Azadlıqdan məhrumetmə yerlərində saxlanan şəxslərin əməyə cəlb edilməsi və onların peşə vərdişlərinin artırılması məsələsi aktual problem olaraq qalmaqdadır. Hansı ki, Azərbaycan Respublikasının Cəzaların İcrası Məcəlləsində və Əmək Məcəlləsində məhkumların əməyə cəlb olunmasının hüquqi əsas və qaydaları müəyyən edilib və bu hüquqi əsaslar beynəlxalq standartlara cavab verir.
Penitensiar Xidmətin cəzaçəkmə müəssisələrində saxlanan məhkumların əmək qabiliyyətli hissəsinin əməyə və peşə təhsilinə cəlb edilməsi ilə bağlı xüsusi dövlət proqramları var. Həmin dövlət proqramlarına əsasən, məhkumların bir qismi hansısa peşəyə yiyələnir.
Cəzaçəkmə müəssisələrində əsasən dülgərlik, bərbərlik, qaynaqçı, tornaçılıq və digər peşələr tədris olunur.
Qadın həbsxanalarında isə modelyer rəssam, xalçaçılıq, dərzilik ixtisasları, eləcə də kompyuter üzrə təhsil almaq, həm də təcrübə keçmək imkanı yaranıb.
Maraqlıdır, azadlıqdan məhrum olunan məhkumlar arasında hansısa peşənin sahibi olmayanlar cəzaçəkmə müəssisələrində tədris olunan hansı peşəyə maraq göstərirlər?
Ekspertlər hesab edirlər ki, cəzaçəkmə müəssisələrində tədris olunan standart peşələrlə yanaşı, yeni peşələrin də tədris olunmasına ehtiyac var.
Əliməmməd Nuriyev: “Həbsxanada dülgər, işıqçı, xarrat, rəngsaz peşələri tədris olunur, ancaq hazırda bu peşələrə böyük tələbat yoxdur”
Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun prezidenti Əliməmməd Nuriyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bu gün cəzaçəkmə müəssisələrində məhbusların ixtisas artırması və yeni ixtisas əldə etməsi peşə məktəbləri mövcuddur: “Cəzaçəkmə müəssisələrində əsasən dülgər, elektrik, işıqçı, xarrat, rəngsaz və digər peşələr tədris olunur. Bu peşələrlə yanaşı, cəzaçəkmə müəssisələrində kompyuter və mühasibat biliklərinin öyrənilməsi ilə bağlı xüsusi qruplar var”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, cəzaçəkmə müəssisələrində tədris olunan ənənəvi peşələr üçün əsasən köhnə avadanlıqlardan istifadə olunur. Yeni, müasir standartlara cavab verən avadanlıqların istifadə olunmasına ehtiyac var.
Ə.Nuriyev hesab edir ki, cəzaçəkmə müəssisələrində peşə təhsilinin mükəmməl mənimsənilməsi üçün yeni avadanlıqların təmini ilə yanaşı, müasir tələblərə cavab verən ixtisasların tədrisinə ehtiyac var: “Cəzaçəkmə müəssisələrində kompyuter biliklərinin daha geniş formatda tədrisinə ehtiyac var. Eyni zamanda, dizayn peşəsinə yiyələnən şəxslərə böyük tələbat var. Məlumdur ki, həbsxanada dülgər, işıqçı, xarrat, rəngsaz peşələri tədris olunur. Bu peşələrə hazırda böyük tələbat yoxdur. Hansı ixtisasa tələbatın yüksək olduğunu nəzərə alıb, onların tədrisini təşkil etmək lazımdır”.
Hüquqşünas onu da əlavə etdi ki, bu gün cəzaçəkmə müəssisələri təhsil müəssisələri üçün mebel, partalar, şkaflar, uşaq bağçaları üçün çarpayılar, o cümlədən, ordu üçün mebel, çarpayılar, postellər, geyimlər, dövlət sifarişi ilə tikilən binalar üçün plastik qapı və pəncərələr, infrastruktur üçün nəzərdə tutulan məhsullar, həmçinin, yol nişanlarının hazırlanması kimi sifarişləri yerinə yetirmək imkanındadırlar: "Bunlar hazırda müəssisələrin mövcud potensialla yerinə yetirə biləcəyi sifarişlərin yalnız bir qismidir. Eyni zamanda, müəssisələrin kənd təsərrüfatı üçün müxtəlif təyinatlı avadanlıqlar istehsal etmək potensialı var. Bir çox müəssisədə xüsusi qabiliyyəti olan məhkumlar fərdi qaydada əl işlərindən ibarət müxtəlif hədiyyələr, o cümlədən, stolüstü oyun vasitələri, tikmə və toxunma məhsullar hazırlayırlar ki, bu da həm ölkədaxili istehlak, həm də xarici turistlərin istehlakı üçün tələb olunur. Hesab edirəm ki, cəzaçəkmə müəssisələrindəki işsizliyin aradan qaldırılması üçün sözügedən qurumların dəstəyi də lazım deyil, sadəcə, sifariş versələr kifayətdir”.
Günel CƏLİLOVA
