın bər­qə­rar ol­ma­sı, iq­ti­sa­di in­ki­şa­fın tə­min edil­mə­si, Azər­bay­ca­nın dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı­na in­teq­ra­si­ya­sı, özəl­ləş­dir­mə proq­ra­mı­nın, aq­rar is­la­hat­la­rın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si ar­dı­cıl pri­o­ri­tet sa­hə­lər olub.

Bö­yük ön­dər de­mok­ra­tik, hü­qu­qi döv­lət qu­ru­cu­lu­ğu is­ti­qa­mə­tin­də da­vam­lı si­ya­sət ye­ri­də­rək, öl­kə­də in­san hü­quq və azad­lıq­la­rı­nın baş­lı­ca prin­sip­lə­ri­nin bər­qə­rar ol­ma­sı üçün əsas­lı zə­min ya­ra­dıb. Onun rəh­bər­li­yi al­tın­da Azər­bay­can döv­lə­ti­nin xa­ri­ci si­ya­sə­ti, dün­ya­nın apa­rı­cı döv­lət­lə­ri və bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rı ilə əla­qə­lə­ri mil­li ma­raq­la­ra və uzaq­gö­rən si­ya­si perspek­tiv­lə­rə əsas­la­nan xət­lə in­ki­şaf et­mə­yə baş­la­dı.

Si­ya­si elmlər na­mi­zə­di İl­ham İs­ma­yı­lov Hey­dər Əli­yev və Azər­bay­ca­nın Müs­tə­qil­lik Kon­sep­si­ya­sı" mə­qa­lə­sin­də ya­zır: "Ya­xın ta­ri­xi təc­rü­bə­miz re­al şə­kil­də sü­but et­di ki, əgər müs­tə­qil­lik hə­qi­qi mə­na­da xal­qa xid­mət edir­sə, mil­lə­tə öz mil­li hə­ya­tı­nı sər­bəst, özü­nə­məx­sus şə­kil­də qur­maq im­ka­nı ve­rir­sə, yal­nız bu hal­da o, mil­li in­ki­şa­fın ən mü­qəd­dəm şər­ti he­sab olu­na bi­lər. Ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin vax­ti­lə söy­lə­di­yi "Heç kə­sin şüb­hə­si ol­ma­sın ki, öm­rü­mün bun­dan son­ra­kı his­sə­si­ni, ha­ra­da olur­sa-ol­sun, yal­nız və yal­nız Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın müs­tə­qil döv­lət ki­mi in­ki­şaf et­mə­si­nə həsr edə­cə­yəm" - de­yi­mi­ni bu gün də hə­yə­can­sız xa­tır­la­maq müm­kün de­yil. Ona gö­rə ki, xal­qı­mı­zın əsrlər bo­yu uğ­run­da mü­ba­ri­zə apar­dı­ğı, la­kin əsl mil­li də­yər ma­hiy­yə­ti­ni bu­gün­kü uğur­la­rı­mız­da da­ha re­al dərk et­di­yi müs­tə­qil­lik ide­a­lın­da cə­miy­yə­ti­mi­zin qar­şı­laş­dı­ğı mə­şəq­qət­li, fa­ci­ə­li an­lar, ağ­rı­lı gün­lər öz izi­ni qo­yub. Ulu ön­də­rin bu hə­yat ma­ni­fes­ti biz­də öl­çü­yə­gəl­məz qü­rur his­si do­ğu­rur, çün­ki bu op­ti­mizmdə onun rəh­bər­li­yi ilə mil­li var­lı­ğı­mı­zın ta­le­yük­lü prob­lem­lə­ri­nin həl­li yo­lun­da atı­lan uğur­lu ad­dım­la­rı, mil­li tə­rəq­qi­yə ma­ne olan ne­qa­tiv əyin­ti­lə­ri vax­tın­da təm­kin və qə­tiy­yət­lə ara­dan qal­dır­maq əz­mi və ba­ca­rı­ğı, elin qüd­rə­tin­dən ma­ya­la­nan mil­li tə­fək­kü­rün ya­ra­dı­cı po­ten­si­al tə­cəs­sü­mü­nü ta­pıb. Məhz bu­na gö­rə Hey­dər Əli­ye­vin müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin rəh­bər­li­yi ilə öl­kə­mi­zin əl­də et­di­yi uğur­lar fo­nun­da xü­su­si ak­tu­al­lıq­la səs­lə­nir.

Doğ­ru­dur, ümum­mil­li li­der mil­li müs­tə­qil­lik prob­le­mi­nə həsr edil­miş xü­su­si el­mi əsər­lər yaz­ma­yıb. La­kin özü­nün bü­tün si­ya­si kar­ye­ra­sı bo­yu xal­qı­mı­zın müs­tə­qil­li­yə yet­mək is­tə­yi­ni də­rin­dən duy­muş və mü­da­fiə et­miş, bu ta­le­yük­lü mil­li prob­le­min məz­mun və ma­hiy­yə­ti­nə də­rin­dən nü­fuz et­miş, bu ama­lı özü­nün fə­a­liy­yət kre­do­su­na çe­vi­rib. O, is­tər də­rin məz­mun­lu çı­xış­la­rın­da, is­tər­sə də xalqla ke­çir­di­yi gö­rüş­lər­də səs­lən­dir­di­yi ide­ya­lar­la müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nın nə­zə­ri-prak­ti­ki əsas­la­rı­nı ya­ra­dıb. Bu kon­sep­si­ya­da mil­li döv­lət­çi­lik ide­ya­la­rı ilə hə­min ide­ya­la­rı hə­ya­ta ke­çi­rən müd­rik si­ya­sə­tin ob­ra­zı­nın di­a­lek­tik vəh­də­ti­ni gö­rü­rük.

