Erkən yaşda nikaha daxilolma sosial problem kimi aktual mövzulardan biridir. Birmənalı olaraq yetkinlik yaşına çatmayan qızların məcburən nikaha daxilolma halı valideyn tərəfindən uşağa qarşı törədilən zorakılıqdır. Qızlarını erkən yaşda ərə verən ailələr bunu maddi çətinliklə bağlayırlar.
Bəzən mütəxəssislər də hesab edirlər ki, ailədəki sosial durumun zəif olması da erkən nikaha səbəb olur. Ailənin sosial durumu aşağı olduğundan, valideyn övladına lazım olan məktəbli forması, eləcə də məktəb ləvazimatları ala bilmədiyindən, çıxış yolu övladını məktəbdən çıxarmaq olur. Lakin araşdırmalar göstərir ki, maddi çətinlik məsələsi sadəcə olaraq bəhanədir. Maddi vəziyyəti yaxşı olan ailələr də qızlarını erkən yaşda ərə verirlər. Müşahidələrə görə, qızların erkən yaşda ailə qurması “dəb” halını alıb. Bəziləri isə bundan həvəslənir, bunu adi hal kimi qəbul edir, bu “dəb”lə ayaqlaşmağa çalışırlar. Təəssüf ki, bu sonradan cəmiyyət üçün böyük yaraya çevrilir. Qızlarını erkən yaşda ərə verən valideynlər düşünürlər ki, qızımızı erkən yaşda ərə verməsək, daha ərə verə bilməyəcəyik, "evdə qalacaq". Bu da əsas səbəblərdən biridir. Bizim kimi Şərq cəmiyyətlərinin çoxunda qız övladına münasibət birmənalı deyil. Elə ailələr var kı, xüsusilə də qız deyil, oğul övladı olmasını arzulayır. Bu cür ailələrdə qız övladı varsa, tez bir zamanda qızı ərə verməyə can atırlar. Həmçinin, problemin kökündə ənənəvi davranış üsulları dayanır. Xüsusilə də daha çox ucqar rayon və kəndlərdə insanlar ənənəvi stereotiplərdən xilas ola bilmirlər, elə düşünürlər ki, qız uşağı bəlli bir yaşa çatıbsa, keçmişdə olduğu kimi, mütləq ərə verilməlidir, qız onların başını aşağı edəcək nəsə etməyincə, ərə versələr yaxşıdır. Dilimizdə “Qız yükü duz yükü”, “Tez evlənənlə tez yuxudan duran qazanar” deyimlərini əldə bayraq edən insanlar erkən yaşda övladlarını ailə sahibi edir və bununla da öz valideynlik borclarını yerinə yetirdiklərini düşünürlər. Onlar övladlarının təhsillərini davam etdirmələrinə deyil, erkən yaşlarda nikaha cəlb edib, ailə qurmalarına üstünlük verirlər. Bu cür erkən nikahlar isə sonradan bir sıra böyük fəsadlara yol açır. Bu fəsadlar isə məişət zorakılığından tutmuş, doğuş zamanı ana-uşaq ölümləri və fiziki-psixoloji çətinliklərlə daha çox müşahidə olunur. Belə hallara normal yaşda evlənənlərlə müqayisədə erkən nikaha girən ailələrdə daha çox rast gəlinir.
Qızların erkən yaşda verilməsi sahəsində işlər görülməsinə baxmayaraq, təəssüf ki, bu problem hələ də yaşanır. Telekanalların birində 14 yaşlı şəhid qızının özündən 44 yaş böyük kişiyə ərə verilməsi haqqında məlumat verildi. Belə ki, Bərdədə yaşayan 14 yaşlı Elza adlı qız 58 yaşlı kişiyə ərə verilib. Şəhid qızı başına gələnlər haqda belə danışıb: "Mən doğulanda anam dünyasını dəyişib. Atam ikinci dəfə ailə qurub. Analığım mənə çox əziyyət verib. Çox zülmlər görmüşəm. 14 yaşım olanda məni tanıdığım bir qadın 58 yaşında kişiyə ərə verdi”.
XXI əsrdə 14 yaşlı qızın özündən qat-qat yaşlı insana ərə verilməsi təəssüf doğurur.
Fatimə Hacıbəyli: “Bu gün qadın-kişi hüquqlarının bərabərliyindən danışırıq, qadınlara bərabər imkanlar, bərabər nəticələr verilməsini tələb edirik, amma qızlarımız…”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, 14 yaşlı qızın özündən 44 yaş böyük kişiyə ərə verilməsi faktı qeydə alınıb: “Müasir dövrdə belə bir halın qeydə alınması insanı vahiməyə salır. Məktəb yaşlı bir qızın atasından da böyük şəxsə ərə verilməsi kədərlidir. 14 yaşlı qızı məcburi şəkildə yaşlı bir kişiyə ərə verən şəxs qanun qarşısında cavab verməlidir. Məktəb yaşlı qızı erkən yaşda yaşlı bir adama ərə verən şəxs sərt şəkildə cəzalandırılmalıdır”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, azyaşlıların ərə verilməsinin iki səbəbi olur: “Birincisi, gənc qızlar təhsilə önəm vermir və kiçik yaşlarından ailə qurmağı arzulayırlar. Bir qismi isə tez aşiq olur, tez yetişir, düşünürlər ki, daim eşq-məhəbbət olacaq və sairə. Digərləri isə həqiqətən məcburi olaraq zorla ərə verilənlərdir. Onların da bir qismi maddiyyata görə ərə verilir. Yəni oğlanın imkanı yaxşı olduqda valideynlər bu fürsətdən yararlanmağa çalışırlar. İkinci qismi isə ailə yükündən qurtulmaq üçün qızlarını ərə verməyə çalışır. Üçüncü qismi isə elə düşünür ki, qız tez ərə verilsin, namusu, əxlaqı qorunsun”.
Ekspert onu da vurğuladı ki, qızlara yüksək təhsil almaq üçün imkan yaradılmalıdır: “Qızlarımız da oğlanlarımızla bərabər inkişaf etməlidirlər. Bu gün qadın-kişi hüquqlarının bərabərliyindən danışırıq, qadınlara bərabər imkanlar, bərabər nəticələr verilməsini tələb edirik. Amma qızlarımız təhsildən yayınıb erkən nikaha gedirsə, bundan necə danışa bilərik? Ona görə də biz bununla bağlı bütün istiqamətlərdə işimizi gücləndirməliyik. Bu hadisənin artmaması, qarşısının alınması üçün əlimizdən gələn hər bir şeyi – ictimai səfərbərlikdən, ictimai qınaqdan tutmuş, qanunlarımızın təkmilləşməsinə və möhkəmlənməsinə qədər bütün işləri etməliyik”.
F.Hacıbəyli hesab edir ki, cəmiyyət bu cür hadisələrə qarşı çıxmalıdır: “Yeniyetmə yaşında olan qızlar ailə üzvlərinin, valideynlərin təzyiqi əsasında özlərindən qat-qat böyük kişilərə ərə verilirlər. Bir müddət sonra xasiyyətləri tutmadıqda və ya zorakılığa məruz qaldıqda boşanmağa məcbur olurlar. Boşandıqda isə rəsmi nikahları olmadığından, heç bir mülkiyyət hüququ əldə edə bilmirlər. Bu məsələ bu gün də ciddi problem olaraq qalır”.
Günel CƏLİLOVA
