Azərbaycanda sərnişindaşımada dəmir yolunun payı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Sərnişinlər digər nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verirlər. Azərbaycan müstəqillik əldə edəndən sonra əhalinin sayı 3 milyon nəfər artsa da, bu, dəmir yolundan istifadə edən sərnişinlərin sayının artmasına gətirib çıxarmayıb. Statistik rəqəmlər bu sahədə ciddi azalmadan xəbər verir.
Belə ki, Azərbaycanın müstəqillik əldə etdiyi ilk illərdə sərnişin daşınmasında dəmir yolunun payı 1,5 faiz olub. Hazırda isə bu cəmi 0,1 faizdir. Mütləq rəqəmlə dəmir yolu ilə sərnişin daşınması 5 dəfə azalıb. Baxmayaraq ki, ötən müddət ərzində ölkə əhalisinin sayı 35 faiz artıb. Düzdür, həmin dövrlə müqayisədə metronun da sərnişindaşımada payı azalıb, amma bu, dəmir yolunda olan səviyyədə deyil.
Bütün bunların əvəzində avtomobil nəqliyyatının payı 74 faizdən 88 faizə yüksəlib. Mütləq ifadədə avtomobillə sərnişin daşınması 3 dəfədən çox artıb. İnsanlar kiçik və ortatutumlu avtobuslara üstünlük verirlər. Hətta uzaq məsafələrə getmək üçün belə, sərnişinlər taksilərin xidmətindən istifadə edirlər.
Ancaq bizdən fərqli olaraq, bir sıra dünya ölkələrində sərnişinlər qatarlara önəm verirlər. Elə ölkələr var ki, orada sərnişindaşımada qatarların payı artır. İnsanlar həm təhlükəsizlik, həm də sürət amilinə görə dəmir yolu qatarlarına üstünlük verirlər.
Maraqlıdır, Azərbaycanda sərnişindaşımada dəmir yolları niyə belə cüzi çəkiyə malikdir? Bunun kökündə nə dayanır?
Azər Allahverənov: “Qatarların sürətinin artması kəskin qiymət artımına səbəb olmamalıdır”
Məsələyə münasibət bildirən nəqliyyat sahəsi üzrə ekspert Azər Allahverənov bunu bir sıra səbəblərlə, əsasən də Azərbaycanda qatarların sürətinin çox aşağı olması ilə əlaqələndirdi: “Sovetlər dönəmində Azərbaycanın dəmir yolu geniş beynəlxalq sərnişindaşıma proqramlarında iştirak edirdi. Hətta o zaman Tehran-Moskva qatarı belə Azərbaycandan keçirdi. Bundan başqa, bizim Avropa ölkələri ilə məhz dəmir yolu vasitəsilə sıx əlaqələrimiz var idi. O zaman Bakı-Minsk, Bakı-Moskva qatarları daha intensiv işləyirdi. O dövrdə hava nəqliyyatı o qədər də çox inkişaf etməmişdi və bu səbəbdən sərnişinlər daha çox qatarlara üstünlük verirdilər. Sonra isə dövrün tələbləri dəyişdi. Məsələ ondadır ki, vaxt itkisi olmasın deyə, insanlar daha sürətli nəqliyyat vasitələrinə üstünlük verməyə başladılar. İnsanlar avtomobillərə və təyyarələrə üstünlük verdilər. Bu da hardasa dəmir yolundan istifadəni bir qədər arxa plana atdı. Ən başlıcası isə, Azərbaycanın dəmir yolları sürət baxımından digər nəqliyyat vasitələri ilə rəqabət apara bilmədilər. Çünki qatarların sürəti çox aşağı olduğundan, sərnişinlər bu nəqliyyat vasitəsilə getmək istəmirlər. Ancaq bir sıra ölkələrdə, məsələn, Avropa və Asiya ölkələrində vəziyyət tamamilə fərqlidir. Sərnişindaşımada dəmir yolu qatarlarının rolu böyükdür. Niyə? Ona görə ki, həmin ölkələrdə dəmir yolu qatarlarının sürəti kifayət qədər yüksəkdir. Vaxt itkisinə səbəb olmayacaq dərəcədə sərnişinlər daşınır. Ancaq Azərbaycanda hələ də sürətli qatarlar olmadığına görə sərnişinlər bu nəqliyyat vasitəsindən istifadəyə maraq göstərmirlər. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə bağlı yeni tələblər qoyuldu. Qarşıya qoyulan tələb qatarın saatda 160 kilometr sürətlə hərəkət etməsidir. Ancaq bu da elə yüksək sürət hesab olunmur. Çünki Çində bundan 2 dəfə çox sürətlə hərəkət edən qatarlar var. O cümlədən, Avropanın bir sıra dövlətlərində çox sürətlə hərəkət edən qatarlar fəaliyyət göstərirlər. Hansı ki, insanlar çox rahat şəkildə ondan istifadə edirlər və vaxt itkisinə məruz qalmırlar. Azərbaycanda da belə qatarlar olsa, sərnişindaşımada vəziyyət fərqli ola bilər. Ölkədə dəmir yolu ilə sərnişindaşıma yeni mərhələyə qədəm qoyur. Qatarlar yenilənsə və sürət artsa, maraq da yüksələcək. Ən nəhayət, qatarların sürətinin artması kəskin qiymət artımına səbəb olmamalıdır. Qatarla sərnişindaşımanın qiymətləri adekvat olmalıdır ki, bu, orta təbəqənin büdcəsinə uyğun gəlsin. Bu amilin də nəzərə alınması vacibdir”.
Vidadi ORDAHALLI
