Cənubi Qafqazda ermənilərin böyük təhdid mənbəyi qismində çıxış etməsi, təkcə Azərbaycana yox, regionun bir sıra digər ölkələrinə qarşı da ərazi iddiaları irəli sürməsi heç kimə sirr deyil. Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsini hələ də işğal altında saxlayan Ermənistanın bu gün Gürcüstan və Türkiyə kimi ölkələrə torpaq iddilarının olması da məlum həqiqətdir. İndilikdə belə görünür ki, ermənilərin maraq dairəsində yer alan əsas məqamlardan biri Gürcüstanın parçalanması, bu fonda həmin ölkənin bir hissəsinin ələ keçirilməsidir.
Ümumiyyətlə, real vəziyyət bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, ermənilər Azərbaycana qarşı etdikləri xain əməlləri indi də Gürcüstanda tətbiq etmək niyyətindədir. ABŞ Milli Demokratiya İnstitutunun Gürcüstanda etnik azlıqlar arasında keçirdiyi sorğuda bu ölkənin NATO və Avropa Birliyinə inteqrasiyasına ermənilərin qarşı çıxması isə bunun daha bir təsdiqidir. Qeyd edək ki, ABŞ Milli Demokratiya İnstitutu Gürcüstanın NATO və AB-yə inteqrasiya etməsi ilə bağlı etnik azlıqlar arasında sorğu keçirib. Sorğuda ermənilərin böyük hissəsi inteqrasiyaya qarşı çıxıb. Bununla ermənilər rəsmi Tiflisin siyasəti ilə razılaşmadıqlarını nümayiş etdirirlər. Ekspertlər bu məsəl’nin mahiyyətinin heç də sadə olmadığını bildirir. Çünki ermənilərin planları var ki, Cavaxetiyanı Ermənistana birləşdirsinlər. Amma onlar çox gözəl bilir ki, Gürcüstan Qərbə inteqrasiya etməyə davam etsə və sonda NATO-nun və Avropa Birliyinin üzvü olsa, ermənilərin arzuları ürəyində qalacaq. Təbii ki, buna görə onlar Gürcüstanın Qərbə inteqrasiyasını istəmirlər. Ermənilərin niyyəti budur ki, Gürcüstan Rusiya ilə Qərbin çəkişmə meydanına çevrilsin. Bununla da vaxtilə Azərbaycana qarşı qurulan planı Gürcüstan üçün edib, Cavaxetiyanı Ermənistana birləşdirmək onların planlarını əsas tərkib hissəsidir. Baş verənlərlə bağlı Avropanın nüfuzlu “Advance” nəşri də yazır ki, ermənilərin Gürcüstan və Türkiyə ilə bağlı niyyətlərinə son qoyulmayıb və bu prosesdə aktivlik var. “Ermənistanın xaricdəki həmvətənlərə hədəflənmiş siyasəti qədər bölgədə başqa heç bir siyasət belə ciddi problemlərə səbəb olmayıb. Buna ən parlaq örnək onun Dağlıq Qarabağda və Ermənistan güclərinin işğal etdikləri daha yeddi rayonda Azərbaycanla sürən savaşıdır. Lakin İrəvanın iki qonşu dövlətə – Türkiyə və Gürcüstana yanaşması gələcək üçün potensialca daha təhlükəlidir. Şərqi Türkiyədə haçansa çoxlu erməni yaşayıb və bu bölgə keçmişdə ermənilərlə birləşən xeyli kürd üçün qabaqkı kimi yurd olaraq qalır.
Gürcüstana gəlincə, onun Cavaxetiya bölgəsində Tiflisdənsə İrəvana xeyli sıx bağlı olan böyük erməni icması məskunlaşıb. Son bir neçə həftədə, çox ehtimal ki, ən yaxın gələcəkdə bu iki bölgənin birində, ya da ikisində Ermənistanın hərəkəti üzündən gərginliyin çoxalacağını təsdiqləyən iki hadisə baş verib. Bundan başqa, bir bölgədəki hadisə başqasında oxşar, potensialca təhlükəli hadisələr törədə bilər. Deməli, birincisi, söhbət Ağası Ərəbyanın yazdığı və Rusiyanın “Realist” agentliyinin dərc etdiyi məqalədən gedir. Cavaxetiya erməni diasporunun bu lideri materialda Şərqi Türkiyədəki durumdan və ermənilərlə kürdlərin yeni mümkün ittifaqından danışır. Son həftələrdə baş vermiş ikinci mühüm hadisə Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşayan ermənilərin Gürcüstanın Cavaxetiya bölgəsində yaşayan erməni diasporu üçün vəsait toplamaq planları haqda bəyanatı olub.
Ərəbyanın məqaləsi fitnəkar “Qərbi Ermənistan və təkcə bu deyil: Erməni-Kürd SSR-nin gələcəyi varmı?” adını daşıyır və daha maraqlı yarımbaşlıq verilib – “Erməni xalqının və erməni dövlətlərinin işıqlı gələcəyini necə təmin etməli?”. Materialda deyilir ki, dünya və Ermənistanın yerləşdiyi bölgə “nəticəsi sərhədlərin və milli birliklərin irihəcmli yenidən bölüşdürülməsi ola biləcək böyük böhrana yuvarlanır”. Əlbəttə, təhlükə var ki, qonşular Ermənistana hücum edər, amma onun eynən müəyyən “imkanları” var ki, İrəvandakı elitalar diqqətini bu problemə toplasa, öz məqsədlərinə yetsin və ən geniş mənada erməniləri qorusun.
