Universitetlərdə, eləcə də elmi-tədqiqat institutlarında dissertasiya və müdafiə şuralarına əsasən rektorların, institut direktorlarının rəhbərlik etməsi elmi ictimaiyyət tərəfindən birmənalı qarşılanmır. Bunun olduqca ziyanlı tendensiya olduğunu qeyd edən elm adamlarının sözlərinə görə, bu o deməkdir ki, burada müdafiə və dissertasiya şuralarının üzvlərinin deyil, rektorların, institut direktorlarının sözü hər şeyi həll edir.
Bir sıra hallarda elmi işlərin formal şəkildə müdafiəyə buraxılmasında bu məsələnin ciddi rol oynadığı deyilir. Yəni rektor, institut direktoru kimi deyirsə, onun elmi işi də irəli gedir. Hər hansı bir dissertasiya işində onların marağı varsa, şura üzvlərinin ona hər hansı bir nöqsan tutmasına, elmi işin zəif cəhətlərini vurğulamasına ixtiyarı çatmır. Onu deyək ki, çox zaman bu şuraların üzvlərinin burada mövcudluğu formal xarakter daşıyır. Bu da, qeyd etdiyimiz kimi, universitet və elmi-tədqiqat institutlarının rəhbərlərinin bu məsələdə oynadığı əsas rolla bağlıdır. Hər şey onlar tərəfindən həll edilir.
Rektorların elmi şuralara və müdafiə şuralarına rəhbərlik etməsi nə dərəcədə doğrudur?
“Biz müdafiə şuralarını bürokratik əngəllərdən xilas etmək üçün universitetlərdə etibar edəcəyimiz alimlər ordusunu formalaşdırmalıyıq”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın məsul katibi, fizika- riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, universitet rektorlarının müdafiə şuralarına rəhbərlik etməsi ilə bağlı gündəmə gətirdiyimiz mövzu çox aktualdır və geniş müzakirəyə ehtiyacı var. “Amma, bütövlükdə, müdafiə şuraları birmənalı olaraq ixtisaslı mütəxəssislərdən formalaşmış şuralar olur. Ona görə də müdafiə şuralarının rəhbərləri demək olmaz ki, yalnız rektorlardan ibarətdir. Düzdür, konkret istiqamətlər üzrə formalaşan elmi-tədqiqat institutlarında direktorun müdafiə şurasının sədri olması hardasa anlaşılandır. Məsələn, götürək Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunu. Bu institut bilavasitə tarixin tədqiq olunması ilə bağlıdır, bu, araşdırma, tədqiqat institutudur. Burada da, tutalım, müdafiə şurasının sədri Tarix İnstitutunun direktorudur. Yaxud digər elmi-tədqiqat institutları və sahə institutlarını götürək. Burada hardasa institut direktorunun müdafiə şurasının sədri olması başadüşüləndir. Amma ali məktəblərdə, universitetlərdə isə vəziyyət başqa cürdür. Çünki hansı ali məktəbdə müdafiə şuraları var (hamısında yoxdur), orada rektor yalnız bir müdafiə şurasının sədri ola bilər. Rektor ancaq öz ixtisasına uyğun olan müdafiə şurasına rəhbərlik edə bilər. Amma digər müdafiə şuralarının sədrləri ölkənin aparıcı alimləri olurlar. Bu şuralar daha çox tanınmış mütəxəssislərdən ibarət fəaliyyət göstərirər. Düşünürəm ki, müdafiə şuralarını bu qədər bürokratikləşdirmək düzgün deyil. Biz müdafiə şuralarını bürokrartik əngəllərdən xilas etmək üçün universitetlərdə etibar edəcəyimiz alimlər ordusunu formalaşdırmalıyıq və müdafiə prosesini onlara həvalə etməliyik. Postsovet məkanı istisna olmaqla (bəzilərində yoxdur - İ.O.) dünyanın heç bir yerində nə akademiya (akademiyalar klublar şəklində fəaliyyət göstərir - İ.O.), nə də ali attestasiya komissiyaları var. Müdafiə prosesini həyata keçirən komissiyalarda isə kimsə deyə bilməz ki, hansısa şübhəli məqamlar, neqativliklər olur. Amma təəssüf ki, bizdə belə deyil, alimlərə inam yoxdur. Mənfi haldır ki, hələ də bu neqativ proseslər belə şəkildə davam edir. Daha çox burada administrativ məqamlara üstünlük verilir. Halbuki, bu proses bu cür olmamalı idi.
Fikirləşirəm ki, rektorun öz ixtisasına uyğun müdafiə şurasının sədri olması da düzgün deyil, ən azından, vaxt baxımından. Prosesi idarə etməyin özü də, əslində, bir vəzifədir. Əslində, müdafiə şurasının sədrlərinin çox zaman müdafiə şuralarının işindən xəbəri olmur, bu işi daha çox elmi katiblər həyata keçirirlər. Bu şuralara müstəqil bir alimin rəhbərlik etməsi daha yaxşı olar. O bu işə daha çox diqqət ayıra bilər və üzərinə düşən işi kimi onu daha dəqiq yerinə yetirmək imkanına malik olar. Bu baxımdan da hesab edirəm ki, administrativ şəxslərin bu kimi işlərə rəhbərlik etməsi düzgün deyil. Bir məsələyə təəssüf edirəm ki, həm institut direktorları, həm də rektorlar o sahələrdə olan məqalələrə öz adlarını zorla, təkidlə yazdırırlar. Eyni zamanda, o sahələrdə çap olunan kitablarda rektor və institut direktorlarının, rektorların adı birinci yazılır. Hətta rektorlar var ki, görürsən 1000 məqaləsi var. Min məqaləni bir insan yaza bilməz. Dünyanın heç bir yerində belə qeyri-ciddilik, elmə bu cür yanaşmaq, elmdən bu qədər spekulyasiya etmək yoxdur. Ona görə də rektor adı bəziləri üçün hardasa bir qədər qoruyucu funksiyasını yerinə yetirir. Biz etibarlı, bütün neqativliklərdən uzaq olan alimlər formalaşdırmalıyıq ki, onlar heç nədən asılı olmayaraq obyektivlik ortaya qoysunlar, qərəzsiz, dürüst olsunlar. Bundan sonra biz elmdə inkişafdan danışa bilərik” - deyə İ.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
