İslam dünyasında ən müqəddəs ay Ramazan ayı qəbul edilib. Ramazan ayında insanlar niyyət edərək oruc tutur, ibadət edir, pis əməllər etməkdən uzaq olurlar. Oruc tutanların iftar süfrəsində xurmanın olması tövsiyə olunur. İftarı xurma ilə açmaq insana uzunmüddəli toxluq verir, həddən artıq çox yeyərək mədənin birdən-birə yüklənməsinin qarşısın alır.
Xurma təkcə oruc tutanların deyil, həm də faydalı təsirləri olduğu üçün hər kəsin yeməli olduğu meyvədir. Tərkibində bədənin immun sistemini gücləndirən B1, B2, E, C, A vitaminləri, karbohidratlar, fosfor, kalsium, dəmir, maqneziumu birləşdirən elementlər olduğuna görə tez həzm olunmaya, itirilmiş enerjinin bərpasına, qan təzyiqini normada saxlamağa kömək edir. İnsanlar xurma meyvəsinin deməklə bitməyən faydalı xüsusiyyələrini həkim məsləhətlərində də eşidirlər.
Xurma Ramazan ayında, digər müsəlman ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da ən çox istehlak olunan məhsul sayılır. Hər il Ramazan ayı ərəfəsi bu məhsulun qiymətində cüzi də olsa artım müşahidə olunsa da, bu dəfə xurmanın qiymətində nəzərəçarpacaq artım var. Buna səbəb isə Azərbaycanın ən çox xurma idxal etdiyi ölkə olan İrandan xurma ixracının dayanmasıdır. Bazar və iri supermarketlərdə apardığımız araşdırma da göstərir ki, xurmanın qiymətində xüsusilə açıq çəkidə satışda daha çox qiymət artımı baş verib. Ötən Ramazanda bir kiloqramı 20 manata satılan xurmanın qiyməti hazırda 27 manata təklif edilir. Satıcılar qiymət artımının səbəbini izah etməyə çətinlik çəksələr də, bahalaşmanın topdansatışda baş verdiyini söylədilər.
Bazarlarda xurmanın qiyməti növünə görə dəyişir. Ən bahalısı Mədinədən gətirilən "Peyğəmbər xurması”, ən ucuzu, həmçinin, ən çox tələbat olan isə karton qutularda satılan "İran” xurmasıdır. Azərbaycana İranla yanaşı, Tunis, BƏƏ, İordaniya, İsrail və ayrı-ayrı ərəb ölkələrindən xurma idxal edilir. Hazırda mağazalarda ən ucuz növlü xurmanın kilosu 2-3 manata yaxındır. Lakin qiymətlər getdikcə artır.
Qeyd edək ki, marketlərdə belə xurmanın qiyməti fərqlidir. Belə ki, “Mədinə xurması” adı altında satışa çıxarılan bu məhsul "Bazarstore"da 28 AZN-ə, "Araz" marketdə 13,9 AZN-ə, "Bizim" marketdə isə 14,99 AZN-ə satılır. Qeyd edək ki, "Bazarstore" “Mədinə xurması” üzrə qiymətləri 1,6 dəfə (10 manata yaxın) artırıb. Belə ki, 1 həftə öncə "Bazarstore"da 18,06 AZN olan xurmanın qiyməti 28 AZN-ə çatıb.
Digər xurma növü olan Tunis xurmasının 1 kiloqramının qiyməti isə "Bazarsore"da 6,45 AZN, "Araz" marketdə 5,99 AZN qeydə alınıb.
İsrail xurmasının 1 kiloqramı "Bravo"da 27,9 AZN, "Bazarstore"da 28,81 AZN-ə satılıb. İran xurmasının 1 kiloqramı isə "Araz" və "Bizim" marketlərdə 4,99 AZN olub. Qutu ilə satılan xurma çeşidlərinin qiyməti isə 3 AZN və 24 AZN arasında dəyişir.
Məlumat üçün qeyd edək ki, mart-aprel aylarında İranda baş verən təbii fəlakətlər xurmanın qiymət artımına bir bəhanə oldu. Lakin əvvəlki illəri təhlil etsək, hər il Orucluq ayına yaxın İran bazarlarında qiymətlərın 5-6 dəfə bahalaşdığını görərik. Bunun da tək səbəbi işbazların "xurma oyunu”dur. Belə ki, ekspertlərin fikrincə, mövsümdə 1 kq xurmanın qiyməti 0.5 dollar olduğu zaman sahibkarlar tonlarla məhsulu fermerlərdən satın alıb saxlayır, bir müddət sonra 10 dəfə artığına bazara çıxarırlar. Ekspertlərin fikrincə, Azərbaycana xurma ən çox İrandan idxal olunduğuna görə baş verən bahalaşma da bununla əlaqəlidir.
Qadir Bayramlı: “İran başqa ölkələrə, eləcə də Azərbaycana xurma ixracını dayandırıb”
İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı xurmanın qiymət artımının iki amillə bağlı olduğunu dilə gətirdi: “Məlumdur ki, iki aya qədərdir İran başqa ölkələrə, eləcə də Azərbaycana xurma ixracını dayandırıb. Xurmanın ixracının dayandırılması bizim kimi İrandan xurma idxal edən ölkələrdə qiymətə təsir edir. O da məlumdur ki, xurmaya ən çox tələbat Ramazan ayında olur. Tələbatın artması da qiymətlərin bahalaşmasına təsirini göstərir”.
Q. Bayramlı hesab edir ki, Ramazan ayında xurmanın qiymətini sabit saxlamağın bir yolu da bu məhsulun Azərbaycana başqa ölkələrdən idxal mənbəyinin axtarılmasıdır: “İqtisadiyyatda buna şaxələnmə deyilir. Artıq Ramazan başlayandan Azərbaycanda da xurmaya tələbatın artacağı bəlli idi. Ona görə də Azərbaycan İranın xurma ixracına qadağa tətbiq etdiyini nəzərə alıb tələbatın Səudiyyə Ərəbistanı, Körfəz ölkələri vasitəsilə ödənilməsi üzərində iş aparmalı idi. Bu ölkələrlə iqtisadi əlaqələr qurmaq olardı, xurma məhsulunun idxal coğrafiyasını beləcə genişləndirməliydik. Məhsulun idxal coğrafiyası genişləndikcə, şaxələndikcə, ölkə vətəndaşlarının xurmaya olan tələbatını ödəmək üçün İrandan asılı qalmazdıq”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, Azərbaycan müsəlman ölkəsi olduğundan, xurmanın idxal rüsumunu da azaltmaq lazımdır: “Bu da qiymət ucuzlaşmasına gətirib çıxarar. Bütün bunları diqqətdə saxlamaqla bu gün xurmanın qiymətinin ucuzlaşmasına nail olmaq olar. Xurmanın qiymətində bahalaşmanın bir səbəbi xurmanın yetişmədiyi ölkələrdə bu məhsula tələbatın artmasıdır. Bu ölkələrdə tələbat artdığından, qiymətə təsir göstərir. Ona görə də Azərbaycan xurmanın yetişdiyi ölkələrdən iqtisadi baxımdan daha sərfəlisini seçərək, müvafiq əlaqələr qurmaqla ölkəmizə xurma idxalının həcmini artıra bilər”.
Günel CƏLİLOVA
