Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) bir sıra dəyişikliklər gözlənir. AMEA-da baş verəcək əsas struktur dəyişikliyi bu qurumda I vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsi ilə bağlıdır. Məlumatlara görə, bu barədə qərar dekabrın 28-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Rəyasət Heyətinin qərarı ilə akademiyanın ümumi yığıncağında qəbul olunacaq.
AMEA-dan bildirilib ki, AMEA-nın vəzifələri kifayət qədər artıb, bu da strukturda müəyyən dəyişikliklər olunmasını zəruri edir. AMEA prezidenti tərəfindən akademiyada 2 birinci vitse-prezident vəzifəsinin (humanitar və ictimai elmlər üzrə və dəqiq elmlər üzrə) təsis olunması təklif ediləcək. Ümumi yığıncaq tərəfindən təklif qəbul edilərsə, dərhal bu vəzifələrə seçki keçiriləcək.
Bildiyimiz kimi, AMEA-nın fəaliyyəti, burada mövcud olan elmi-tədqiqat institutları Azərbaycan elminin inkişafını irəli apara bilmir, elmimiz nəinki dünyada, heç bölgədə belə üstünlüyü ilə seçilmir. Tərkibində aparılan elmi-tədqiqat işlərinin ölkəmizə heç bir uğur gətirmədiyini, elmin istehsalatda tətbiq edilmədiyini, sənayeyə, iqtisadiyyata nüfuz edə bilmədiyini nəzərə alaraq, AMEA-da birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsinə nə dərəcədə zərurət yarandığını araşdırmaq istədik.
Bəhmən Sultanlı: “AMEA-da birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsinə heç bir ehtiyac yoxdur, çünki bu qurumda elm inkişaf etmir”
Professor Bəhmən Sultanlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, hazırda AMEA-da birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsinə heç bir ehtiyac yoxdur. B.Sultanlı hesab edir ki, onsuz da bu qurumda elmlə məşğul olanların sayı çox azdır, hazırda burada elmi işlər həddən artıq zəif aparılır. “Son bir neçə ildir ki, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında elmlə məşğul olunmur. Müəyyən alimlərin fəaliyyətini nəzərə almasaq, bu belədir. Azərbaycan Elmlər Akademiyası 20-30 il bundan əvvəlki qurum olsaydı, deyərdim ki, birinci vitse-prezidentə ehtiyac var. Amma bu gün AMEA-da birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsinə heç bir ehtiyac yoxdur, çünki bu qurumda elm inkişaf etmir. Akademiyadakı əvvəlki iş prosesi, qaynar elmi mühit yoxdur. AMEA-da akademik adı daşıyan elə insanlar var ki, 428 məqaləsi var, onun da yarıdan çoxu xaricdə çap olunub, amma onu heç kəs tanımır, ona görə ki, o məqalələri tanışlıqla çap etdirib. Vaxtilə akademiyada çalışan alimlərin 50-60 elmi məqaləsi olardı, ölkədə uşaqdan böyüyə hamı onları tanıyardı, xarici ölkələrdə böyük şan-şöhrətləri vardı. Dünya elmində onları çox ciddi elmi simalar kimi qəbul edirdilər. Həmid Araslı, Məmməd Arif Dadaşzadə, Yusif Məmmədəliyev, Əli Quliyev kimi nəhənglər işləyirdi akademiyada. Onların elmi nailiyyətləri bütün dünyada məşhur idi. Əli Quliyevin Azərbaycan elminə böyük fayda verən 60 ixtirası vardı. Sözümün canı budur ki, bu insanların dövrü olsaydı, burada müxtəlif vəzifələrin təsis edilməsinə zərurət yaranardı. İndi isə akademiyada birinci vitse-prezident vəzifəsi kimə lazımdır?”
B.Sultanlı vurğuladı ki, vaxtilə AMEA-da nəhəng alimlərin yaratdıqları böyük elmi məktəblər olub, lakin onların ölümündən sonra bu məktəblər inkişaf etdirilməyib, hətta hədsiz dərəcədə zəiflətdirilib.
