Sədrəddin Soltan: “Diplomatlar bununla ölkədəki etiraz aksiyalarına öz dəstəklərini ifadə edirlər”
Dünən Avstriyadakı İran səfirliyinin müvəqqəti işlər vəkili Qulamrza Derikvənd missiyasını tərk edərək İsveçrəyə sığınıb. Bildirilib ki, İran İslam Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi məsələ ilə bağlı rəsmi açıqlama verməyib. Nazirlik əməkdaşlarının isə bu diplomat barədə danışmaqdan yayınaraq ya məlumatsız olduqlarını, ya da İran kəşfiyyat orqanlarından qorxduqlarını əsas gətirdikləri qeyd olunur.
Qulamrza Derikvənd daha əvvəl, 2011–2014-cü illərdə İranın Çexiyadakı səfirliyində də müvəqqəti işlər vəkili vəzifəsində çalışıb. Onun həmkarlarının sözlərinə görə, diplomatik təcrübəsi və karyera yolu nəzərə alınsa, Xarici İşlər Nazirliyində fəaliyyətini davam etdirdiyi təqdirdə səfir rütbəsi almaq ehtimalı yüksək idi.
Bu hadisə hələlik Tehran hakimiyyətinin dərhal çökməsi demək olmasa da, ciddi siyasi siqnaldır. Tarix göstərir ki, avtoritar rejimlərdə ilk çatlar çox vaxt məhz diplomatik korpusdan başlayır. Suriyada da proses eyni cür getmişdi: əvvəl səfirlər və yüksək rütbəli diplomatlar rejimdən məsafə saxlamağa, sonra isə ölkəni tərk etməyə başladılar. Bu, həm daxildə baş verənlərin miqyasını göstərir, həm də rejimin öz kadrlarına belə etibar etmədiyini üzə çıxarır.
Diplomat adi məmur deyil. O, rejimin içində olan, real vəziyyəti hamıdan yaxşı bilən fiqurdur. Belə bir şəxsin karyerasını və gələcək səfirlik perspektivini riskə ataraq başqa ölkəyə sığınması təsadüfi addım sayıla bilməz. Bu, açıq şəkildə onu göstərir ki, İran daxilində etirazların dərinləşəcəyi, repressiyaların sərtləşəcəyi və sistemin öz adamlarını belə qoruya bilməyəcəyi qorxusu var.
Xarici İşlər Nazirliyinin susqunluğu və əməkdaşların danışmaqdan yayınması da ayrıca mesajdır. Bu cür davranışlar adətən mərkəzdə idarəetmə böhranı yarandıqda ortaya çıxır. İnsanlar artıq kimin qalib gələcəyini bilmədikləri üçün mövqe bildirməkdən çəkinirlər. Bu mərhələdə “Tehran hakimiyyəti tam parçalanır” demək tezdir, amma parçalanmanın ilkin əlamətləri açıq görünür. Diplomatların ölkəni tərk etməsi rejim üçün həm beynəlxalq nüfuz itkisi, həm də daxili psixoloji zərbədir. Çünki bu cür addımlar etiraz edən cəmiyyətə belə bir mesaj verir: sistemin içində olanlar da artıq ona inanmır.
Orta Doğu Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, siyasi şərhçi Sədrəddin Soltan Bakı-Xəbər qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, bu, İran xarici diplomatiyasında ilk hadisə deyil, əvvəlki illərdə də oxşar hallar baş verib. Onun sözlərinə görə, bu, son dövrdə artıq ikinci belə hadisədir. Yanvarın ortalarında İranın BMT-nin Cenevrədə yerləşən mənzil-qərargahında çalışan yüksək rütbəli diplomatı Əlirza Ceyrani Hökməvadi də İsveçrə hökumətindən sığınacaq istəyib. O, İranı müxtəlif səviyyələrdə təmsil edən diplomat olub.
Sədrəddin Soltan qeyd edib ki, bu hadisələr İran hakimiyyətinə etimadsızlığın bariz göstəricisidir və eyni zamanda hakimiyyətə etirazın bir formasıdır. Onun fikrincə, diplomatlar bu addımla ölkədəki etiraz aksiyalarına öz dəstəklərini ifadə edirlər. Çünki normal şəraitdə və ölkədə genişmiqyaslı etirazlar olmadığı halda bu cür diplomatların İsveçrə hökumətindən sığınacaq istəməsi gözlənilən deyildi. Onlar etiraz aksiyalarını müdafiə etmək məqsədilə xidmətdən imtina edirlər.
Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, bu hələ İranda tam daxili parçalanmanın getdiyi anlamına gəlmir, lakin hakimiyyət təmsilçiləri arasında ciddi qopmaların olduğunu göstərir. Bu, ali dini lider Xamenei tərəfindən yürüdülən siyasətə, SEPAH-ın zorakılıq metodlarına qarşı etirazdır. Onun sözlərinə görə, əgər hadisələr bu şəkildə davam edərsə, gələcəkdə oxşar halların kabinet üzvləri, bölgə icra nümayəndələri, güc strukturları, hətta SEPAH-ın “Bəsic” qüvvələri və daxili işlər orqanları, polis strukturları arasında da baş verməsi istisna deyil.
Sədrəddin Soltan xatırladıb ki, etiraz aksiyaları zamanı polis əməkdaşlarından birinin etirazçılara qarşı zor tətbiqindən imtina edərək onlara qoşulması da belə nümunələrdən biridir və həmin şəxs bu addımına görə sonradan həbs olunub.
Akif NƏSİRLİ
