Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA) ölkənin baş elmi mərkəzi olsa da, təəssüf ki, son illər burada baş verənlər, yaşananlar bu qurumun fəaliyyətində ciddi nöqsanların olduğunu üzə çıxarıb. Söhbət yalnız yanlış idarəetmədən, korrupsiya, şişirdilmiş ştatlardan, “ölü canlar”dan getmir, həm də burada ciddi elmi tədqiqat işləri aparılmadığından, elmin sənayedə, iqtisadiyyatda, kənd təsərrüfatı və digər sahələrin inkişafında rol oynaya bilməməsindən gedir.
Vaxtilə Elmlər Akademiyası burada çalışan alimlərin biliyi, elmi-tədqiqat işləri iqtisadiyyatın, sənayenin bütün sahələrində tətbiq edilirdi. Bir vaxtlar Azərbaycan elminə töhfələr verən, akademiyada xüsusi məktəblər yaradan böyük alimlərin əksəriyyəti vəfat edib, onların yetirmələri dünyanın müxtəlif ölkələrinə üz tutaraq ayrı-ayrı xarici ali məktəblərdə, elmi-tədqiqat mərkəzlərində çalışırlar. Keçən əsrin 90-cı illərinin ortalarına qədər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında çalışan bu insanlar artıq illərdir xarici ölkələrdə işləyirlər. Onlar Azərbaycan elmini yüksək səviyyəyə çatdırmaq iqtidarında olsalar da, hələlik bu alimlər öz potensiallarını xarici ölkələr üçün xərcləyirlər.
Bu gün Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında başlanan islahatlar bu sistemdə böyük dəyişikliklər ediləcəyini deməyə əsas verir. Müasir AMEA dünyanın çağırışlarına çavab verməli olan bir quruma çevrilməlidir. Məlumatlara görə, xarici ali məktəblərdə dərs deyən, xarici elmi mərkəzlərdə çalışan Azərbaycan alimlərinin AMEA-ya cəlb edilməsi gözlənir. Yəni xaricdəki Azərbaycan alimlərinin bir qisminin akademiyaya dəvət edilməsi aktuallaşıb. Hətta bildirilənə görə, artıq bəzi alimlərlə danışıqlar da aparılır.
Faiq Ələkbərli: “Xaricdə fəaliyyət göstərən alimlərin akademiyaya dəvət edilməsi, burada işləməsi AMEA-da olan təsadüfi adamların bu sahədən çıxıb getməsinə səbəb ola bilər”
AMEA-nın Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, xaricdə fəaliyyət göstərən alimlərinin yenidən AMEA-ya cəlb edilməsi çox müsbət bir hal olardı. Bununla belə, F.Ələkbərlinin sözlərinə görə, xaricdə yüksək maaşa işləyən və bunun müqabilində də böyük elmi nəticələr göstərən alimləri AMEA-ya cəlb etmək üçün onlara yüksək maaş verilməlidir. “Ümumiyyətlə, AMEA-da baş verən yenilikər doğrudan da elmin inkişafı, görülən işlərin keyfiyyətinin artırılması ilə bağlıdırsa, şübhəsiz ki, bunu müsbət dəyərləndirmək lazımdır. O cümlədən də vaxtilə Azərbaycandan xaricə “beyin axını”nın Azərbaycana cəlb edilməsi, əlbəttə, elmimizdə yeni bir mərhələyə qədəm qoyulmasına dəlalət edə bilərdi. Bu gün həqiqətən də dünyanın müxtəlif ölkələrində çox böyük azərbaycanlı alimlər işləyir və onlar arasında vaxtilə akademiyada işləyənlər də var. Xaricdə fəaliyyət göstərən alimlərin akademiyaya dəvət edilməsi, burada işləməsi AMEA-da olan təsadüfi adamların bu sahədən çıxıb getməsinə səbəb ola bilər. Çünki vaxtilə onların akademiyadan getməsi nəticəsində onların yerini təsadüfi adamlar tutub. Təsadüfi adamlar AMEA-da son illər kütləvi xarakter daşıyır. Elm və təhsil sahəsində təsadüfi adamlar çoxalıb. Xarici ali məktəblərdə, elmi-tədqiqat mərkəzlərində çalışan azərbaycanlı alimləri akademiyaya cəlb etmək müsbət nəticə verə bilər, lakin gərək həmin şəxslərin əməkhaqqı az olmasın. Çünki onlar xaricdə çox yüksək maaşla işləyirlər. Bilirsiniz ki, AMEA əməkdaşlarının maaşları çox aşağıdır və onlar da buna görə akademiya ilə yanaşı, başqa yerlərdə də işləyir, dərs deyirlər, bu da onların gördüyü işlərin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Amma maaş yüksək olsa, bizim alimlər başqa yerlərdə işləməzlər. Odur ki, xaricdən dəvət edilən alimlər bu maaşa işləməzlər. Çünki onlar vaxtilə əməkhaqqının azlığına görə xaricə getmişdilər”.
F.Ələkbərli, həmçinin, hesab edir ki, AMEA əməkdaşlarının attestasiyasının keçirilməsi və burada yalnız elmə aidiyyəti olan işçilərin saxlanılması çox zəruridir.
İradə SARIYEVA
