Amerika Birləşmiş Ştatları İsrailin HƏMAS-la müharibəsi ilə bağlı qətnamə layihəsini BMT Təhlükəsizlik Şurasında yayıb. Xüsusilə qətnamə layihəsi mülki şəxslərin müdafiəsini, həmçinin Qəzza zolağına yardımın daimi, kifayət qədər və maneəsiz çatdırılmasını tələb edir.
Bundan əlavə, sənəddə İsrailin özünümüdafiə hüququ, eləcə də dövlətlərin “terror hücumlarına” cavab olaraq beynəlxalq hüquqa riayət etmələrinin zəruriliyi vurğulanır.
Qətnamə layihəsində həmçinin İrandan bütün regionda sülh və təhlükəsizliyi təhdid edən milislərə və terrorçu qruplara”silah tədarükünü dayandırmaq tələb olunur. Bundan əlavə, sənədin müəllifləri HƏMAS silahlıları tərəfindən saxlanılan girovların azad edilməsini tələb edirlər.
Amerikanın qətnamə layihəsində HƏMAS pislənilir, lakin Qəzza zolağında atəşkəs elan edilmir.
Birləşmiş Ştatların bu konkret sənədi səsverməyə çıxarıb-çıxarmayacağı hələ bəlli deyil. ABŞ-ın qətnamə layihəsi tələb olunan doqquz səsi toplayacağı təqdirdə Rusiyanın veto hüququndan istifadə edəcəyi ehtimalı var.
Oktyabrın 18-də Birləşmiş Ştatlar Braziliyanın Qəzza zolağına humanitar yardımın çatdırılmasına icazə vermək üçün hərbi əməliyyatların dayandırılmasını tələb edən qətnamə layihəsinə veto qoyub. Bundan əvvəl ABŞ diplomatik kanallar vasitəsilə Qəzzaya yardımın çatdırılmasını təşkil etməyə çalışarkən səsvermə iki dəfə təxirə salınıb.
ABŞ-ın BMT-dəki səfiri Linda Tomas-Qrinfild deyib ki, ABŞ Braziliyanın qətnamə layihəsinə qarşı çıxıb, çünki sənəddə İsrailin özünümüdafiə hüququ qeyd olunmayıb. Bundan əlavə, səfir ABŞ-ın veto hüququndan istifadə edərək diplomatiya üçün vaxt qazandığını bildirib.
Göründüyü kimi, tərəflər veto hüququndan istifadə edərək, problemin BMT TŞ müstəvisində həllinə maneçilik törədir. Belə çıxır ki, BMT bu konfliktin həllində aciz bir quruma çevrilib?
Müstəqil siyasətçi Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, BMT yarandığı gündən Fələstin məsələsini müzakirə edir: “1947-ci ildən başlayaraq müxtəlif qətnamələr qəbul olunub, ancaq onların icrası mümkün olmayıb. Fələstin dövlətinin yaranması barədə BMT TŞ-nin daimi üzvlərinin eyni mövqedə olmasına baxmayaraq, hələ də bu qərarı reallaşdırmaq mümkün olmayıb. Bugünkü reallıqlar, çox təəssüf ki, fərqlidir. BMT TŞ-nin daimi üzvləri mövcud silahlı qarşıdurmaya fərqli mövqedən yanaşırlar. Bu səbəbdən Rusiyanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən qətnamə BMT TŞ-də qəbul olunmadı, sonra Braziliya təkliflə çıxış etdi, bu sənəd də qəbul edilmədi. Biz bilirik ki, bunların qarşısını ABŞ aldı. İndi də ABŞ bir layihə hazırlayır, onu müzakirəyə çıxarıb-çıxarmayacağı da dəqiq məlum deyil. Həmin sənəddə Qəzzadakı hərbi əməliyyatların dayandırılmasına sair çağrış var. İsrailin yeni konsepsiyası budur ki, Qəzzada quru əməliyyatlar həyata keçirilsin. Onlar hesab edir ki, HƏMAS-ı sıradan çıxarmadan nəyəsə nail olunmayacaq. Bununla gələcəkdə ola biləcək terror hücumlarının qarşısını almaq istəyirlər. Ancaq quru əməliyyatların keçirilməsi digər dövlətlərin prosesə qoşula bilmə təhlükəsini yaradır. İranın bu barədə bəyanatı var. ABŞ bölgəyə silahlı qüvvələr yeridib. Ancaq İsrail quru əməliyyatları keçirməkdə qətiyyətlidir. Mən də düşünürəm ki, bu əməliyyatlar mütləq olacaq. Bununla da HƏMAS-ın Qəzzadakı hərbi strukturları ləğv olunacaq. Baxmayaraq ki, bu, dinc insanlar üçün ciddi fəlakətlərə gətirib çıxaracaq. Bütün bunlar göstərir ki, qarşıda ciddi proseslər gözlənilir. Əməliyyatlara qoşulmaq istəyən İran üçün bu ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Qoşulmasa, beynəlxalq aləmdəki nüfuzunu itirəcək. Aydın olur ki, BMT ciddi problemləri həll etməyə qadir olan qurum deyil. Nə qədər ki, BMT TŞ-nin daimi üzvləri fərqli mövqedən çıxış edirlər, hansısa məsələni kökündən həll edə bilməsi mümkünsüzdür. Bu səbəbdən də Ərdoğanın BMT-də islahatlarla bağlı təklifinə artıq ABŞ da qoşulur. Bir neçə ay bundan əvvəl Bayden də islahatların zəruriliyundən danışdı.
Bütün bu cəhdlər problemi həll edə bilməyəcək. Bu gün beynəlxalq münasibətlərdə həlledici amil beynəlxalq hüquq deyil, kimin güclü olmasıdır. Təəssüf ki, yaxın gələcəkdə bu reallığı dəyişmək mümkün olmayacaq. Bu barədə Prezident İlham Əliyev də son dərəcə düzgün çıxışlar edib. Bir sözlə, BMT Qəzzadakı proseslərin qarşısını almaqda son dərəcə acizdir. Bu da bölgəni təhlükəli istiqamətə aparmaqdadır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