Sxo­las­tik dü­şün­cə tər­zi­ni kəs­kin tən­qid edən Hey­dər Əli­ye­vin müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı mü­hüm nə­zə­ri-prak­tik mo­del ki­mi mil­li re­al­lıq­la­rı­mı­zın və bu re­al­lıq­la­rın xa­ri­ci fak­tor­lar­la şərtlən­mə­si­nin ana­li­tik, ya­ra­dı­cı dər­ki­nin məh­su­lu­dur. Odur ki, biz Hey­dər Əli­ye­vin müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nın for­ma­laş­ma­sı­nın il­kin şərtlə­ri olan xa­ri­ci və da­xi­li fak­tor­la­ra to­xun­maq is­tər­dik.

Kon­ti­nen­tal im­pe­ri­ya ol­muş So­vet­lər İt­ti­fa­qı­nın da­ğıl­ma­sın­dan son­ra "so­yuq mü­ha­ri­bə", "qor­xu­nun ta­raz­lı­ğı", "nü­və qı­şı" ki­mi dü­şün­cə­lə­ri na­ra­hat edən me­ta­fo­rik ifa­də­lə­rin qlo­bal si­ya­si şü­ur­dan hə­lə tam psi­xo­lo­ji mə­na­da sı­xış­dı­rıl­ma­dı­ğı bir bey­nəl­xalq şə­ra­it­də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın dün­ya in­teq­ra­si­ya pro­ses­lə­ri­nə qo­şul­ma­sı ha­ki­miy­yə­tə qa­yı­dı­şı­nın ilk gün­lə­rin­dən ulu ön­də­rin baş­lı­ca və ar­dı­cıl döv­lət­çi­lik ide­a­lı olub".

İ.İs­ma­yı­lov qeyd edir ki, kon­sep­si­ya­nın bey­nəl­xalq də­yə­rin­dən söh­bət sa­lar­kən be­lə bir ta­ri­xi pa­ra­le­li xü­su­si gös­tər­mək la­zım­dır ki, Hey­dər Əli­yev mil­li var­lı­ğı­mı­zın tə­mi­na­tı olan müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nı iş­lə­yər­kən sa­biq Fran­sa pre­zi­den­ti F.Mit­te­ra­nın Av­ro­pa kon­fe­de­ra­si­ya­sı, ABŞ pre­zi­den­ti C.Bu­şun (ata) bü­töv de­mok­ra­tik Av­ro­pa, Al­ma­ni­ya­nın xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri Q.Qen­şe­rin Av­ro­pa­da ye­ni dün­ya ni­za­mı haq­qın­da kon­sep­tu­al mü­la­hi­zə­lə­ri irə­li sü­rü­lür­dü. De­mə­li, Azər­bay­can üçün o dövrdə öz müs­tə­qil­li­yi­ni təs­diq et­dir­mək dün­ya bir­li­yi­nə təd­ri­cən in­teq­ra­si­ya et­mək zə­ru­rə­ti idi. Alim vur­ğu­la­yır ki, bu mə­na­da müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nı za­ma­nın konkret so­si­al-si­ya­si və­ziy­yət məc­ra­sın­da nə­zər­dən ke­çir­mək la­zım­dır: "Mə­sə­lə bu­ra­sın­da­dır ki, kon­sep­si­ya­nın iş­lən­di­yi zid­diy­yət­li dövrdə, yə­ni Azər­bay­can­da 80-ci il­lə­rin so­nu və 90-cı il­lə­rin əv­və­lin­də fər­di, ic­ti­mai və mil­li şü­ur ha­ça­lan­mış­dı. Küt­lə­vi şü­ur­da qar­şı­dur­ma­ya və baş­dan-ba­şa da­ğı­dı­cı­lı­ğa olan meyl so­si­al hə­ya­tın təş­ki­li­nin po­zi­tiv prin­sip­lə­ri­ni üs­tə­lə­yir­di. So­vet re­ji­mi­nin struk­tur böh­ra­nı­nın tə­ləb­lə­ri­ni ana­li­tik təh­lil edən Hey­dər Əli­yev gö­rür­dü ki, 1989-cu il­dən baş­la­ya­raq ye­ni­dən­qur­ma­nın əsas prob­lem­lə­ri­nin həl­li­nin uğur­suz­lu­ğa dü­çar ol­ma­sı nə­ti­cə­sin­də öl­kə uçu­rum qar­şı­sın­da­dır.

