Builki buraxılış imtahanlarında 92 673 nəfər iştirak edib. Onlardan təxminən 23 650 nəfər 0-50 bal arası, təxminən 300 nəfər 0 bal nəticə əldə edib. 10 800 nəfər isə 200 baldan yüksək nəticə göstərib.
Bu statistika nədən xəbər verir və çıxış yolunu nədə görmək olar?
Mətbuatda bildirilir ki, buna səbəb uşaqlar arasında “Tik-Tok” kimi sosial şəbəkələrə meylin artması, o cümlədən distant təhsilə görə şagirdlərin dərsə olan marağının azalmasıdır.
“İllərdir qəbul və buraxılış imtahanlarının nəticələrindən narazıyıq”
Bu barədə mütəxəssislərin fikir və qənaətlərini öyrənmək yerinə düşər. Məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirdi ki, istər 9-cu, istərsə də 11-ci siniflərin buraxılış imtahanlarında çətinliklər yaradan məsələ situasiya tipli suallardır. “İlk növbədə qeyd edim ki, cari ilin mart ayında 11-ci siniflər üçün keçirilən buraxılış imtahanlarından sonra artıq aprel ayında da 9-cu siniflərin buraxlış imtahanları başlayıb. Etiraf edək ki, ilk imtahan həftəsində şagirdlər tərəfindən ciddi narazılıqlar eşidilməyə başladı. Xüsusən də riyaziyyat fənninin sualları, eyni zamanda ingilis dilindən dinləmə mətnləri, bu tipli suallar şagirdlərin haqlı narazlığına səbəb olub. Bizim şagirdlərimiz iki ildən çoxdur ki, pandemiyadan əziyyət çəkirlər və onlar tam şəkildə dərs prosesində iştirak etməyiblər. Bu gün bizim imtahan verən 9-cu sinif şagirdlərimiz iki ildən çoxdur ki, məktəblə o qədər də ciddi təməsda deyillər. Xüsusən də pandemiya dövründə riyaziyyat fənninin tədrisi ilə bağlı problemlər vardı, onlayn rejimdə bu fənni tədris etmək mümkün deyil. Mütamadi olaraq bizim məktəblərimiz qapanmaya gedirdi, müəllimlər arasında yoluxmaya görə tədris tam olaraq bərpa edilməmişdi və sair. Bütün bunların hər biri tədrisin təşkilinə çətinliklər yaratmışdı. Təbii ki, bu birmənalı şəkildə imtahan nəticələrinə öz təsirini göstərəcəkdi. Amma DİM təbii ki, dövlətin müəyyən etdiyi standatları yoxlayır. Orada hər hansı bir amil, hər hansə bir kənar xüsusiyyət nəzərə alınmır. DİM hesab edir ki, istər pandemiya dövründə, istər ənənəvi qaydada şagirdlərdə bu bilik və bacarıq formalaşdırılır. Amma biz bilirik ki, bölgələrdə heç də şagirdlərin hamısının internetə çıxış imkanları yoxdur”.
K.Əsədovun sözlərinə görə, keçirilən imtahanların heç birində, mövzuların çıxarılması istisna olmaqla, pandemiya dövrünün çətinlikləri, öyrənmək və öyrətməklə bağlı problemlər nəzərə alınmayıb. K.Əsədov hesab edir ki, imtahanlara müəyyən qədər invedual yanaşılmalıdır. Burada 9-cu sinif şagirdlərinin imtahanlarının nəticələri kolleclərə qəbul olmalarında çox ciddi təsir göstərəcək. “Bir məqamı da xüsusilə qeyd edim, 11-ci siniflər arasından 90 mindən çox şagirdin imtahan nəticələri açıqlanıb. 90 mindən çox şagird arasında cəmi 2 nəfər maksimum nəticə toplayıb. 11-ci sinifdə imtahan verən uşaqlar 9-cu sinifdə eyni tipli imtahan verməmişdilər. Ümumilikdə buraxılış imtahanlarına çətinlik yaradan situasiya tipli suallardır. Yəni bu sualların cavablarının imtahan iştirakçıları tərəfindən yazılması şagirdlərə çətinlik yaradır. Onlar daha çox açıq və qapalı tipli sualları cavablandırırlar. Amma situasiya tipli sualların şagrdlər tərəfindən cavablandırılması faiz etibarı ilə çox aşağıdır. Bu mətinlik yaradır. Bu ciddi amildir. Hesab edirəm ki, biz buraxılış və qəbul imtahanlarından situasiya tipli, yəni əllə yazılma tələbli suallar çıxarılmalıdır. Yalnız qapalı və açıq tipli suallarla uşaqların testlərini biz daha problemsiz yoxlaya bilərik. İllərdir qəbul və buraxılış imtahanlarının nəticələrindən narazıyıq. Buraxılış imtahanlarında test tapşırıqlarının olduğu sual kitabçasının verilməməsi mənfi haldır. Uşaqların yaxşı nəticə göstərməməsinə səbəb həm də bu amildir. DİM test kitabçalarını versə, kitabçalarını versə, uşaqlar onun üzərində işləyərlər. Düzdür, DİM bunu testlərin azlığı ilə əlaqələndirir, amma düşünürəm ki, bu bəhanədir. İmtahan kitabları uşaqlara verilməlidir. 9-cu sinifin illərdir riyaziyyat fənnindən olan nəticələri ortadır. Hesab edirəm, biz sulların müəyyən qədər sadələşdirilməsində maraqlı olmalıyıq ki, mənzərə aşağı olmasın. Biz çətin tipli sualları böyük faiz suallar etməməliyik.
Bir vacib məqamı da vurğulamaq istəyirəm. Bu gün Azərbaycan məktəblisi, demək olar ki, oxumur. Vaxtının böyük əksəriyyətini sosial şəbəkələrdə, eyni zamanda internet resurslarında keçirir. Düzdür, pandemiya dövründə onlara kompüter, planşet verəndə bu nəticələr gözlənilən idi. Amma hesab edirəm ki, mövcud problemin yaranma səbəbi məhz bir neçə amillə bağlıdır. Burada DİM-in də günahı var. Çünki DİM imtahan kitabçalarını vermir və uşaqlar apellyasiya şikayətlərində hansı sualdan necə şikayət verməli olduqlarını bilmirlər. Yaxud onlar suallarla tanış olmurlar. Təhsil Nazirliyi öz öhdəsinə düşən yükü qaldırmır, öz üzərinə düşən öhdəliyi yerinə yetirmir. Təhsil Nazirliyi nəticələrin yaxşı olmağında maraqlı olmalıdır, amma biz bunu görə bilmirik. Yalnız bir ildən sonra imtahan nəticələrini təhlil edirlər, halbuki operativ olaraq hər imtahandan sonra sualları təhlil etməli, məzmunu ilə əlaqəli iş görməlidirlər. Bu gün uşaqlarımız ciddi şəkildə təhsil uğurlarını hazırlıq kursları və repetitorlar sayəsində əldə edirlər...”
Ekspertin fikrincə, bu vəziyyət yaxın illərdə nəticələrin artmamasına gətirib çıxaracaq, tədrisin keyfiyyətinin aşağı olması isə qeyd edilən problemləri artırır.
İradə SARIYEVA
