Bu günlərdə Bakının tanınmış məktəblərindən biri olan 162 saylı orta məktəbdə baş vermiş şagird intiharından sonra müxtəlif səviyyələrdə məktəb-şagird, müəllim-valideyn münasibətlərinin müzakirəsi başlayıb. Hamının fikri tam kamil olmasa da, hər kəsin mövqeyində milli təəssübkeşlik, təhsilə yanaşma, cəmiyyətimizin gələcəyi sarıdan bir narahatlıq olduğunu görürük. Əksər müşahidəçilər Təhsil Nazirliyinin son illərdəki təhsil islahatlarının məqbul və ümidverici olması nöqtəsində birləşir, lakin prosesin daha da irəli aparmağı vacib sayırlar.
Bu yöndə “Məktəb direktoru necə olmalıdır” müzakirələrindən tarix müəlliminin maraqlı yazısını oxucu müzakirəsinə veririk. Yazılanlarla razılaşmayanlar olarsa, digər reaksiyalara da yer ayıra bilərik.
Zəngilan rayonu 4 saylı tam orta məktəbinin tarix müəllimi Quliyev Musa Yusif oğlu yazır:
“Təhsil cəmiyyətin tərkib hissələrindən biridir. Təhsildən danışarkən ulu öndər Heydər Əliyevin təhsilə, müəllim peşəsinə verdiyi qiyməti, dəyəri mütləq vurğulamaq lazımdır: “Təhsil millətin gələcəyidir”, “Təhsil xalqımızın bu günü, millətimizin, dövlətimizin gələcəyi üçün ən vacib bir sahədir”, “Mən müəllim peşəsindən üstün peşə tanımıram”.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2013-cü il 24 oktyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası” sənədində təhsilin keyfiyyəti başlıca strateji prioritet elan olunmuş, ümumtəhsil müəssisələrinin şagird və məzunlarının keyfiyyət göstəricilərinin yaxşılaşdırılması aktual məsələ kimi irəli sürülmüşdür.
Ölkəmiz üçün müasir düşüncəli və rəqabətqabiliyyətli insan kapitalının formalaşdırılmasında ən kütləvi təhsil sahəsi olan ümumi təhsil xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Ona görə də ümumi təhsilin səmərəlilik və effektivliyinin yüksəldilməsi, şagirdlərin dövrün çağırışlarına uyğun keyfiyyətli təhsillə əhatə olunması, onların cəmiyyətdə tələbyönlü şəxsiyyət, vətənpərvər ruhlu yetkin vətəndaş kimi tərbiyəsi daim diqqət mərkəzinə çəkilən mühüm vəzifə hesab olunmuşdur.
Azərbaycanda dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra ümumi təhsilin inkişafına dövlət qayğısı xeyli güclənmiş, onun mütərəqqi dünya təcrübəsi zəminində məqsəd, məzmun və mahiyyət baxımından yenidən qurulması, habelə şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsində müasir texnologiyaların tətbiqi istiqamətində islahat xarakterli tədbirlərin həyata keçirilməsinə başlanmışdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, ümumi təhsil sahəsində müasir dövrün çağırışlarına əsaslanmaqla inkişafı şərtləndirən keyfiyyət dəyişikliklərinə nail olmaq və bu prosesdə yerli təhsil idarəetmə orqanlarının, məktəb pedaqoji kollektivlərinin imkanlarını səfərbər etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən 2017-2018-ci dərs ili ölkənin dövlət ümumtəhsil müəssisələrində “Təhsildə keyfiyyət ili” elan olunmuşdur.
Azərbaycan Respublikası təhsil nazirinin 14 avqust 2018-ci il tarixli əmrilə ümumi təhsil (haqqında) sahəsində 2018-2019-cu dərs ilinin prioritet fəaliyyət istiqamətləri təsdiq olunmuşdur. Konseptual xarakter daşıyan ümumi təhsilin müasir tələblərə uyğun inkişafına təminat verən bu əmrdə təhsilin keyfiyyəti ilə bağlı nazirliyin fəaliyyət planında nəzərdə tutulmuş mahiyyətcə inkişafyönümlü tədbirlərin 2018-2019-cu dərs ilində də davam etdirilməsi qeyd olunmuşdur.
