Azərbaycanda qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi başlıca məqsədlərdən biridir. Bununla bağlı vacib sahələrdən biri də turizmdir. Son 10 ildə müxtəlif beynəlxalq səviyyəli idman yarışlarının və mədəniyyət-incəsənət tədbirlərinin Azərbaycanda keçirilməsi ölkənin turizm potensialının təqdim olunmasında mühüm rol oynayıb.
Turizm sektorunun hökumət üçün əsas prioritetlərdən biri olmasını 2016-cı ildə bu sahənin inkişafına dair ayrıca “Yol xəritəsi” hazırlanması da təsdiqləyir. Mərkəzi Bankın ödəmə balansı ilə bağlı statistikasına baxdıqda məlum olur ki, 2010-cu ildən başlayaraq Azərbaycanın xarici turizmdən əldə etdiyi gəlirləri əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Dövlət Statistika Komitəsinin əsaslı kapital qoyuluşu ilə bağlı statistikası da göstərir ki, 2009-cu ildən etibarən turizm sektoruna investisiyalar artmağa başlayıb və son ildə bu sektora yönəldilən sərmayənin ümumi həcmi 2 milyard dollara yaxınlaşıb. Həmin vəsaitlər xüsusilə də ölkədə dağ-xizək komplekslərinin, müxtəlif ərazilərdə otel və restoran şəbəkəsinin tikintisinə sərf olunub.
Ancaq bu istiqamətdə görülən bir sıra işlərə rəğmən, 2017-ci illə müqayisədə 2018-ci ildə Azərbaycanın xarici turizm gəlirlərində birdən-birə 13 faizə yaxın azalma qeydə alınıb. Məsələ ondadır ki, 2017-ci ildə beynəlxalq turizm xidmətlərindən ölkəyə daxilolmaların həcmi 3 milyard dollardan artıq olub. Ancaq ötən il həmin göstərici 2.63 mlrd. dollara qədər azalıb. Yəni xarici turizmdən gələn gəlirlər Azərbaycanda 350 milyon dollara yaxın azalıb. Maraqlı məqamlardan biri budur ki, 2018-ci ildə Azərbaycana gələn turistlərin sayı əvvəlki ilə nisbətən 6 faizə yaxın artsa da, turizm gəlirlərində 13 faizlik azalma qeydə alınıb.
Gələn turistlərin sayının artdığı halda, gəlirlər niyə azalıb?
Çingiz İsmayılov: “Turistlərə göstərilən servisin səviyyəsi artırılsa, qiymətlər bir qədər aşağı salınsa, o zaman mənzərə fərqli ola bilər”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən turizm sahəsi üzrə ekspert Çingiz İsmayılovun sözlərinə görə, bunun bir neçə səbəbi ola bilər: “Məsələ ondadır ki, ölkəyə gələn turistlər müxtəlif imkanlara malikdirlər. Turist var gəlib beşulduzlu oteldə qalır. Eləsi də var ki, otelə getmir, hansısa evdə qalır. Yaxud da bölgələrə elə də getmir. Bütün bunlar gələn turistin maddi imkanından asılıdır. Ola bilər ki, 100 nəfər imkanlı turist gəlsin və bahalı servislərdən istifadə etsin. Bu zaman ölkəyə daxil olan gəlirlər çox olur. Bəzən də elə olur ki, ölkəyə gələn turistlərin sayı artır, amma bundan daxil olan gəlirlərin həcmi azalır. Burada gələn turistlərin maddi durumu rol oynayır. Turistlərin sayı artırsa, amma bundan daxil olan gəlirlər azalırsa, məsələnin səbəbləri geniş təhlil olunmalıdır. Araşdırılmalıdır ki, turistlər 2017 və 2018-ci illərdə hansı otellərə üstünlük veriblər. Görünən odur ki, Azərbaycana gələn turistlərin maddi imkanları aşağı olduğu üçün, bu, gəlirlərin azalmasına öz təsirini göstərir. Bu o deməkdir ki, maddi imkanı bir qədər aşağı olan turistlərin sayında artım var. İqtisadi imkanı aşağı olan turistlər ucuz yerlərdə istirahət edirlər. Bəzən də elə olur ki, gələn turistlər bahalı suvenir və digər əşyalar almırlar. Bunun özü də turizmdən gələn daxilolmaların azalmasına öz təsirini göstərir. Bütün hallarda, turizmlə bağlı Azərbaycanda trendləri müəyyən etmək üçün geniş təhlillər aparılmalıdır. Əfsuslar olsun ki, bununla bağlı Azərbaycanda analitik mərkəzlər yoxdur. Hansı ki, belə mərkəzlər olsa, bunun əsl səbəbləri ortaya çıxar, regiondakı rəqabət mühiti düzgün dəyərləndirilər”.
Ç.İsmayılov onu da qeyd etdi ki, Azərbaycanda turistlərə göstərilən servisin səviyyəsi artırılsa, qiymətlər bir qədər aşağı salınsa, o zaman mənzərə fərqli ola bilər: “Yəni gələn turistlərin sayı artacaq və münasib qiymətlərə görə daha çox pul xərcləyəcəklər. Gürcüstana ilbəil gələn turistlərin sayı artır. Bunun bir səbəbi Qara dənizə çıxış imkanı, Avropaya yaxınlıqla bağlıdırsa, digər səbəbi servis səviyyəsi və qiymətlərin münasibliyi ilə əlaqəlidir. Baxın, Rusiyanın Gürcüstanla münasibətləri yaxşı deyil. Ancaq son illər Rusiyadan Gürcüstana gələn turistlərin sayı artır. Hər bir ölkə çalışır ki, xarici turisti öz ölkəsinə cəlb etsin. Ona görə də regionda rəqabət gedir. O üzdən, bunun səbəbləri dərin araşdırılmalıdır. Gürcüstana 6 milyon nəfər turist gəldiyi halda, Azərbaycana gələn turistlərin sayı 2 milyondur. Məlum olan odur ki, bizdə bu sahədə görüləsi işlər çoxdur”.
Vidadi ORDAHALLI
