Son zamanlar ölkədə yeni doğulan qızların sayının azalması tendensiyası müşahidə olunmaqdadır. Mövcud vəziyyətlə bağlı aparılan son araşdırmalardan məlum olub ki, hazırkı vəziyyət gələcəkdə əhalinin ümumi strukturu və dinamikası baxımından xoşagəlməz nəticələrə səbəb ola bilər.
Kişilərin sayının həddən artıq çoxalması, onların ailə qurmaq üçün partnyor tapa bilməməsi, eyni zamanda, ölkədə zorakı davranış hallarının geniş yayılmasında ümumi kriminogen durumun daha da ağırlaşması, qız-gəlin qaçırma, erkən nikah, insan alveri və sair mənfi fəsadlara səbəb ola bilər. BMT-nin Əhali Fondunun Azərbaycan nümayəndəliyinin məlumatına görə, doğulan uşaqlar arasında cins nisbətinin bioloji normaya əsasən 105-106 olmasına baxmayaraq, Azərbaycanda bu rəqəm 114 təşkil edir. Bu durumla qarşılaşan ölkələrin təcrübəsinə nəzər salsaq aydın olar ki, bu gedişatla Azərbaycan cəmiyyəti qarşısı çox çətin alınan bir sıra problemlərlə üzləşə bilər
Açıqlanan son statistik rəqəmlərə əsasən, Azərbaycanda doğulan uşaqların cins nisbətində pozulma müşahidə edilməkdədir. Azərbaycan doğulan uşaqların cins nisbətinin pozulmasına görə Çindən sonra dünyada ikinci yerdədir.
Danılmaz faktdır ki, Azərbaycan mentalitetində, cəmiyyətində oğlan uşaqlarının doğulması daha arzuolunan olaraq qalır. İnsanlar düşünürlər ki, oğlan uşaqları onların ailələrinin soyunu davam etdirir, soyadlarını daşıyır, beləliklə, nəslin davamçısıdırlar. Həmçinin, atalar düşünürlər ki, gələcəkdə oğlu ilə gəzintilərə çıxacaq, birlikdə idman edəcək, futbol oynayacaq və sairə. Beləliklə, daha çox oğul atası olmasını arzulayırlar. Oğlan uşaqlarına daha çox diqqət olması səbəbilə analar da əksər hallarda oğlan uşaqlarına düşkün olur, evdəki qız uşağına deyil, əsasən oğlan uşaqlarına yeni geyimlər, əşyalar almağa çalışırlar.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, son illər Azərbaycanda ailə institutu ilə bağlı ciddi narahatlıqlar var. Statistika göstərir ki, qurulan ailələrin sayı getdikcə azalır, boşanmaların sayı isə durmadan artır. Eyni zamanda, ailələrdə qız uşaqlarının sayının azalması problemi də mövcuddur. Selektiv abortlarla bağlı aparılan izahat işlərindən, maarifləndirici tədbirlərdən və dövlətin müdaxiləsindən sonra problemi qismən aradan qaldırmaq mümkün olsa da, məsələ aktual olaraq qalır. Odur ki, ailələrdəki mövcud durumu və selektiv abortlar fonunda respublikanın sosial-demoqrafik vəziyyətini gündəmə gətirməklə cəmiyyətin diqqətini bu problemlərə cəlb etmək zərurəti yaranır.
Elgün Səfərov: “Azərbaycanda hər 100 qıza 114 oğlan doğulur, normal halda hər 100 qıza 105 oğlan doğulmalıdır”
Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin İnformasiya və analitik araşdırmalar şöbəsinin müdiri Elgün Səfərov bildirir ki, Azərbaycanda hər 100 qıza nisbətdə 114 oğlan doğulur: “Normal halda hər 100 qıza 105 oğlan doğulmalıdır. Son 10 il ərzində bu nisbət nəinki aşağı enib, əksinə, artıb: “Hazırda bu problemin aradan qaldırılması istiqamətində müəyyən işlər aparılır. Belə ki, “Reproduktiv sağlamlıq haqqında” qanun layihəsinə Milli Məclisdə baxılır. Qanun layihəsində qadınların və kişilərin reproduktiv sağlamlıqla bağlı hüquqları müəyyən edilib.
Cins nisbətindəki problemin aradan qaldırılması istiqamətində Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, BMT-nin Əhali Fondu və Dövlət Komitəsi tərəfindən milli fəaliyyət planının layihəsi hazırlanıb. Layihənin hazırlanması selektiv abortların aradan qaldırılmasına hesablanıb. Azərbaycanda selektiv abortlar var, bununla mübarizə aparılmalı və selektiv abortlarla bağlı maarifləndirmə tədbirləri gücləndirilməlidir. Bundan başqa, Cinayət Məcəlləsində abortlarla bağlı məsuliyyət növləri artırılmalıdır. Bu məsələ gündəmdədir”.
