İyulun 1-dən Azərbaycanda qohum nikahlarını qadağan edən maddə qüvvəyə minib.
Ailə Məcəlləsinin 12-ci maddəsinə edilən dəyişikliyə əsasən, ümumi bioloji babası və ya nənəsi olan əmioğlu ilə əmiqızı, xalaoğlu ilə xalaqızı, bibioğlu ilə dayıqızı, bibiqızı ilə dayıoğlu, həmçinin əmi ilə onun qardaşı qızı, dayı ilə onun bacısı qızı, bibi ilə onun qardaşı oğlu və xala ilə onun bacısı oğlu arasında nikahın bağlanmasına icazə verilmir.
Rəsmi dəyişiklik qüvvəyə mindikdən sonra cəmiyyətdə müəyyən söhbətlər dolaşır.
Hətta bəziləri belə iddia edir ki, bu evlilik qanunla qadağan edilsə də, bunun qarşısını tam almaq mümkün olmaya bilər, molla nikahı ilə də evlənmələr mümkündür və sair.
Turalım, 10-15 min nəfər əhalisi olan bir qəsəbədə, bir kənddə, şəhərdə kimin kimin dayısı oğlu, kimin kimin bibisi qızı olduğunu necə müəyyən edə bilərlər ki? Bunu necə müəyyən edəcəklər? Bunun müəyyənləşdirilməsində nə kimi bir mexanizm işləmək olar? Ola bilsin, camaatın arasında "donosbazlar" olacaq və kimin kimin qohumu olduğu barədə müvafiq qurumları məlumatlandıracaq. Onsuz da hər yerdə belələri olur. Məsələn, birisi öz dayısının, yaxud xalasının qızı ilə evlənəcək, bunu hamı bilməyə bilər, amma tanıyanlar gedib aidiyyəti dövlət orqanlarına məlumat verəcəklər.
Bu nikahlara bağlı ictimaiyyətdən gələn informasiyalar, müəyyən dövlət orqanlarına verilən məlumatlar ölkədə insanların arasında həmrəyliyə necə təsir göstərəcək?
Tural İrfan: “Gərək heç olmasa bir neçə il maarifləndirmə aparılaydı, bölgələrdə formal yox, real, dinamik təbliğat aparılaydı”
Milli Cəbhə Partiyasının sədr müavini, tanınmış dinşünas Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, qohum evliliyinin qarşısını təbliğat və maarifləndirmə yolu ilə almaq daha yaxşı olardı, daha müsbət nəticə verərdi. “Belə məsələlərdə qanun qəbul etmək bir qədər işlək olmur. Bəzi insanlar həmişə qadağalara daha meyllidirlər. Təmtəraqlı ehsanın israf və yanlış olması barədə təbliğat aparırıq, maarifləndiririk, artıq demək olar ki, ləğv olmaq üzrədir. Bu məsələdə də gərək belə olaydı. Məncə çətinliklər olacaq. Xala qızı ilə xala oğlu bir-birini illərdir sevibsə Əsli və Kərəmin arasına girən Qara Keşiş kimi aralarına girib ayıracaqlar, onlar da qoşulub gedəcəklər başqa məmləkətlərə. Eşqin, məhəbbətin qarşısını hansı qüvvə ala bilər? Məcnunu atası Kəbəyə də apardı, eşqindən dönmədi. Bu, bazardan dana almaq deyil qanun qoyasan ki, hamı qırmızı dana almalıdır. Bu həyatdır, taledir. Tale də Allahın əlindədir. Qohumluğu tam müəyyən olunmayan, lakin nikah bağlamış iki gəncin qohum olduğunu, tutaq ki, xəbər verəcəklər. Toyun ortasında, yaxud gərdəyə girdikləri anda müfəttişlər daxil olub qızı oğlanın əlindən alıb aparacaqlar? Bu, gərək uzun müddət müzakirə olunaydı, sosial tərəfləri daha dərindən düşünüləydi, sorğular keçiriləydi. Ola da bilər ki, bu qayda qohum evliliyinin yaratdığı fəsaddan daha ağır fəsad yaratsın. Son zamanlar onsuz da adi bir narazılıqdan intihar halları artıb. Sevəni sevəndən ayırmaq bu halların artmasına yol aça bilər. Qohumlar arasında düşmənçiliyin artmasına, qan davalarına qədər gətirib çıxara bilər. İllərlə bir-birini sevmiş adamları evlənməyə qoymamaq qanunsuz, yəni qeyri-rəsmi nikahların sayını artıracaq. Yaxud gedib hansı ölkədə qadağa yoxdursa orada vətəndaşlıq alıb nikaha girə bilərlər. Qeyri-rəsmi evlənənlər haqda nə ediləcək? Tutaq ki, rəsmi nikaha düşmədən el adəti ilə toy edənin gəlib toyunumu pozacaqlar? Tərəfləri məsuliyyətəmi cəlb edəcəklər? Düşünürəm ki, bu, qohum evliliyinin əsla qarşısını almayacaq. Sadəcə qeyri-rəsmi nikahların sayı həddən artıq artacaq.
