“Başqa bir tərəfdən, sığorta şirkətləri bu sahədə vətəndaşlarla iş aparmırlar”
Gündəlik olaraq Bakıda, ya da regionlarda kiminsə bu və ya digər səbəblərdən evinin, əmlakının qismən və ya tamamilə yanması ilə bağlı xoşagəlməz xəbərlər alırıq. Mülk sahibləri evlərinə dəymiş ziyanı dilə gətirsələr də, heç bir yerə müraciət edə bilmirlər. Çünki yaşayış mənzilləri və ya evlərini sığortalatmağa maraq göstərməyiblər. Ya da bu məsələyə ciddi yanaşmayıblar. Son illər bu kimi halların artması artıq hər kəsi narahat etməyə başlayıb. Bu yöndə bəzi işlər aparılsa da, sözügedən sahədə vəziyyət elə də dəyişməyib. Əmlak sığortası "İcbari sığortalar haqqında" qanunda icbari xarakter daşıyır. Yəni evinin sənədi olan vətəndaşlar üçün bu məcburi xarakter daşıyır, eynilə avtomobillərdəki kimi. Müəyyən olunmuş məbləğ miqdarında, məsələn, Bakı şəhəri üçün ildə 50 manat, Gəncə, Naxçıvan, Sumqayıt üçün 40 manat, digər rayon və şəhərlər üçün 30 manat müəyyən olunub. Buna da müvafiq olaraq 25000 manat, 20000 manat və 15000 manat sığorta ödənişləri nəzərdə tutulur. Yəni ölkədə daşınmaz əmlakın çıxarış sənədi ("kupça") olan bütün əmlaklar sığortalanmalıdır. Etməyənlər cəzalanmalıdır. Lakin cəza mexanizmi inzibati Xətalar Məcəlləsində nəzərdə tutulsa da, icra mexanizmi yoxdur. Bu arada məlum olub ki, fiziki şəxslərə məxsus daşınmaz əmlakların sığortalanmasına dair vəziyyət qənaətbəxş deyil. Statistika bu sektorda potensialın çox böyük olduğunu açıq bir şəkildə ortaya qoyur. Ölkədə hər daşınmaz 10 əmlakdan 1-nin sığortası var. 2018-ci ildə Azərbaycanda daşınmaz əmlakın və onun istismarı ilə bağlı mülki məsuliyyətin sığortasından təxminən 30 milyon manat sığorta haqqı toplanıb, bu 2 növ sığortanın hesabına toplanıla bilən potensial sığorta haqqının məbləği isə 250-300 milyon manatdır. Maraqlıdır, fiziki şəxslər əmlakın sığortalanmasına niyə maraq göstərmir?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sığorta üzrə ekspert Xəyal Məmmədxanlı bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Daşınmaz əmlakın icbari sığortası “İcbari sığortalar haqqında” Qanunun Xüsusi bölməsinin 2-ci fəslində öz əksini tapıb. Daşınmaz əmlakın icbari sığortası daşınmaz əmlakın yanğın və ya digər hadisələr nəticəsində zədələnməsi, məhv olması, yaxud hər hansı formada itkisi ilə bağlı dəyən zərərin əvəzinin ödənilməsi məqsədilə tətbiq edilir. Bu məqsədlər üçün hüquqi və fiziki şəxslərə məxsus tikililərin, yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin, yaşayış evləri, binalarının və mənzillərin, habelə dövlət əmlakının sığortası icbaridir. Ancaq nəzarət və cəza mexanizminin tətbiq olunmaması səbəbindən vətəndaşlar buna maraq göstərmir. Baxmayaraq ki, qanunda cəza da var, nəzarət mexanizmi də. Lakin bunun tətbiq edilməməsi səbəbindən vətəndaşlar evlərini sığorta etməkdən yayınırlar. Başqa bir tərəfdən, sığorta şirkətləri bu sahədə vətəndaşlarla iş aparmırlar. Öz təcrübəmdən deyə bilərəm ki, insanlara normal şəkildə sığortanın əhəmiyyətini başa salanda, onlar buna maraq göstərir. Bu gün insanların bir çoxunun bundan xəbəri olmadığına görə mənzillərin çoxu sığortalanmayıb. Digər bir problem isə ondan ibarətdir ki, Bakı və Abşeron yarmadasında 600 minədək sənədsiz ev var. Həmin əmlakların çıxarışı olmadığına görə qanun onları sığortalamağı qadağan edir. Ən nəhayət, daşınmaz əmlakın sığortalanması elektronlaşmayıb. Hələ də bununla bağlı işlər kağız üzərində aparılır. Bu nəyə gətirib çıxarır? Bu ona gətirib çıxarır ki, administrativ xərclər artır. Elektron formada olsa, bu, sığorta şirkətləri üçün ucuz olacaq. Sadalanan sözügedən səbəblər üzündən fiziki şəxslərə məxsus mənzillərin çoxu sığortalanmayıb. Ona görə də bütün bunlar öz həllini tapmalıdır. Nə zaman öz həllini tapsa, o zaman mənzillərin əksəriyyəti sığortalanacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
