Azərbaycan orta ümumtəhsil məktəblərində dinin ayrıca bir fənn kimi tədris edilməsi məsələsi son illər gündəmdədir. Bir neçə gündür orta ümumtəhsil müəssisələrində dinin ayrıca fənn kimi tədris edilməsi geniş müzakirə edilir. Məsələyə yanaşmalar müxtəlifdir. Ölkənin tanınmış elm, mədəniyyət xadimlərinin bir çoxu, eləcə də bir sıra millət vəkilləri hesab edirlər ki, dinin orta məktəblərdə xüsusi bir fənn olaraq tədrisi zərərlidir.
Qeyd edək ki, Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi hesab edir ki, orta və ali məktəblərdə dinin tədrisi vacibdir. Hətta qurum bunun ayrıca fənn kimi tədrisinin vacibliyini vurğulayır. Qurumdan bildirilib ki, böyüməkdə olan nəslin milli-mənəvi dəyərlərimizə uyğun formalaşması istiqamətində bütün zəruri tədbirlər həyata keçirilir. Qurumdan onu da bildiriblər ki, son illər orta məktəblərdə “Həyat bilgisi” adlı fənn tədris olunur. Bu fənn çərçivəsində şagirdlərə dinlərlə bağlı məlumatlar da verildiyini qeyd edən komitə yetkililərinin sözlərinə görə, hazırda “Həyat bilgisi” fənninin proqramında dinlər haqqında məlumatların genişləndirilməsi məqsədilə işlər görülür. “Ümumiyyətlə, məqsəd dinlər barədə şagirdlərə məlumat vermək, onların bu istiqamətdə dünyagörüşünü artırmaqdır. Bir sözlə, söhbət orta məktəblərdə dinin tədrisindən yox, dinlərlə bağlı ilkin biliklərin verilməsindən gedir. Bu sahənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində gələcəkdə də işlər davam etdiriləcək. Azərbaycanla yanaşı, digər ölkələrdə də belə təcrübələr var. Hətta bir sıra ölkələrdə bütün dinlər (səmavi və digərləri) barədə orta təhsil müəssisələrində ayrıca dərslər keçirilir” - deyə komitədən mətbuata bildirilib.
Məsələ ilə bağlı Təhsil Nazirliyindən isə bildirilib ki, orta məktəblərdə dinin ayrıca fənn kimi tədris edilməsi gündəmdə deyil. Təhsil Nazirliyinin İctimaiyyətlə əlaqələr sektorunun müdiri Cəsarət Valehovun sözlərinə görə, gələn tədris ilindən Azərbaycanda 4-8-ci sinif şagirdlərinin dini biliklərin daha geniş şəkildə yer aldığı yeni "Həyat bilgisi" dərsliklərindən istifadə etməsi nəzərdə tutulur.
C.Valehovun bildirdiyinə görə, 4-8-ci sinif şagirdləri üçün yalnız "Həyat bilgisi"nin deyil, digər fənlər üzrə də dərsliklərin təkmilləşdirilmiş nəşri hazırlanır. Hazırda həmin dərsliklər ictimai müzakirədədir. C.Valehov qeyd edib ki, "Həyat bilgisi" dərsliyində dini biliklərlə bağlı məlumatlar olsa da, təkmilləşdirilmiş variantda bu məlumatlar daha da genişləndirilib.
Nazirlik rəsmisi bildirib ki, təkmilləşdirilmiş yeni dərsliklərin sentyabrdan şagirdlərin istifadəsinə verilməsi nəzərdə tutulur.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, orta məktəblərdə dinin ayrıca bir fənn kimi tədris edilməsi yaxşı hal deyil. Ekspertlərə görə, “Həyat bilgisi” dərsliyində, eləcə də tarix və digər ictimai fənlərin içində şagirdlərə dini bilgilər də verilir. Dinin bütün tədris müəssisələrində məcburi qaydada tədris edilməsinin yaxşı hal olmadığını deyən ekspertlər hesab edirlər ki, onsuz da şagirdlərin dərs yükü ağırdır və əlavə olaraq dinin də ayrıca fənn kimi tədris edilməsi onların yükünü daha da ağırlaşdıra bilər.
Məsələyə münasibət bildirən ictimaiyyət nümayəndələri, ziyalılar əsasən Təhsil Nazirliyinin mövqeyini dəstəkləyirlər.
Məhərrəm Zülfüqarlı: “Dinin orta məktəblərdə ayrıca fənn kimi tədris edilməsini qəbul edə bilmirəm”
Tanınmış tarixçi-alim, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, dinin orta məktəblərdə ayrıca bir fənn kimi tədrisi düzgün deyil. O hesab edir ki, Azərbaycanda din dövlətdən ayrı olduğu üçün, dinin xüsusi bir fənn kimi tədris edilməsinə ehtiyac yoxdur. “Azərbaycan tarixi” fənninin tərkibində dinin tarixi də tədris edilir. Bundan başqa, “Həyat bilgisi” dərsliyində də din haqqında məlumat verilir. Dinin orta məktəblərdə ayrıca fənn kimi tədris edilməsini qəbul edə bilmirəm. Hesab edirəm ki, buna ehtiyac yoxdur. Bu mənim subyektiv fikrimdir. Bizim konstitusiya ilə din dövlətdən ayrıdır və bu baxımından ayrıca din dərslərinin keçirilməsi məqbul deyil. Əslində, islam tarixini “Azərbaycan tarixi” kitabına salmaq olar”.