Ye­ni­lik­lər­lə ayaq­la­şan ida­rə­çi­lik kon­sep­si­ya­sı­nın ol­ma­ma­sı və rəh­bər­li­yin açıq-aş­kar zə­if­li­yi və aciz­li­yi uc­ba­tın­dan ye­ni­dən­qur­ma­nın "so­si­a­liz­mi ye­ni­ləş­dir­mək" ki­mi ri­to­rik nə­zə­riy­yə­çi­li­yə alu­də ol­muş Moskva "me­mar­la­rı" ta­ri­xi mə­qa­mı ötür­müş, mər­kə­zin ye­ni or­qan­la­rı isə sə­riş­tə­li qə­rar qə­bul et­mək qa­bi­liy­yə­ti­ni itir­miş­lər. Be­lə hal­da, on­la­rın fik­rin­cə, kon­ti­nen­tal im­pe­ri­ya­nın if­la­sı da­ha ge­niş miq­yas, qlo­bal xa­rak­ter ala­caq və bu, ye­ni de­mok­ra­ti­ya­la­rın müs­tə­qil­lik uğ­run­da mü­ba­ri­zə­si­nə qlo­bal tə­sir gös­tə­rə­cək­dir. Son­ra­lar dün­ya miq­ya­sın­da baş ve­rən qlo­bal transfor­ma­si­ya pro­ses­lə­ri, on­la­rın ye­ni de­mok­ra­ti­ya­la­rın for­ma­laş­ma­sı­na tə­si­ri ulu ön­də­rin müd­rik uzaq­gö­rən­li­yi­ni təs­diq et­di. Bəs Hey­dər Əli­ye­vin müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nın ya­şar­lı­ğı və hə­ya­ti­li­yi nə­də­dir? Bu­nun nə­zə­ri fi­kir ta­ri­xi­miz­də ye­ri və önəm­li­li­yi­ni şərtlən­di­rən amil­lər han­sı­lar­dır?

Bi­rin­ci­si, özü­nün müs­tə­qil­lik kon­sep­si­ya­sı­nı iş­lə­yər­kən ulu ön­dər konkret və re­al cə­miy­yə­tin iq­ti­sa­di, si­ya­si, so­si­al və mə­nə­vi-əx­la­qi sa­hə­lə­ri­nin bü­tün kompleks prob­lem və qay­ğı­la­rı ilə bağ­lı re­al Azər­bay­can ger­çək­li­yin­dən çı­xış edir­di. La­kin o hə­mi­şə "qlo­bal dü­şü­nüb lo­kal hə­rə­kət et­mək la­zım­dır" prin­si­pi­nə ri­a­yət edə­rək Azər­bay­can xal­qı­nın müs­tə­qil­li­yi­nin qo­run­ma­sı­nı dün­ya ha­di­sə­lə­ri məc­ra­sın­da həll et­mə­yə ça­lı­şıb. Təc­rü­bə­li döv­lət baş­çı­sı dip­lo­ma­ti­ya­nın be­lə bir üm­də prin­si­pin­dən çı­xış edib ki, da­xil­də apa­rı­lan na­dan və sə­riş­tə­siz si­ya­sət öl­kə­nin nə­in­ki dün­ya bir­li­yi­nə da­xil ol­ma­sı­na ma­ne olur, da­ha çox, mə­sə­lən, Azər­bay­ca­nın nü­mu­nə­sin­də gö­tür­sək, xa­ric­də onun ba­şı­na gə­lən mü­si­bət­lə­rə la­qeyd mü­na­si­bət ya­ra­dır. Xal­qı­mız cəb­hə­çi­lə­rin ha­ki­miy­yət­də ol­du­ğu dövrdə öl­kə­miz­də baş ve­rən­lə­rin tim­sa­lın­da bu­nun şa­hi­di olub. Dün­ya pro­ses­lə­rin­dən kə­nar­da qal­ma­ğın xal­qın ta­ri­xi şü­u­ru­na, onun mil­li iden­ti­fi­ka­si­ya­sı­na vur­du­ğu mə­nə­vi zi­ya­nı ba­şa düş­mək çə­tin de­yil. Da­xil­də isə bu, xal­qın eti­mad his­si­ni öl­dür­mək, onun döv­lət­çi­li­yi­nə olan ina­mı­nı şə­rəf­siz­cə­si­nə qır­maq de­mək­dir. Bu mə­na­da Hey­dər Əli­ye­vin əqi­də­sin­cə, mil­li müs­tə­qil­lik mil­lə­tin mə­də­niy­yə­ti­ni, iq­ti­sa­diy­ya­tı­nı, el­mi­ni, in­cə­sə­nə­ti­ni in­ki­şaf et­dir­mək­lə özü­nü­re­a­li­zə və özü­nü­təs­diq üçün şə­ra­it ya­rat­maq və bu­nun­la baş­qa döv­lət­lər­dən ası­lı­lı­ğı mi­ni­mu­ma en­dir­mək de­mək­dir, çün­ki prin­sip­cə, bü­tün dün­ya döv­lət­lə­ri in­teq­ra­si­ya şə­ra­i­tin­də bir-bi­rin­dən ası­lı­dır".

İra­də SA­RI­YE­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi­lə çap olu­nur.