Azərbaycan xanlıqlarına məxsus bayraqların, eləcə də digər dövlətçilik atributlarının bərpa edilməsi, bənzərinin hazırlanması müsbət bir haldır. Lakin həmin bayraqlar hazırlanarkən onların üzərində əks olunan simvollar olduğu kimi saxlanmalıdır. Bu atributlara münasibət o qədər həssas olmalıdır ki, orada nə əskikliklərə, nə də əlavələrə yol verilməlidir. Onlar elə bərpa edilməlidir ki, orada hər hansı bir nöqsan aşkarlanmasın.
Məlum olduğu kimi, Gəncə xanlığının tarixi bayrağının nüsxəsi hazırlanıb. Yayılan xəbərlərə görə, Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində qədim Gəncə xanlığının tarixi bayrağının bərpa edilən nümunəsi Gəncə şəhərinə gətirilib. Bayrağın “Cavad Xan” Tarix və Mədəniyyət Fondunun sifarişi ilə hazırlandığı bildirilir.
Qeyd edilənə görə, Cavad xan dövrünə aid olan bayrağın üzərindəki ornamentlər bayrağın əslində göstərilən şəkildə hazırlanıb. Bayrağın yuxarı hissəsində müasir Gəncənin gerbinə çevrilmiş aypara simvolu, altında Azərbaycan bayrağında öz əksini tapmış 8 guşəli ulduz simvolu yer alıb. 174x127 sm ölçüdə, dördkünc formada, ipək parçadan hazırlanmış Gəncə xanlığının bayrağı “Cavad Xan” Tarix və Mədəniyyət Fondunda, o cümlədən, Gəncə Tarix Diyarşünaslıq Muzeyində saxlanacaq.
Cavad xan dövrünün bayrağında üçrəngli bayrağımızda ifadə olunan 8 guşəli ulduzun həmin dövrün mənzərəsini əks etdirmədiyini deyən tarixçilərin fikrincə, Cavad xan dövrünə məxsus bayraqda müasir Azərbaycan dövlətinin üçrəngli bayrağında əks olunan 8 guşəli ulduzun əks olunması tarixin təhrif edilməsidir.
Cavad xanın bayrağının bərpası zamanı 8 guşəli ulduzdan istifadə edilməsinin bayrağa müasir elementlər gətirilməsi anlamına gəldiyini deyən tarixçilər hesab edirlər ki, o bayraq olduğu kimi bərpa edilməli idi.
Faiq Ələkbərli: “Bəzən yaxşı niyyət mənfi nəticələr verir”
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış tarixçi-alim Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, xanlıqlar dövrünə aid bayraqlar bərpa edilərkən bütün hallarda diqqətli olmaq lazımdır: “Hesab edirəm ki, bu, məntiqli deyil. Yəni Gəncə xanlığının bayrağına əlavələrin edilməsi doğru deyil. Ola bilsin ki, bunu edənlər Gəncə xanlığının bayrağı ilə Azərbaycan bayrağı arasında sintez etmək niyyətində olublar. Ancaq, bütün hallarda, hər bir bayraq olduğu kimi verilməlidir. Fikrimcə, bayraq məsələsinə həssas yanaşılmalıdır. Bunu edənlər nə etdiklərinin məsuliyyətini başa düşməlidirlər.
Bəzən yaxşı niyyət mənfi nəticələr verir. Doğrudur, Gəncə xanlığının bayrağı da bizim xalqımızın simvoludur. Ancaq artıq o, tarixə çevrilib, bu gün isə üçrəngli bayrağımız bizi birləşdirən tək bayraqdır. Ona görə də tarixi obyektivliyi unutmaq olmaz”.