Doğrudur, qohumlar arasında evlilik tibbi cəhətdən bəzi problemlərə səbəb olur, uşaqların şikəst olmalarına səbəb olur. Quranda xala qızı, əmi qızı ilə evlənmək yasaq deyil. Lakin dinin fiqhi hökmləri üsuli-fiqh qaydalarına, yəni İslam hüququnun əslinə görə zamana, məkana, zəruri tələblərə, qarşıya çıxmış ehtiyaca görə dəyişə bilir. Yəni qohum evliliyi Quranda icazəli olsa da, əgər fəsada, zərərə səbəb olarsa ondan uzaq durmaq olar. Bu, dinin qaydasıdır. Necə ki, su halaldır, lakin ziyan verdikdə haram olur. Bu da həmin meyarla ölçülür. Lakin burada gərək sərt qaydalardan əvvəl mexanizm, həyata keçirilmə metodu, sosial yöndən maarifləndirmə aparılsın. Qohum evliliyinin qadağan edilməsindən doğacaq növbəti problemlərin də qarşısının alınması üçün müxanizm varmı? Məlum deyil. Gizlin şəkildə artıq evlənmiş qohumlar ömür boyu rəsmi nikaha düşə bilməyəcəklərmi? Uşaqlarına doğum şəhadətnaməsi ala bilməyəcəklərmi? Yoxsa məsuliyyətəmi cəlb olunacaqlar? Bu kimi sualların açıq qaldığı görünür”.
T.İrfan hesab edir ki, tibbi yöndən zahirən faydalı olan bu qərarın tətbiqindən doğan digər problemlər daha dərin çətinliklər yaradacaq və ona görə də işlək olmayacaq: “Gərək heç olmasa bir neçə il maarifləndirmə aparılaydı, bölgələrdə formal yox, real, dinamik təbliğat aparılaydı”.
Lalə Mehralı: “Artıq bununla bağlı mexanizm də işlənib, kiminsə deməyinə ehtiyac olmayacaq”
Sağlam Cəmiyyət Hərəkatının eksperti Lalə Mehralı isə "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, artıq bununla bağlı mexanizmlər mövcuddur: “Artıq bununla bağlı mexanizm də işlənib, kiminsə deməyinə ehtiyac olmayacaq. Nikaha daxil olmaq istəyən şəxslər arasında qohumluq münasibətlərinin olub-olmaması Ədliyyə Nazirliyinin informasiya sistemi vasitəsilə qeydiyyat şöbəsi, konsulluq idarəsi və ya icra hakimiyyəti nümayəndəliyinin vəzifəli şəxsi tərəfindən yoxlanılacaq. Əgər bu məlumatların sistem vasitəsilə əldə edilməsi mümkün olmazsa, nikaha daxil olmaq istəyən şəxslər və onların valideynlərinin doğum haqqında şəhadətnamələrinin surəti nikah ərizəsinə əlavə edilməlidir. Həmin sənədlərin əldə edilməsi mümkün olmadıqda qohumluq əlaqələrinin olub-olmadığının müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə sənədlər tələb oluna bilər. Yoxlama nəticəsində yuxarıda qeyd olunan qohumluq əlaqəsi müəyyən edilərsə, qeydiyyat orqanı tərəfindən həmin şəxslərin nikahı qeydə alınmayacaq.
Amma hətta bu cür yoxlama olmasaydı belə, insanlar qohum nikahlarla mübarizə üçün hər şey etməlidirlər. Bu nə danosbazlıqdır, nə çuğulluq, bu vətəndaşlıq borcudur, öz genofonduna sahib çıxmaqdır. Hamı qohum nikahlara qarşı mübarizə aparsa, el bir olsa dövlət də daha yaxşı gələr öhdəsindən”.
İradə SARIYEVA