Kamran Əsədov: “Orta təhsil müəssisələrində din fənninin tədrisi imkan verəcək ki...”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycanda orta məktəblərdə dini mövzuda tədbirlərin keçirilməsi zaman-zaman gündəmə gətirilir və müzakirə olunur. K.Əsədov hesab edir ki, gərək orta məktəblərdə dini biliklərin tədrisi işinə çoxdan başlanardı. “Dini dəyərlər tarix boyu xalqımızın milli-mədəni və ideoloji identikliyini formalaşdırmış əsas baza hesab olunur. Orta təhsil müəssisələrində din fənninin tədrisi imkan verəcək ki, həm şagirdlərin dini cəhətdən savadlanması sağlam əsaslar üzrə baş versin, həm də onlar tarixi ənənəmiz və keçmişimizin dini tərəfini öyrənsinlər. Əxlaqi tənəzzül və həyata baxış tərzinin xalqımıza yad təmayüllərin təsiri ilə cılızlaşması, ictimai əxlaq qaydalarının pozulması, ailədaxili tərbiyənin xoşagəlməz format kəsb etməsi daha çox azyaşlı və gənclərə təsir göstərir. Məhz bu zəruri edir ki, orta məktəblərin aşağı siniflərindən başlayaraq dini biliklər tədris olunsun. Amma qeyd etmək istəyirəm ki, dini tədrislə məşğul olacaq müəllimlərin ölkə daxilində, yaxud da xaricdə təhsil alması fərq etmir. Əsas budur ki, müəllim islam dinini yaxşı bilsin, ölkəmizin milli-mənəvi “xəritə”sinə bələd olsun. Xaricdə oxuyan əksər dindarların bəlkə də ən çatışmayan cəhəti Azərbaycan reallığına bələd olmaması, təhsil aldıqları ölkələrin dini mühitini ölkəmizdə kortəbii şəkildə yaratmaq cəhdləridir. Yerli məzunların da çatışmayan cəhəti islam hüququ, tarixi, mədəniyyəti və s. haqda biliklərinin yüksək səviyyədə olmamasıdır. Bir sözlə, yerli məzunların əksəriyyəti sağlam dini tədris aparacaq səviyyədə deyil. Din fənninin şagirdlər tərəfindən yaxşı şəkildə mənimsənilməsini təmin edən əsas amillərdən biri budur ki, müəllimin özü dinin əmr və qadağalarına riayət etsin, əxlaq və davranışı ilə, həyat tərzi ilə onlara nümunə olsun. Bununla yanaşı, din fənninin tədrisini aparan müəllimin pedaqoji və psixoloji biliyi olmalı, tədris zamanı yekcins çatdırma və öyrətmədən uzaq olmalıdır. İslama dar baxış, dünyagörüşünün məhdudluğu da din fənninin tədrisi ilə məşğul olacaq müəllimlər üçün yolverilməzdir”.
Nadir İsrafilov: “Dinin ayrıca bir fənn kimi tədrisinə hazırda ehtiyac yoxdur”
Digər tanınmış təhsil mütəxəssisi Nadir İsrafilov isə, həmkarından fərqli olaraq, Təhsil Nazirliyinin mövqeyini dəstəklədiyini bildirdi. O hesab edir ki, dini ayrıca bir fənn kimi tədris etməkdənsə, “Həyat bilgisi” və tarix kitablarında dini bilgiləri genişləndirmək daha məqsədəuyğundur. “Bu məsələ son illər geniş şəkildə müzakirə edilir. Bəziləri onun vacib olduğunu deyir, bəziləri isə əksini söyləyirlər. Dəfələrlə bu məsələ müzakirəyə çıxarılıb və hər dəfə də birmənalı qarşılanmayıb. Ona görə də konkret fikir söyləmək çətindir. Din bizim mənəvi dəyərlərimizdən biridir, onu bilmək, öyrənmək lazımdır. Bizdə dini anlama çox aşağı səviyyədədir. Bizə dini maarifləndirmə lazımdır, ancaq hələlik müxtəlif fənlərin tərkibində bu iş həyata keçirilməlidir. Bilirsiniz ki, bəzi məsələlərin tədrisi dəfələrlə gündəmə gətirilib.
Bir vaxtlar dedilər ki, orta məktəblərdə multikulturalizm tədris edilsin, cinsi tərbiyə keçilsin. Bizdə onsuz da tədris proqramı ağırdır. Şagirdləri çox yükləmək olmaz.
Orta məktəblərdə “Həyat bilgisi” tədris edilir. Bu dərsliyin içində dinlə bağlı məsələləri genişləndirmək, məlumatları daha ətraflı şəkildə vermək lazımdır. Azərbaycan tarixinin uzun bir dövrü dinlə bağlıdır. Bu məsələlər dərsliklərdə bir qədər təkmilləşdirilməlidir. Hazırda dinin məktəbə gəlməsi məsələsində ciddi problem kadrların yoxluğu ilə bağlıdır. Ölkə başçısının sərəncamı ilə İlahiyyat İnstitutu yaradılıb, ixtisaslı kadr problemi həll edildikdən sonra bu məsələni gündəmə gətirmək olar. Ancaq hesab edirəm ki, dinin ayrıca bir fənn kimi tədrisinə hazırda ehtiyac yoxdur. Mən Təhsil Nazirliyinin mövqeyini dəstəkləyirəm. “Həyat bilgisi” dərsliyi təkmilləşdirilməlidir. Çünki bu dərslikdə dini anlam daşıyan materiallar azdır.
O ki, qaldı dinin ayrıca bir fənn kimi tədrisinə, İlahiyyat İnstitutu kadr hazırlayandan və bizim potensialımız olandan sonra bu məsələyə bir daha baxmaq olar” - deyə N.İsrafilov bildirdi.
İradə SARIYEVA
