Bir neçə gündür hamı İçərişəhərdən yazır. Birdən-birə elə hay-küy qaldırıldı ki, insan heyrətlənməyə bilməz. Söhbət Azərbaycanın nadir tarixi abidə komplekslərini özündə birləşdirən İçərişəhər qoruğundakı qala divarlarının dağıdılmasından gedirdi. Hətta divarın sökülməsinə dair fotolar da paylaşılırdı. İnformasiya ilə işləyən adamlar bunun fərqinə vara bilir ki, bəzən bu tip məlumatlar insanların psixikasına tez təsir edir və sürətlə paylaşılır.
Artıq bənzər texnologiyalar dünyanın bir çox ölkəsində sınaqdan keçirilib və hətta dövlət çevrilişləri ilə belə nəticələnən hallar qeydə alınıb. Yəni adi bir təsirli mövzunu sürətlə yaymaqla müasir texnologiyaların köməkliyi ilə xalqı səfərbər etməyin mümkünlüyü tam təsdiq olunur və heç kim tərəfindən inkar edilmir. İlk olaraq bu kampaniyanın kimlər tərəfindən aparılıdığı diqqəti çəkdi. Hazırkı hakimiyyətə qarşı radikal müxalifətdə dayanan bu şəbəkənin canfəşanlığı şübhələr yaratmaya bilmirdi. Bu o şəbəkədir ki, hər zaman Azərbaycanla bağlı mühüm qərarların verilməsi gözlənilən zaman, ölkəmiz mötəbər beynəlxalq tədbirlərə evsahibliyi etdiyi dönəmlərdə antikampaniyaçılığa start verirlər. Bir-bir analiz etdikdə məlum olur ki, “ay aman, qoymayın, İçərişəhərin divarlarını söküb, yerində restoran tikirlər” kimi təbliğata start verib, reallığı əks etdirməyən fotoları paylaşanlar Azərbaycanın bu yaxınlarda Avropa İttifaqı ilə saziş imzalanmasına bütün vasitələrlə mane olmağa çalışan şəbəkədir. Məhz eyni adamlardır ki, hazırda paytaxtımızda start götürən “Formula-1” yarışlarını da qaralayırlar.
Bizim yanaşmamızdan heç də o nəticə çıxmasın ki, İçərişəhərdə aparılan hansısa qanunsuzluqlarla bağlı tənqidi fikirlərin səslənməsinə qarşıyıq. Tarixi abidələrimizi qorumağa hamı borcludur. Son vaxtlar İçərişəhərin simasında edilən dəyişikliklərdə tənqidəlayiq aspektlər də az deyil. Ancaq qalanın divarlarını sökmək kimi cəsarətə sahib olan bir iş adamı ola bilməz. Çünki bütün dünyada nadir tarixi abidələrin restavrasiyasına vəsait xərcləyən Azərbaycan necə ola bilər ki, öz qədim tarixinin məhv edilməsinə göz yumsun? Axı bir kafenin gəliri nə qədər ola bilər ki, Azərbaycan hakimiyyəti onun müqabilində bu cür qınaqları üzərinə götürmüş olsun. Heç inandırıcı görünmür. Başqa bir versiya, hansısa məmurlara bağlı bir iş adamı bunu gizlin həyata keçirə bilərdimi? Bu da mümkün deyil, çünki İçərişəhərdə belə əməli gizli törətməyə heç kim qadir deyil. Bu yöndə kampaniyanın start götürdüyü tarixlə uzlaşan tədbirlər və kampaniyanın hansı şəbəkə tərəfindən aparılması burada siyasi çalarların mümkünlüyünü diqtə edir.