Fatimə Hacıbəyli: “Son onillikdə oğlan uşaqlarının sayının sürətlə artması…”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, son onillikdə oğlan uşaqlarının sayının sürətlə artması ölkədə çox ciddi şəkildə müşahidə olunan prosesdir: “Öncə qeyd edim ki, ənənəvi olaraq bizim ailələrdə həmişə oğlan uşaqlarına çox böyük üstünlük verilir. Hətta belə bir deyimimiz var idi, ”Yeddi oğul istərəm, bircə dənə qız, gəlin". Yəni bu məsələ bizim tariximizdən bu günümüzə qədər gələn bir münasibətdir. Bu da onunla əlaqədardır ki, oğlan uşaqları təsərrüfat işlərində evə köməklik edir, vətəni qoruyurdular. Əvvəlki cəmiyyətdə qız uşaqlarının vəziyyəti çox da yaxşı deyildi, bəzən onlar ailə qura bilmirdilər, bunun üçün “qız yükü, duz yükü” deyirdilər. Lakin son vaxtlar bura digər faktorlar daxil oldu. İlk səbəblərdən biri budur ki, ümumiyyətlə, son vaxtlar ailələrdə uşaqların sayında azalma var, daha çox 1 və ya 2 uşağa üstünlük verilir, halbuki, ideal ailə modelində 3 uşağın olması arzuolunandır. Beləliklə, 1-2 uşaq olanda da çalışırlar ki, onlardan biri və yaxud elə ikisi də oğlan uşağı olsun.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, ölkədə geniş vüsət alan cinsi selektiv abortlar dözülməz mənəvi məsələdir: “Çünki valideynlər qərar verirsə ki, ananın bətnindəki qız abort edilsin, bununla da hər ikisi qətl hadisəsində iştirak edir. Bu zaman həmin valideynlərdə mənəvi aşınma baş verir, onlar öz övladlarının qatilinə çevrilirlər. Ölkəmizdə bu problemin həlli üçün maarifləndirmə işləri aparılmalıdır. Xüsusən də televiziyalarda tez-tez göstərməliyik ki, indiki dövr yüz il bundan əvvəlki dövr deyil və yaxud indiki qız uşaqları 50 il bundan əvvəlki qız uşaqları deyil. İndi elə qız uşaqları var ki, 10 oğuldan da qoçaq, qeyrətlidir, vətəni və ailəsi üçün faydalı işlər görür. Həmçinin, mətbuatda, mediada uğurlu qadınların təbliğatı çox aparılmalıdır. Digər tərəfdən, başqa ölkələrdə olduğu kimi, seriallarla təbliğata çalışmaq lazımdır”.
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində bildirdi ki, bəzi ailələrdə qız uşağına ikinci dərəcəli yanaşma tərzi təəssüf doğurur: "Bir qisim ailələrdə qız uşaqlarının sayının çox olması, evin kişisinin ancaq oğlan uşağı istəməsi və nəslin davamçısı kimi oğlan uşaqlarına üstünlük verilməsi problemin yaranmasına səbəb olur. Dölün cinsinə görə məhv edilməsi qanunla qadağan olunub. Amma görünən odur ki, qız uşaqlarının sayının kəskin şəkildə azalması gələcəkdə demoqrafik balansın pozulmasına gətirib çıxaracaq. Əgər dövlət səviyyəsində bu prosesin qarşısı alınmazsa, yaxın illərdə cəmiyyətdə kişilərin sayı qadınlara nisbətən çox olacaq və oğlanlar evlənməyə qız tapmayacaqlar. Kişilərin bir qismi ailə qurmaq üçün əcnəbi ölkələrə müraciət etməli olacaq ki, bu da millətin genefondunun formalaşmasına təsirsiz ötüşməyəcək. Sözsüz ki, vəziyyətin belə hal almasının səbəblərindən biri də elmi inkişafdır. Problemi aradan qaldırmaq üçün ailələrə başa salınmalıdır ki, qız və ya oğlan uşağını seçmək düzgün deyil. Bu istiqamətdə cəmiyyətin maarifləndirilməsinə də ehtiyac var”.
Sosioloqun fikrincə, ölkə əhalisi oğlana meylli toplum olaraq qız uşaqlarının doğulmasının qarşısının alınmasında maraqlıdır: "Bu hala Şərq xalqlarının bir çoxunda rast gəlirik. Çünki Şərqdə əsrlər boyu oğlanlara nəslin davamçısı kimi baxılıb və bu hal indi də davam etməkdədir. UZİ müayinəsi vasitəsilə dölün cinsinin təyinindən sonra bunu edənlər artıb. Amma bunun yaradacağı sosial-psixoloji fəsadları da unutmaq olmaz. Hazırda cəmiyyətin psixoloji, mənəvi, sosial rekonstruksiyaya ehtiyacı var. Qloballaşan dünyada Azərbaycanın öz ailə dəyərlərini və ənənələrini yaşatması üçün daim təbliğat işləri aparılmalıdır. Ailə institutumuz bir örnək kimi gələcək nəslə ötürülməlidir. Problemin aradan qaldırılması üçün düşünürəm ki, geniş maarifləndirmə işinin aparılmasına ehtiyac var”.
Günel CƏLİLOVA