İlqar Orucov: “Akademiyada birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsini AMEA-da aparılan islahatların tərkib hissəsi hesab edirəm”
Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın məsul katibi, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru İlqar Orucov isə bildirdi ki, AMEA-da birinci vitse-prezident vəzifəsi əvvəllər də mövcud olub, sonra isə ləğv edilib. “6 il bundan əvvələ qədər də akademiyanın birinci vitse-prezidenti vəzifəsi var idi. Birinci vitse-prezident vəzifəsi postsovet ölkələrində mövcud olan Elmlər Akademiyalarında da var. Dediyim kimi, bizdə də var idi, lakin Akif Əlizadə AMEA prezidenti seçildikdən sonra bu vəzifə ləğv edildi. Əslində, birinci vitse-prezident aidiyyəti kurasiya üzrə daha böyük səlahiyyətlərə malik idi. Akademiya prezidenti işdə olmadıqda, səfərlərə getdikdə, yaxud vəzifəsini icra edə bilmədikdə, artıq birmənalı olaraq birinci vitse-prezident onun vəzifəsini icra edə bilirdi. Status baxımından birinci vitse-prezident akademiya prezidentindən sonra gələn ikinci səlahiyyətli şəxsdir. Vəzifə bölgüləri baxımından da o biri vitse-prezidentlərdən daha üstündür. Amma təəssüflər olsun ki, 6 il bundan əvvəl akademiya prezidenti vəzifəsinə gələn A.Əlizadə heç bir məntiq olmadan bu vəzifəni ləğv etdi. Akademiyanın indiki rəhbəri Ramiz Mehdiyev həm dövlət rəhbərliyində böyük idarəçilik təcrübəsinə malik insandır, həm elmin idarə edilməsini bilir, həm də görkəmli alim kimi məsələyə daha praqmatik yanaşır. Akademiyanın birinci vitse-prezidenti vəzifəsinin təsis edilməsi məsələsinin gündəmə gətirilməsi çox əhəmiyyətli məsələdir. Digər tərəfdən, akademiyada birinci vitse-prezident vəzifəsinin təsis edilməsini AMEA-da aparılan islahatların tərkib hissəsi hesab edirəm, bu vəzifənin olması vacibdir. Akademiyada Ramiz müəllimin tapşırığı ilə ciddi işlərə başlanıb. Çox arzu edərdim ki, bu işlər davamlı olsun. Heç bir ehtiyac olmadan A.Əlizadə tərəfindən Rəyasət Heyətinin ştat vahidinin bu qədər şişirdilməsi ilə bağlı artıq təftişə başlanıb. Bilirsiniz ki, AMEA-nın Rəyasət Heyətinin əməkhaqqı akademiya institutlarında işləyən alimlərin maaşından daha yüksək olur. Orada idarələrin, müxtəlif mənasız şöbələrin yaradılması, əslində, elmə ayrılan vəsaitin səmərəsiz xərclənməsi deməkdir.Təəssüf ki, A.Əlizadənin zamanında akademiyada belə səmərəsiz idarəetmə qurulmuşdu. Akademiyanın Rəyasət Heyətinin ştat cədvəli nazirliklərin ştat cədvəlindən artıq idi. Buna heç bir zərurət yox idi. Halbuki, A.Əlizadədən əvvəl 12 il akademiyaya rəhbərlik etmiş Mahmud Kərimovun dövründə akademiya indikindən daha məhsuldar işləyirdi, daha ciddi işlə məşğul idi. Təəssüf ki, A.Əlizadə gəldikdən sonra görüntü xarakterli işlərdən biri Rəyasət Heyətinin ştatının təxminən üç dəfəyə qədər artırılması idi. M.Kərimovun dövründə Rəyasət Heyətində ştatın sayı təxminən 70-ə yaxın idisə, A.Əlizadənin vaxtında bu, 200-dən çox oldu. Bu, elmin bürokratlaşması idi” - deyə bildirən İ.Orucov hesab edir ki, bütün bunlar elmə rəhbərlik edənlərin məmurlaşmasına xidmət edirdi.
İradə SARIYEVA