Bəli, hazırda İçərişəhərdə kafe-restoranlar, satış köşkləri, mağazalar, otellər fəaliyyət göstərirlər. Tələbat artdıqca, İçərişəhərdə iaşə obyeklərinə ehtiyac artır. Bunun üçün qoruq heç bir əsaslı tikinti aparmadan, yüngül konstruksiyalarla iaşə obyektlərinin sayını artırır, heç bir tarixi abidəyə zərər vurulmur. Bu normaldır. Bunu niyə müzakirə mövzusina çeviririk? Qoruq buna şərait yaratmaqla həm öz büdcəsinə xeyir verir, həm sahibkarlar bundan yararlanır, həm də İcərişəhər insan axını hesabına öz aktuallığını saxlayır. Təbii ki, bu işlər də əndazəni aşmadan həyata keçirilməlidir ki, tarixi abidələrin görünüşünə xələl gəlməsin. Maraqlıdır ki, qoruğun rəhbərliyi ora mediatur da təşkil etdi. Gördükləri reallıqları yazan jurnalistlər məhz həmin şəbəkə tərəfindən satqın elan edildilər. Gəlin görək, qoruğun rəhbərliyi bu məsələ ilə bağlı nə deyir?
"Hazırda İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi tərəfindən Kiçik Qala küçəsində Qala divarları boyunca yerləşən kafe və restoranların təmiri həyata keçirilir. Bu təmir işləri əsla tikinti mahiyyəti kəsb etməyərək, sadəcə, qonaqlara yüksək səviyyəli xidmətin göstərilməsi məqsədilə aparılan rekonstruksiya işlərindən ibarətdir".
Bunu İçərişəhər Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsinin (DTMQİ) aparat rəhbəri Riad Qasımov keçirilən mətbuat konfransında deyib. O bildirib ki, son illər Qız qalası, Şirvanşahlar sarayı kompleksi, Məhəmməd məscidi, Dördbucaqlı qala, Bəylər məscidi, Qala divarları və s. kimi dünya və ölkə əhəmiyyətli tarixi-memarlıq abidələrində uğurla tamamlanmış çoxsaylı bərpa və konservasiya işləri həyata keçirilib: "İdarənin hər il yenilənən bərpa və konservasiya proqramına əsasən, qoruq ərazisində mövcud olan tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması, memarlıq-estetik görünüşünün və uzunömürlüyünün təmin edilməsi üçün daimi olaraq müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Qeyd etməliyik ki, həmin ərazidə yerləşən ictimai iaşə obyektləri artıq 10 ilə yaxındır fəaliyyət göstərir və bu müddətdə obyektlər təmir edilməyib. Ona görə də qonaqlara keyfiyyətli servisin göstərilməsi, onların rahatlığının təmin edilməsi, avadanlıq və dizayn baxımından müasir standartlara uyğunlaşdırılması kimi məqsədlərə əsaslanan təmir işləri zəruridir. Bu üslubda təmir-bərpa işləri Qoşa Qala divarlarına heç bir zərər vurmamaqla yanaşı, İçərişəhərin, Qala divarlarının görünüşünə xələl gətirmir".
İdarənin rəsmi məlumatına görə, “Facebook”da yayılan həmin fotoşəkillər 2011-ci ildə Qala divarlarının restavrasiya işlərinin aparıldığı ərəfədə çəkilib. Məsələnin kökündə 1954-cü ildə Qala divarları üzərində aparılan kobud rekonstruksiya işlərinin durduğu bildirilib. Qeyd olunub ki, həmin vaxt Qala divarlarının o zamana qədər mövcud olmuş tarixi bürclərindən biri zədələnərək öz görkəmini itirib və düz divarın çəkilməsi ilə nəticələnib. İçərişəhər DTMQİ fotoşəkillə bağlı yaradılan mənzərənin və əsassız ittihamların əksinə olaraq, 2011-2012-ci illərdə Qala divarlarının bərpasını həyata keçirib və bu əsnada həmin dağıdılmış bürcü bərpa etmək üçün genişmiqyaslı bərpa işləri görüb. Bu zaman bütün arxiv sənədləri nəzərdən keçirilib, bürcü mümkün qədər tarixi görkəminə qaytarmaq üçün tarixçilər, memarlar, mühəndislər tərəfindən layihə işlənib hazırlanıb. Məhz bu işlərin nəticəsində bu gün Kiçik Qala küçəsində həmin bürcün bərpa olunmuş vəziyyətini görmək mümkündür.
