Əsas mövzusu Ukrayna ilə müharibəyə son qoymaq olan Rusiya və ABŞ prezidentlərinin ilk telefon danışığı Qərb mətbuatı tərəfindən Vladimir Putin üçün uğurlu hesab edilib.
“Putin təcriddən dünya siyasətinə qayıdır, Trampla Ukraynanın taleyi ilə bağlı təkbətək danışıqlar aparır, Brüssel və Kiyev isə özünü prosesdən kənarda hiss edir” – bir çox şərhçi Putinlə Trampın ilk təmasının nəticəsini belə təsvir edir. Amma real danışıqlar hələ qabaqdadır - Putinin bu danışıqlarda nələrə nail olacağı hələ aydın deyil.
Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski buna qadağa qoyan öz fərmanına baxmayaraq, mahiyyətcə Putinlə danışıqlar masasına oturmağa razılıq verməli olub. Lakin danışıqlara başlamaq üçün Kiyevə Qərbdən təhlükəsizlik zəmanəti lazımdır .
Putinlə Trampın söhbəti məlum olmamışdan bir neçə saat əvvəl ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset Brüsseldə Kiyevin ümidlərini puç edən bir neçə açıqlama verərək,
Ukraynanın NATO-ya qoşulacağına bel bağlamamalı olduğunu, Kiyevin 2014-cü il sərhədlərinə qayıtmaq istəyinin qeyri-real olduğunu və danışıqların nəticəsindən asılı olmayaraq ABŞ-ın öz kontingentini Ukraynaya göndərməyəcəyini bəyan etdi.Bu arada Tramp jurnalistlərə Putinlə ilk görüşün Vladimir Zelenskisiz təkbətək olacağını bildirib. Bu isə ABŞ-ın əvvəlki prezidenti Co Baydenin administrasiyasının sadiq olduğu prinsipdən imtina etmək deməkdir: “Ukraynasız Ukraynanı müzakirə etmək”.
Fransa nəşri Le Mondenin jurnalisti hesab edir ki, Kiyev əvvəldən ABŞ-ın yeni prezidentinin birbaşa Putinlə danışıqlara üstünlük verə biləcəyindən ehtiyat edirdi və indi gələcəkdə prosesin Rusiya tərəfindən diktə ediləcəyi riski var. “Vaşinqton Post” isə yazır: “Çərşənbə günkü 90 dəqiqəlik telefon danışığı Tramp və Putin arasında möhkəmlənən ittifaqı nümayiş etdirir ki,bu da şübhəsiz Zelenskini narahat etməyə bilməz”.
Polşanın “Rzeczpospolita” qəzetinin köşə yazarı Jedrzej Bielecki hesab edir ki, Trampla söhbət Putinin təcridinin sonu oldu: “Bunadək o, hərbi cinayətkar sayılırdı. İndi isə o, dünyanın ən mühüm liderinin bərabərhüquqlu tərəfdaşı statusundadır”. “The New York Times” isə bu söhbəti birbaşa Rusiya prezidentinin “böyük qələbəsi” kimi qəbul edir
Kremldə sevinclə qarşılanan Tramp – Putin danışığı Kiyevdə və Avropa paytaxtlarında isə “qorxu və dəhşətə” səbəb olub.Və bu telefon danışığı Ukraynada bütövlükdə Avropanın uğursuzluğu kimi qəbul edilir. Yeri gəlmişkən, Trampın Putinlə birbaşa danışıqlara qərar verməsi Avropa siyasətinin, xüsusən də Almaniyanın uğursuzluğu anlamına gəlir: bu fikri hərbi analitik Karlo Masala, Almaniyanın Bild qəzetinin baş redaktor müavini Pol Ronzheimer podkastda səsləndirib.
Bununla belə “Vaşinqton Post” yazır ki, Trampın Putinlə söhbətinin məzmunu ilə bağlı dediklərindən onun danışıqlarda Kremldən nə almaq istədiyi barədə fikir əldə etmək çətindir: “ABŞ prezidenti və administrasiyası açıq şəkildə bildirdilər ki, Rusiya müharibəni bitirmək müqabilində ələ keçirdiyi Ukrayna ərazilərinin heç olmasa bir hissəsini əlində saxlaya biləcək. Nəşr xatırladıb ki, Tramp “planının” təfərrüatlarını açıqlamayacağını bəyan edərək,sadəcə “biz böyük irəliləyiş əldə etdik” deməklə kifayətlənib. Trampdan aydın açıqlamaların olmaması isə ümumilikdə pis siqnal kimi qəbul edilir. “Economist” hesab edir ki,”Tramp Kremldən “heç bir maddi güzəşt istəmədən Rusiya ilə Ukrayna arasında münasibətləri effektiv şəkildə normallaşdırmağa başlayır”. “Tramp diqqətini ilk növbədə Ukraynadakı döyüşlərə son qoymağa yönəltsə də, Putin çox güman ki, “Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə mane olacaq, Ukrayna ordusunun sayını məhdudlaşdıracaq və NATO-nun Şərqi və Mərkəzi Avropada mövcudluğunu azaldacaq”, - deyə “New York Times” onunla danışan analitiklərə istinadən yazıb..Bununla belə, bir çox şərhçilər hesab edirlər ki, Putinin istədiyi hər şeyi əldə edəcəyini təbii qəbul etmək lazım deyil, NYT isə danışıqların hələ yenicə hazırlandığını vurğulayıb.
Surxay ƏLİYEV
