Bütün dünyada dövlət ali məktəbləri ilə yanaşı, özəl ali məktəblər də fəaliyyət göstərirlər. Hətta bəzi ölkələrdə dövlətin ali təhsil sisteminin formalaşmasında, genişlənməsində özəl ali təhsil müəssisələri başlıca rol oynayırlar. Azərbaycanda isə özəl ali məktəblərin çoxu nəinki ali təhsilin inkişafına töhfə verə bilmir, heç düz-əməlli maddi-texniki bazaya, tələbə, müəllim-professor heyətinə malik deyillər. İki-üç özəl ali məktəbi çıxmaq şərtilə ölkəmizdəki özəl ali məktəblərin, demək olar ki, hamısının fəaliyyəti elə də ürəkaçan deyil.
Təhsil ictimaiyyətində dolaşan fikirlərə görə, maddi-texniki bazası zəif olan, yetərincə müəllim-tələbə kontingentinə malik olmayan özəl ali məktəblər ya birləşdiriləcək, ya da ləğv olunacaqlar.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, özəl ali məktəblərin fəaliyyətinin gücləndirilməsi üçün bu sahədə islahatların, dəyişikliklərin həyata keçirilməsi vacibdir.
Məhərrəm Zülfüqarlı: “Lazımi səviyyədə tədris həyata keçirə bilməyən, özünün professor-müəllim heyəti olmayan özəl ali məktəblərin ya ləğv edilməsi, ya da başqa bir özəl ali məktəbə birləşdirilməsi vacibdir”
Tanınmış təhsil mütəxəssisi, professor Məhərrəm Zülfüqarlı hesab edir ki, Təhsil Nazirliyinin aidiyyəti şöbəsi özəl ali məktəblərin fəaliyyəti ilə bağlı ciddi araşdırmalar aparmalıdır.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, özəl ali məktəblərin birləşdirilməsi vacib olsa da, buna bu müəssisələrə rəhbərlik edənlər razılıq verməzlər. Özəl ali məktəblərin bir çoxunda maddi-texniki baza və s. sahələrdə ciddi problem olduğunu deyən M.Zülfüqarlının bildirdiyinə görə, onların fəaliyyətindən ictimaiyyət də ciddi narazılıq edir. “Hesab edirəm ki, ictimaiyyəti ciddi narahat edən bu problemlərin həllinə nail olmaq lazımdır. Lazımi səviyyədə tədris həyata keçirə bilməyən, özünün professor-müəllim heyəti olmayan özəl ali məktəblərin ya ləğv edilməsi, ya da başqa bir özəl ali məktəbə birləşdirilməsi vacibdir.
Amma deyim ki, özəl ali məktəbləri bir-birilə birləşdirmək çox çətin olar, çünki o kiminsə təsis etdiyi bir müəssisədir. Özəl ali məktəblərin birləşdirilməsi çox müsbət nəticə verə bilər. Burada söhbət maddi-texniki bazanın möhkəmləndirilməsindən, eləcə də müəllim-professor kontingentinin formalaşdırılmasından gedir. Bu cür özəl ali məktəblərə elmi dərəcəsi olan alimlər, müəllimlər cəlb edilməlidir. Amma təəssüf ki, bəzən görürsən, heç bir elmi dərəcəsi olmayan adamlar özəl ali məktəblərdə rektor işləyirlər. Rektorun elmi dərəcəsi yoxdursa, o özəl ali məktəbdə hansı yüksək ali təhsildən danışmaq olar”.
M.Zülfüqarlı hesab edir ki, bu ali məktəblərə tövsiyələr verilməli, onlara dəstək göstərilməli, onların fəaliyyətində irəliləyiş olmadıqda isə lisenziyaları ləğv edilməlidir.