Bu açıqlama ilə yanaşı, İçərişəhər DTMQİ-nin mətbuat katibi Rahib Azəri jurnalistlərin iştirakı ilə dağıdıldığı iddia edilən qala divarının – bürcün yerləşdiyi ərazidə olub, videogörüntü paylaşıb. Videogörüntüdən də aydın olub ki, Qala divarlarının zədələnməsi ilə bağlı ittihamlar tam əsassızdır. Bəzi ərazilərdə Qala divarı boyunca quraşdırılan iaşə obyektlərinə gəlincə, bu tikililər əvvəllər də olub və sırf konstruksiyalardan ibarətdir. Həmin konstruksiya Qala divarlarından aralıda quraşdırılıb və məqsəd ondan ibarətdir ki, Qala divarlarına zərər vurulmasın. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, məlum şəbəkə Azərbaycanda medianın, internetin azadlığından, insanların tarixi abidələrə olan həssaslığından sui-istifadə edir, məqsədli şəkildə bugünkü reallıqla uzlaşmayan fotolar paylaşır, cəmiyyətdə gərginlik yaratmağa cəhd edir.
Artıq bunun məqsədli şəkildə aparılan təxribat olduğu qənaətində olanların sayı artır. Tanınmış QHT rəhbəri Sahib Məmmədovun sözlərinə görə, istənilən halda, mədəni-tarixi abidələr, arxitektura əhəmiyyətli binalar qorunub saxlanmalıdır və bunun əksi olduğu halda, ictimai qınağın özünü göstərməsi normal haldır: “10 il öncə çəkilən hansısa fotonu ortaya atıb süni ajiotaj yaratmaq qəbuledilməzdir. Elə məsələlər var ki, sivil dünya, ictimaiyyət ona münasibətdə çox həssaslıq nümayiş etdirir. Tarixi-memarlıq abidələrinə yanaşma da bu qəbildəndir. Düzdür, zamanla İçərişəhərdə qanunsuz əməllərə yol verilib. Lakin İçərişəhər qoruğu yaradıldıqdan sonra bunun qarşısı alınır, maksimum səviyyədə çalışırlar ki, hansısa pozuntulara yol verilməsin. Son günlər sosial şəbəkələrdə paylaşılan fotoya gəlincə, bunun üzərindən süni ajiotajın yaranması səbəblərindən biri də aidiyyəti qurumun ictimaiyyətə çox gec açıqlama verməsi, əsl həqiqətin nədən ibarət olmasını operativ dilə gətirməməsi oldu. Xatırlayıram ki, bundan əvvəlki illərdə də hansısa abidənin guya sökülməsi barədə süni ajiotaj yaradılmışdı. Bir müddət sonra Ermənistandakı və dünyadakı erməni mediası həmin materiallara istinad edərək Azərbaycan xalqını öz mədəniyyətinə, abidəsinə sahib çıxmayan xalq kimi təqdim edirdi. Bununla demək istəyirdilər ki, öz mədəniyyətinə hörmət etməyən azərbaycanlılar başqalarının da mədəniyyətinə hörmət etməyə qadir deyillər. Yəni erməni mediası həmin dezinformasiyalara istinad etməklə Azərbaycanı vandal bir ölkə kimi təqdim edirdi. Son günlər sosial şəbəkələrdə İçərişəhərin qala divarının guya uçurdulması ilə bağlı paylaşılan foto, həmçinin, sahibsiz itlərin guya hazırda da öldürülməsini əks etdirən fotolar da bir qədər əvvəl söylədiyim məqsədə xidmət edir”.
Bəli, belə faktlardan ermənilərin məharətlə istifadə etdiyinin bu gün də şahidi oluruq. Məsələn, dünya söhrətli Azərbaycan yazıçısı Çingiz Abdullayevin də mözvunu araşdırmadan İçərişəhərdəki vəziyyətlə bağlı səsləndirdiyi sərt tənqidi fikirlərə istinad edən erməni KİV-i bu gün bizi dünyaya vandal kimi təqdim edir. Hər halda, nüfuzlu şəxslər xüsusilə də məqsədi məkrli olan bu cür təbliğatların təsiri altına düşməməlidirlər.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
