Türkiyə mətbəxindən Azərbaycana gələn və əhalinin əksəriyyəti tərəfindən bəyənilən dönərin satış qiymətindəki fərqlər diqqətçəkicidir. Daha komfortlu kafe və restoranlarda, porsiyasından asılı olaraq, 4-5 manatdan başlayan qiymətlərlə alıcılara təklif edilən dönər metro çıxışlarında, universitetlərin yaxınlığında 1 manat - 1 manat 50 qəpiyə də satılır.
Xüsusilə dana ətinin 1 kiloqramının 10 manat 50 qəpik, toyuq ətinin 1 kiloqramının 4-5 manatdan aşağı olmadığı bir vaxtda 1 manatlıq "ayran+dönər"lərin keyfiyyəti, istər-istəməz, adamı şübhəyə salır. Məlumdur ki, toyuq dönərinin satışına rəsmi olaraq qadağa qoyulub. Bu qadağa 13 ildir tətbiq olunsa da, məhəl qoyan yoxdur.
Danılmaz faktdır ki, bu gün tələbələrin ən çox üstünlük verdiyi ayaqüstü qida dönərdir. Tələbələr də büdcəsinə uyğun olaraq adətən 1 manatlıq dönər almağa üstünlük verirlər. İddia olunur ki, ucuz dönərlər paytaxtda “Türk dönəri”, “Halal dönər” adı ilə satılır. Və həmin dönərlərin qoca, xəstə ətdən hazırlandığı qeyd olunur. Bu cür ətdən hazırlanan dönərlərin askarid qurdu daşıyıcısı olduğu qeyd olunur. Ekspertlər bildirirlər ki, sağlam heyvan ətləri istifadə edilməsə, o zaman bunların içində askarid və digər qurd yumurtaları olur. Askarid qurdunun yumurtası müəyyən istiliyə davamlıdır. Onlar 100 dərəcə istilikdən bir qədər yuxarı istilikdə ölürlər. Bir sözlə, dönər çiy olarsa, askarid yumurtası daşıyır. Çox bişərsə, qızarar və ya yanarsa, o zaman kanserogen maddə əmələ gəlir ki, bu da xərçəng xəstəliyi yaradır. Bu səbəbdən də ekspertlər məsləhət görürlər ki, insanlar ucuz dönərləri almasınlar.
Apardığımız araşdırma zamanı məlum oldu ki, paytaxt ərazisində 1 manatlıq dönər satılan məkanların sayı günü-gündən artır. Ən dəhşətlisi budur ki, paytaxtı kütləvi şəkildə əhatə edən 1 manatlıq dönərxanalarda nə monitorinqlər aparılır, nə gigiyenik şəraitinə baxış keçirilir. Əksinə, hər ay şəhərin müxtəlif ünvanlarında belə dönərxanaların sayı artır. Söhbətləşdiyimiz dönərçilər isə kinayə ilə deyirlər ki, bu ölkədə hər yerindən duran dönərçi olub: “Necə ki, kimin maşını var taksi işlədir, hər əli bıçaq tutan, ət kəsən də dönərçi olub. Bu işin öz peşəkarı, başbiləni var. Bizdə isə pul verib bir obyekt açır, birini də ora qoyur ki, dönər bişirib satsın”.
Eyyub Hüseynov: “Ətin qiymətinin baha olduğu bir vaxtda içi ətlə dolu çörəyin, üstəgəl, ayranın 1 manata satılması və məhsulun keyfiyyətli olması inandırıcı görünmür”
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov bildirdi ki, Azərbaycanda satılan dönərlərin 85 faizi insan sağlamlığına təhlükəlidir: “Mərkəzi Avropa ölkələrində dönərlər ”tezbazar” deyil, oturaq yemək kimi qəbul olunur. Dönərxanaların 85 faizi aldıqları ətləri heç də müəyyən olunmuş şirkətlərdən deyil, istədikləri yerlərdən yoxlanılmamış halda alır, mənşəyi məlum olmayan ət alıb dönərlər hazırlayırlar.
Ətin qiymətinin baha olduğu bir vaxtda içi ətlə dolu çörəyin, üstəgəl, ayranın, ümumilikdə, 1 manata satılması və məhsulun keyfiyyətli olması inandırıcı görünmür. Mütəmadi olaraq Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən mundar at, eşşək ətlərinin müsadirə olunduğunu görürük. Demək, hüquq-mühafizə orqanlarına yaxalanmayanlar həmin ətlərdən öz məqsdələri üçün istifadə edirlər. Ələ keçirildikləri halda isə cəmi 200 manat cərimə ödəməklə işlərini edirlər".
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, dönərxanaların əksəriyyəti sertifikatla təmin olunub: "Bu sahədə özbaşınalıqdır. Kimə, necə gəldi sertifikatlar verilib. Bir neçə il əvvəl dönərlərin standartı hazırlanmışdı. Dönərləri təmiz ətdən hazırlayan və şəbəkələrə paylayan müəssisə müəyyən olunub. Həmin müəssisədən alınıb-alınmamasını bilmək üçün istehlakçı sertifikat tələb edə bilər. 85 faiz dönərxanalarda həmin sertifikat mövcuddur. Lakin təəssüflər olsun ki, bu obyektlər sözügedən şirkətlə işləmirlər".
Adil Qeybulla: “Dönərxanaların əksəriyyəti təhlükəli xəstəliklər mənbəyidir”
Professor, həkim-ekspert Adil Qeybulla bildirdi ki, dönərxanaların əksəriyyəti təhlükəli xəstəliklər mənbəyidir. Onun sözlərinə görə, ilk növbədə, qidanın tərkibində zooloji infeksiyaların olmamasına diqqət edilməlidir: “İnsanların qida rasionunun müəyyən tərkibi var. Bиzиm öyrəşdиyиmиz qиdalar var kи, onlar qиda rasиonumuza daxиldиr. Məsələn, hər bиr ət növü Azərbaycan əhalиsи tərəfиndən qəbul olunmur. Ayrı-ayrı ölkələrdə müxtəlиf heyvanların ətlərиndən иstиfadə olunur. Ancaq иlk məsələ qиdanın təhlükəsиzlиyиdиr. Yənи zoolojи иnfeksиyaların иnsan orqanиzmиnə keçməsиnиn qarşısını almaq üçün hər bиr kəsиlmиş ət иstehlakdan öncə baytarlıq nəzarətиndən keçməlиdиr. Zoolojи иnfeksиyalar - toksoplazmoz, dиfterиya, brusellyoz və dиgər bu kиmи иnfeksиyaların иnsana keçməməsи üçün ətlər öncədən yoxlanmalıdır. Ancaq təəssüf kи, Azərbaycan praktиkasında heç də həmиşə belə olmur. Xəstə heyvanların da satışa buraxılması, baytarlıq nəzarətиndən kənar olması, müxtəlиf məqsədlər üçün Azərbaycan əhalиsи tərəfиndən qəbul olunmayan ət növlərиnиn bazara çıxarılması halları var”.
Professor onu da qeyd etdи kи, bəzən baytarlıq nəzarətиnиn özü də formal xarakter daşıyır: “Ətиn üzərиnə möhür vurulur, ancaq reallıqda hər hansı yoxlama həyata keçиrиlmиr. Bütün bunlar hamısı onu göstərиr kи, ölkənиn ərzaq təhlükəsиzlиyи sиstemиndə boşluq mövcuddur”.
Günel CƏLİLOVA