XXI əsr həyatımızın bütün sahələrində yeni nailiyyətlərə yol açmış, inkişaf dinamikası durmadan artmaqdadır. Bu dinamika, bütün sahələrdə olduğu kimi, təhsil sahəsində də öz əksini tapmışdır. Ölkəmizdə aparılan təhsil islahatı tədrisə və təlimə yeni aspektdə yanaşma tələb edir. Dünyanın bir çox ölkəsinin təcrübəsi əsasında formalaşdırılaraq təhsilin inkişafına yönəldilən bu yeniliklər respublikamızda məqsədyönlü təhsil islahatlarının aparılması, ümumtəhsil məktəblərində uğurlu nəticələrin əldə olunmasına imkan yaratmışdır.
Müstəqillik qazandığı gündən inkişaf edən Azərbaycan dövləti bütün sahələrdə fəaliyyət göstərərək özünü dünyanın qabaqcıl ölkələri ilə bərabər səviyyəyə çatdırmağa çalışır. Qloballaşan dünyada inteqrativliyin qorunub saxlanması, nailiyyətlərə doğru irəliləmək, uğurlar əldə etmək üçün təhsilin rolu əsas vasitələrdən biri kimi hələ də öz aktuallığını qoruyub saxlamaqdadır.
Dünyanın mənzərəsi dəyişdiyi kimi, onun mühüm atributlarından biri olan təhsil də dəyişir. Cəmiyyətin böyük irəliləyişlərinin fonunda təhsil də, məktəb də daha çox inkişafyönümlü xarakter alaraq nəinki onu müşayiət edir, eyni zamanda, qabaqlayıcı ideyaları, tədbirləri ilə ona töhfələr verməklə irəliləyişlərinə yol açır. Ölkəmizin də təhsil həyatında bu dəyişiklik baş verməkdədir. Müasir texnoloji yeniliklərlə əhatə olunduğumuz dünyada hər bir cəmiyyətin inkişafı, ilk növbədə, müasir tələblərə uyğun yüksək bilik və bacarıq potensialına malik kadrların mövcudluğundan asılıdır. Bu səbəbdən də Azərbaycan hökuməti vətəndaşları üçün dünya standartlarına cavab verən yüksək səviyyəli təhsil imkanlarını yaratmaq istiqamətində ciddi addımlar atmaqdadır. Bu addımlar Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyasında olan (2013), “Azərbaycan Respublikasının Milli İqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi”ndən (2016) irəli gələn vəzifələrin həlli istiqamətində islahat tədbirləri kimi həyata keçirilir. “Təhsil haqqında” Qanunda edilmiş dəyişikliklər də ölkə vətəndaşlarının təhsil şəraitini daha da yaxşılaşdırmaq missiyasından irəli gəlir.
Məlum olduğu kimi, islahatdan irəli gələn vəzifə kimi təhsilin müxtəlif pillə və səviyyələri üzrə keyfiyyət standartlarının hazırlanması üzərində işlər davam etdirilir. Bu standartların hazırlanıb istifadəyə verilməsi fəaliyyətimizi keyfiyyət baxımından izləməyə, dəyərləndirməyə imkan verəcək. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, bu gün təhsil sahəsində müxtəlif səviyyələr üzrə standartlardan, eləcə də mexanizmlərdən istifadə olunur. Biz onların əsasında məqsədlərimizi, gözlənilən müvafiq nəticələrimizi konkretləşdirə və fəaliyyət strategiyalarımızı qura bilirik. İndiki halda mövcud imkanlardan daha səmərəli istifadə edərək az risqlərlə nəticələrə çatmaq üçün strategiyalar qurmalı, əldə olunan nəticələr əsasında ciddi təhlillər aparmalıyıq. O zaman təhsilin bir atributu kimi keyfiyyət amilindən daha uğurla istifadə edə biləcəyik.