Ərəbyan eyham vurur ki, xəritələri belə əhatəli yenidən çızmaq nəticəsində əvvəllər Rusiya imperiyası və SSRİ-yə daxil olmuş ərazilərin böyük bölümünü əhatə edəcək “İttifaqın yeni dövlətləri” meydana çıxa bilər. Sərhədlərin dəyişilməsi çağdaş Şərqi Türkiyədə (çar II Nikolayın I dünya savaşında nail olduğu və 1945-ci ildən sonra amerikalılar qarşısını alana qədər İosif Stalinin can atdığı bənzər nəsə) yeni bir erməni-kürd qurumunun yaradılmasına səbəb ola bilərdi.
Erməni şərhçisinin yazdığı kimi, belə bölgəsəl dəyişikliklər artıq ən yaxın gələcəkdə baş verərsə, İrəvan ermənilərin üstün olaca]ı “Erməni-Kürd SSR variantı”nın reanimasiyasına hazır olmalıdır. Yeri gəlmişkən, güman edilmir ki, Moskva bu nəzəri qurumda ermənilərə liderlik hüququ verər. Amma İrəvan əlləşsə, niyyətinə nail ola bilər. Ermənilər və kürdlər arasındakı bağın öz tarixi kökləri var: hər iki xalq İran xalqları qrupundan qaynaqlanıb. Erməni dili Hind-İran dil qrupunda özəl budağa ayrılır, halbuki? kürd dili qədim İran dilinin birbaşa varisidir. İki xalq Qafqazdan Şərqi Türkiyə və İrana qədər yayılan bir ərazidə yaşayır.
Sözügedən müəllif təəssüflə davam edir ki, Ermənistan hökumətinin bu qədər əhatəli düşünəcəyindən az şey xəbər verir. Amma yenə də arzulanan nəticə üçün özül qurmaqdan ötrü atılması mümkün və zəruri kiçik addımcıqlar, o cümlədən yenidən Qərbi Ermənistan ola biləsi çağdaş Şərqi Türkiyədə yaşayan kürdlər, assuriyalılar və başqa xalqlarla dialoqu fəallaşdırmaq mümkündür. İrəvan bu xalqlar içində Ermənistanın orada geri qaytarılması mümkünsüz keçmişin hansısa əks-sədası deyil, çağdaş bölgənin bir bölümü olduğu haqda ideyanı fəal təbliğ etməlidir. Əlbəttə, Ərəbyanın ideyaları olduqca əcaibdir və bununla belə, daha məhdud addımlar haqda hələlik İrəvanda deyil, Moskavada bəzi ermənilər düşünə bilər. Xırda addımlar hökmən problemlə nəticələnməyəcək, amma bax, böyük oyun durumu partlada bilər.
Los-Ancelesdəki erməni diasporu daha konkret və əməli, amma eyni zamanda siyasi baxımdan təhlükəli planlar qurur. İyunun 2-də Gürcüstanın Cavaxetiya bölgəsində yaşayan ermənilər üçün vəsait toplamağı nəzərdə tutan telemarafon start götürür. Təşkilatçıların iddia etdikləri kimi, bu, “Diasporanın birləşməsi üçün platforma” qurulduqdan sonra mümkün olub. Bu layihənin liderlərindən biri Qaregin Nalbandyan bildirib ki, vəsait toplanışı “Gürcüstana qarşı” yönəlməyib. Əksinə, məqsəd erməni-gürcü münasibətlərini möhkəmlətməkdir. Lakin Cavaxetiyanın daha bir xarici maliyyə qaynağı meydana çıxarsa, Tiflislə münasibətləri pisləşə bilər. Gürcülər bunda açıqca Nalbandyanın dediyi xoş niyyəti görmür. Ermənilər bu bölgənin böyük hissəsində yaşayır. Cavaxetiyanın cənub bölümü Ermənistan Respublikası ilə həmsərhəddir. Orada etnik ermənilər çoxluq təşkil edir və ermənicə danışırlar, gürcülər, ruslar və Qafqazın başqa xalqları azlıqdadır. Cavaxetiyada durum arabir kəskinləşir. “Cavaxk” birləşmiş etnik erməni demokratik birliyi Gürcüstan çərçivəsində ərazi muxtariyyəti tələb edir. Ermənistan Respublikasının və erməni diasporasının ən görkəmlisi Erməni İnqilabi Federasiyası olan bəzi siyasi birlikləri iddia edirlər ki, Cavaxk (Cavaxetiyanın ermənicə adı) bölgəsi Ermənistana keçməlidir”. Bütün bunlar Ermənistanın bir daha bölgədə təhlükəli oyunlar oynadığını aydın surətdə nümayiş etdirir.
Nahid SALAYEV