İlqar Orucov: “...maddi-texniki bazası formalaşmayan özəl ali məktəblərin fəaliyyətinə xitam verilməlidir”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucovun fikrincə də Azərbaycanda özəl ali məktəblərin birləşdirilməsi çox aktual və vacib bir məsələdir. “Təbii ki, Azərbaycanda özəl universitetlərin verdiyi təhsil çox təəssüf ki, ölkəmizin nə iqtisadi inkişafına uyğundur, nə də onların buraxdığı məzunlar əmək bazarının tələblərini ödəyə biləcək kadrlardır. Onlar əmək bazarının tələblərinə cavab vermirlər. Bütövlükdə, özəl ali məktəblərin təhsil mühiti, tədris, maddi-texniki bazası, eyni zamanda, onların tədqiqat imkanları nəinki dünyanın, eləcə də Azərbaycanın ümumi inkişafından geridə qalıb. Bu baxımdan da Azərbaycanda özəl ali məktəbləri, sadəcə, diplom vermək xatirinə saxlamaq doğru deyil. Özəl ali məktəblərin bir neçəsinin artıq birləşməsi vacibdir, bu qaçılmazdır. Bu gün Azərbaycanda 50-dən çox ali təhsil müəssisəsi var. Bunların çoxu dövlət universitetləri olsa da, onların arasında özəl ali məktəblər də var. Təəssüf edirəm ki, özəl ali məktəblər öz üzərilərində işləmək, maddi-texniki bazalarını möhkəmləndirmək əvəzinə, inkişafdan geri qalıblar, zamanın çağırışlarına cavab vermirlər. Əlbəttə, dövlət həm özəl, həm də dövlət ali təhsil müəssisələrinin inkişafında maraqlıdır. Çünki hər bir ali təhsil müəssisəsi Azərbaycan cəmiyyəti üçün kadrlar, mütəxəssis hazırlayır. Amma gəlin baxaq görək, bizim özəl ali məktəblər dövlətin tələb və çağırışlarına cavab verə bilirlərmi? Təəssüf ki, yox. Əvvəla özəl ali məktəblərin təhsil haqqı çox bahadır, onlar bu təhsil haqqı hesabına fəaliyyət göstərirlər. Ümumilikdə, bu müəssisələr təhsil haqqına ümid olaraq, tələbənin cibinə göz dikərək fəaliyyət göstərirlər. Hətta qeyd edim ki, bizim gənclərin, məzunların xaricə gedib orada ali təhsil və digər alternativ təhsil almaq imkanları olmasa, bizim özəl ali təhsil müəssisələri təhsil haqlarını fantastik həddə gətirib çıxara bilərlər. Çünki reallıq da bundan ibarətdir. Mən sizə bir nümunə çəkim. Belçikanın Leuven Katolik Universiteti var. Bu ali təhsil məktəbinin yaşı çox qədimdir, təxminən 250 min tələbə təhsil alır. Bu ali məktəb həm də distant təhsil verir. O, Avropanın top 50-də olan universitetdir. Orada təhsil haqqı xarici tələbələr üçün 1300 avrodur, yerli tələbələr üçün isə çox cüzidir. İndi görün Azərbaycanın özəl ali məktəblərində təhsil haqqı nə qədərdir? 1300 avroya təhsil verən özəl ali təhsil məktəbimiz varmı?”
İ.Orucov hesab edir ki, bəzi özəl ali məktəblərin məqsədi gənclərin təhsilli olması deyil, məqsədləri gənclərdən sui-istifadə edərək pul qazanmaqdır. Onun sözlərinə görə, özəl universitetləri ciddi təftiş etməyin vaxtı yetişib, özəl ali məktəblərin fəaliyyətini yüksək keyfiyyətə uyğun olaraq qurmaq lazımdır. “Bir çox özəl ali məktəbi nəinki birləşdirmək, hətta fəaliyyəti yarıtmaz olanların üzərinə gedib onların fəaliyyətini dayandırmasına nail olmaq lazımdır. İşləyə bilməyən, yüksək ali təhsil vermək gücündə olmayan, maddi-texniki bazası formalaşmayan özəl ali məktəblərin fəaliyyətinə xitam verilməlidir. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə Təhsil Nazirliyi, aidiyyəti dövlət qurumları müvafiq tədbirlər görməlidirlər. Azərbaycanın özəl ali təhsil müəssisələrindən tələb edilməlidir ki, siz pul qazanırsınız, bunun müqabilində dövlətə yüksək səviyyəli kadrlar verin. Təhsili biznesə çevirmək düzgün deyil, xüsusən də Azərbaycan reallığı üçün. Təhsilə ticarət gözü ilə baxmaq yaxşı nəticə vermir. Dövlət özəl ali məktəbə nəzarəti gücləndirməlidir. Özəl ali məktəblərdə xeyli sayda yerində olmayan rektor var. Özəl universitetlərdə 20 il rektorluq edən insan var ki, onun rəhbərlik etdiyi ali məktəbdə imtahana nəzarət edəcək 5 nəfər müəllim yoxdur, kadr yetişdirməyib. Onlar dövlətin, camaatın hesabına milyonlar qazanıblar, amma dövlət üçün bir kadr yetişdirməyiblər. Bu baxımdan, hesab edirəm ki, özəl ali məktəblər haqqında düşünmək və onlar barədə ciddi qərarlar qəbul etmək lazımdır” - deyə İ.Orucov bildirdi.
İradə SARIYEVA