Müzadil Zauroğlu: “Gəncə xanlığının 8 bayrağı olub və səhv etmirəmsə onların 2-də 8 guşəli ulduz yer alıb”
“Cavad Xan” Tarix və Mədəniyyət Fondunun vitse-prezidenti Müzadil Zauroğlu ittihamları qəbul etməyərək bildirdi ki, ola bilsin, yayılan xəbər düzgün anlaşılmayıb. “Ola bilsin orada bir az anlaşılmazlıq olub. O bayraq tam olaraq tarixi görkəmində bərpa edlib. Orijinal bayraq necə olubsa, bərpa edilən bayraq da o cürdür. O bayrağa bərpa zamanı heç bir yenilik gətirilməyib. Sadəcə olaraq, Gəncənin indiki gerbi həmin bayraqdan götürülüb. O bayraqdan simvol götürülüb və müasir Gəncənin gerbinə çevrilib. 8 guşəli ulduzun bayraqda əks olunmasına gəlincə, 1918-ci ildə qəbul edilən bayrağımızda da 8 güşəli ulduz əks olunub və elə o zamandan da bundan istifadə edilir. Yəni o da yeni bir məsələ deyil. Onu da deyim ki, Gəncə xanlığının 8 bayrağı olub və səhv etmirəmsə onların 2-də 8 guşəli ulduz yer alıb. Yəni burada heç bir tarixi təhrifdən söhbət gedə bilməz” - deyə M.Zauroğlu qeyd etdi.
Gəncə xanlığının bayraqlarından birini nümunə göstərən müsahibimiz vurğuladı ki, 174x127 sm ölçüdə, dördkünc formada ipək parçadan olan Gəncə xanlığının bu bayrağı iki yaşıl və bir moruğu rəngli şaquli zolaqdan ibarətdir. O qeyd etdi ki, zolaqlar üzərində qızılı və al-qırmızı rəngdə yazılar yazılıb və naxışlar verilib.
Bayrağın yuxarı hissəsində günəş formasında qırmızı dairənin içində qızıl hərflərlə yazılmış "ALLAH" sözü oxunur. Bayrağın orta hissəsində qırmızı naxışların içində bir neçə dəfə qızıl hərflərlə "La İlahə İlləlah, Mühəmmədən Rəsullulah" yazısı toxunub. "Allahdan başqa Allah yoxdur, Mühəmməd Onun Rəsuludur".
Bayrağın sağ aşağı hissəsində gözəl xəttatlıq üslubu və qızıl hərflərlə Qurani-Kərimdən ən-Nisa surəsi, ayə 95 həkk olunub.
"Allah yolunda öz malları və canları ilə cihad edənlər üzürlülər istisna olmaqla evlərində əyləşən möminlərlə eyni olmazlar.
Allah malları və canları ilə vuruşanları (evlərində) əyləşənlərdən dərəcə etibarilə daha üstün tutdu. Allah (onların) hamısına ən gözəl nemətlər vəd etmişdir.
Allah mücahidləri (evdə) oturanlardan daha böyük bir mükafatlarla üstün etmişdir (imtiyaz vermişdir)".
“Bayrağın üstündə həkk olunan və savaşa, cihada səsləyən bu ayə Gəncəmizin dillər əzbəri olmuş əyilməzliyinin və mübarizliyinin daha bir bariz nümunəsi və izahıdır!
Bayrağın üzərində, onun yuxarı hissəsində müasir Gəncənin gerbinə çevrilmiş orijinal aypara simvolunu görə bilərik. Onun altında Azərbaycan bayrağında öz əksini tapmış 8 güşəli ulduz simvolu yer alıb.
Qeyd edim ki, rusların məruzəsinə əsasən, 3 yanvar 1804-cü il tarixində Gəncə qalasının işğalı zamanı hərbi qənimət kimi 8 bayraq və bir ələmli ştandart ələ keçirilmişdi. Həmin məruzəyə əsasən, bayraqların birinin üzərində Səfəvi və sonrakı Azərbaycan türk dövlətlərinin simvolu olan "Şir və Günəş" əks olunub” - deyən M.Zauroğlu bu bayrağın xüsusi önəm daşıdığını dedi.
İradə SARIYEVA
