İqtisadi müstəvidə fəaliyyətini davamlı şəkildə genişləndirən Azərbaycan üçün bu gün xarakterik xüsusiyyətlərdən biri onun dünya miqyasında potensial investora çevrilməsidir. Hazırda Azərbaycan region ölkələri arasında ən çox sərmayə cəlb edən ölkə olmaqla yanaşı, həm də ən böyük investordur. Aparılan hesablamalar göstərir ki, Azərbaycanın 15 il ərzində xaricə investisiyaları 21 milyard dolları ötüb.
Ölkə Türkiyə, Gürcüstan, Rusiya, ABŞ, Yaponiya, Çin, İsveçrə, Serbiya, Monteneqro, Ukrayna və bir çox digər ölkələrdəki layihələrə sərmayə yatırıb. Bu zaman investisiyaların xeyli hissəsi Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) payına düşüb.
Ekspertlər də qeyd edir ki, indi SOCAR-ı transmilli şirkət kimi göstərmək olar. Çünki o, öz coğrafiyasını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib və genişləndirməyə davam edir. SOCAR Avropada və postsovet məkanında investisiya layihələrində fəal iştirak edir. Bu xüsusda son dövrlərdə diqqət cəlb edən məqamlardan biri Antipinsk Neft Emalı Zavodu ətrafında baş verənlərdir. Belə görünür ki, zavod tezliklə SOCAR-ın idarəçiliyinə keçəcək. SOCAR-la yanaşı bu zavodu almaq istəyənlər sırasında Rusiyanın enerji nəhəngləri sayılan “Rosnefti” və “LUKoil” də var. Amma görünən budur ki, ən sərfəli şərtlər SOCAR tərəfindən təqdim edildiyindən, zavodun idarəçiliyi Azərbaycana keçəcək.
Artıq zavoda nəzarət edən Rusiyanın "Sberbank"ı bəyan edib ki, SOCAR yerli törəməsi "SOCAR-Enerqoresurs" şirkəti vasitəsilə zavodun səhmlərinin 80%-ni əldə edib. Bununla da “Sberbank”la birlikdə bir neçə investor həm zavoda, həm də onun xammal bazasını təşkil edən Orenburq vilayətindəki yataqlara nəzarəti ələ keçirib. Hazırda zavodun yeni sahiblərinin qarşısında əsas məsələ onun fasiləsiz fəaliyyətini təmin etmək, Rusiya və xarici bazarlara neft məhsulları tədarük etmək, federal və yerli büdcəyə vergi ödəməkdir. Bu missiyanın öhdəsindən gələ biləcək əsas investor qismində də məhz SOCAR qəbul olunur. Məşhur “Forbes” nəşrinin 2016-cı ildə açıqladığı reytinqə görə, Antipinsk Neft Emalı Zavodu əldə etdiyi mənfəətin məbləğinə görə Rusiyada özəl müəssisələr arasında 43-cü yeri tutub. Zavod ildə 9 milyon tondan çox emal gücünə malik olub, onun istehsal etdiyi dizel yanacağı "Euro-5" standartına uyğundur. 2016-cı ildə burada yeni emal qurğusunun işə salınması ilə mazut emalının səviyyəsi 98%-ə çatdırılıb. Amma sonradan bərbad idarəçilik nəticəsində zavod iflasa uğrayıb. Hazırda onu dirçəldə biləcək tərəf qismində də məhz SOCAR qəbul olunur. Rusiya Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunun təmsilçisi Aleksandr Karavayev bütün bunları yüksək qiymətləndirir. Onun sözlərinə görə, atılan addımlar Azərbaycanın investor kimi də mövqeyini gücləndirir və o, bu xüsusda SOCAR-ın işini də yüksək qiymətləndirir: “Azərbaycanda belə səviyyəli digər şirkət yoxdur. Bu şirkət və Azərbaycan vəhdətin təzahürüdür. Azərbaycanın bütün dünya üzrə investisiyalarının ümumu həcmində SOCAR-ın payı 95 faiz təşkil edir. SOCAR bir növ Azərbaycanın “əlidir”. SOCAR təkcə neftin hasilatı və nəqli ilə deyil, həm də onun satışı ilə məşğuldur. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yanacaqdoldurma şəbəkələri, geniş diler şəbəkəsi, neft emalı üzrə törəmə müəssisələri var”.
A.Karavayev “media” portalına açıqlamasında qeyd edib ki, SOCAR qlobal şirkətdir: “Bu brenddir. Əlbəttə ki, kapitallaşmada “Rosneft”, BP, “Total” kimi dünya liderləri ilə müqayisədə fərqi nəzərə almaq lazımdır. Lakin SOCAR düzgün məcrada fəaliyyət göstərir, düzgün strateji inkişaf yolunu seçib. Bu özünü şirkətin emal sahələrinə - “SOCAR Polymer”, SOCAR-ın karbamid zavoduna və digərlərinə sərmayə qoyaraq gəlirlərini şaxələndirməyə çalışmasında göstərir. Görünür, SOCAR iqtisadiyyatın karbohidrogen xammalının emalı ilə bağlı olan digər sahələrinə təkan verməyə çalışır”. Ekspert hesab edir ki, bütün bunlar şirkətin məsuliyyətli olduğunu təsdiq edir və o, biznesin inkişafı üçün müasir metodlardan istifadə edir: “Şirkət gələcəkdə necə inkişaf edəcək? Fikrimcə, SOCAR-ın bununla bağlı öz planları var. Alternativ enerjinin imkanlarını, yeni texnologiyaların hazırlanmasına vəsait yatırılmasını misal göstərmək olar. Bununla artıq bu gün məşğul olmaq lazımdır. SOCAR-dan çox şey asılıdır. SOCAR-ın karbohidrogenlərlə əlaqəsi olmayan texnologiyalara sərmayə qoyacağını gözləmək olar. Məsələn, söhbət avtomobil sənayesində hidrogen mühərriklərdən gedə bilər”.
Hazırda sərmayə sahəsində diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də müştərək şəkildə investisyalar qoyuluşunu həyata keçirməkdir. Elə bu günlərdə SOCAR-ın Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin “ENOC” şirkəti ilə müxtəlif layihələrə sərmayə yatırımları imkanları müzakirə edilib. Belə ki, SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev “ENOC” şirkətinin sədr müavini Şeyx Səid Məhəmməd Əl Tayerin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb. “ENOC” şirkətinin sədr müavini SOCAR-ın fəaliyyətini daim yaxından izlədiklərini qeyd edib. Görüşdə SOCAR və “ENOC” şirkətləri arasında treydinq üzrə əməkdaşlıq və müxtəlif layihələrə sərmayə yatırımları imkanları, eləcə də perspektivlər müzakirə edilib. Hesab olunur ki, atılan addımlar yaxın tezlikdə Azərbaycanı dünya miqyasında önəmli sərmayədar ölkələrdən biri kimi tanıdacaq.
Nahid SALAYEV