Qlobal dünyanın inkişafı məktəbin qarşısında daha ciddi vəzifələr qoyur. Başqa sözlə, məktəb gənc nəslin inkişafını təmin edən, onun kreativ bacarıqlarının yaranmasına imkan və şərait yaradan bir müəssisəyə çevrilir. Bu müəssisənin idarəedicisi məktəb direktorudur. Rəhbəri yox, məhz idarəedicisidir. Təhsilin keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğu bir vaxtda ümumtəhsil müəssisələrində inkişafa xidmət edən mühitin yaradılması, formalaşdırlması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu işdə məktəb direktorlarının üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Məktəb direktoru müasir təhsildə çox vacib aparıcı qüvvədir. Hər bir direktor işi elə qurmalıdır ki, yaradılan şərait nailiyyətlərin artmasına xidmət etsin. Konkret olaraq qeyd etmək lazımdır ki, şagirdlərin təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olan müəllimlər arasında, bütün pedaqoji kollektiv üzvləri arasında səmimiyyət, sağlam münasibət olmalıdır. Və bu münasibət məktəb rəhbərliyi tərəfindən yaradılmalıdır.
Məktəbdə inkişafın əldə edilməsi təhsildə keyfiyyətin artırılması istiqamətində addımlar atılması, müəllim-şagird münasibətlərinin normal şəkildə qurulması, dünya təhsil sistemində baş verən yeniliklərdən bəhrələnmə və digər bu kimi məsələlərlə bağlıdır.
Təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsində ən vacib şərtlərdən biri və əsası məktəbdə idarəetmənin demokratik ruhda, demokratik qaydada təşkil edilməsidir. Bu mühitin yaradılması birbaşa məktəb direktorunun işidir. Heç kim məktəb direktoru doğulmur, əsl direktor olmaq isə mümkündür. Məktəbin demokratik idarə edilməsində konkret qayda, “resept” yoxdur. Bu işdə mövcud şərait nəzərə alınmaqla, müxtəlif variantlardan istifadə edilə bilər. Əsas məsələ direktor başda olmaqla məktəb kollektivinin işi düzgün qurması, yeniliyin tətbiq edilməsidir. Əslində, hansı yeniliyin tətbiq edilməsindən asılı olmayaraq, məktəbdə uğurun qazanılması birbaşa işin qurulması səviyyəsindən və idarəetmənin təşkilindən asılıdır.
Təhsildə keyfiyyətin artırılmasında mühüm şərtlərdən biri də məktəb-müəllim-valideyn münasibətlərinin düzgün, normal qurulmasıdır. Məktəbin qarşısında duran vəzifələrin yerinə yetirilməsində, həyata keçirilməsində məktəbin valideynlərlə əməkdaşlıq etməsinə xüsusi ehtiyac yaranır. Təhsilin keyfiyyətli olması valideynlərlə əlaqələrin davamlı olmasından çox asılıdır. Məktəb, ilk növbədə, fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi bu əlaqələrin yeni xarakter almasına çalışmalı, valideynlərlə ardıcıl maarifləndirmə işləri apararaq, onların məlumatlı fəal bir icmaya çevrilməsinə səy göstərərək məktəbin işlərinin planlaşdırılması, təşkili və idarə olunmasında onların maraqlı olan tərəf kimi əməkdaşlığının yaranmasına nail olmalıdır. Bu mənada məktəb öz tərəfdaşı ilə əlaqələrinin sıx olmasında maraqlı tərəflərdən biri kimi daha fəal olmalı, təşkilatçı, maarifləndirici funksiya daşımaqla fəaliyyətini qurmalıdır. Bu tədbirlərin həyata keçirilməsində təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini, sinifdənxaric, məktəbdənkənar işlər üzrə direktor müavini, sinif rəhbərləri, məktəb psixoloqu UBT-nın məktəb rəhbərliyi ilə sıx əlaqəli şəkildə fəaliyyətlərini qurmalıdırlar. Bütün bunlara əməl edildiyi halda, təbii ki, məktəbdə təhsilin keyfiyyətinin artırılmasına nail olmaq olar”.
