Son dövrlərdə işğalçı Ermənistanda yenidən Rusiyaya qarşı çıxanların sayının artması, Kreml əleyhinə sərt fikirlər səslənməsi müşahidə olunur. Özü də bunlar Nikol Paşinyan iqtidarının Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Rusiya tərəfindən daha çox təzyiqlərə məruz qaldığı bir vaxtda baş verir. Bu mənada belə fikirlər də səslənir ki, əslində, Rusiyaya qarşı sərgilənən mövqenin arxasında Paşinyan iqtidarı özü dayanır.
Baş verənlərlə bağlı Ermənistanın “İravnuk“ qəzeti yazır ki, Paşinyan Rusiyaya yarınmaq üçün müəyyən cəhdlər etsə də, Kreml bu şəxsi qəbul etmir və erməni baş nazirə inanmır. Belə vəziyyətdə Paşinyanın Rusiyaya qarşı gedişlər etmək niyyəti isə Kremli daha da qəzəbləndirir: “Rusiyada yaxşı bilirlər ki, hökumətin razılığı olmadan Kremlə qarşı sərt mövqe sərgiləmək, açıq tənqidlər etmək elə də asan məsələ deyil. Bu mənada, Ermənistanda Rusiya əleyhinə fikirlər elə İrəvanın mövqeyi kimi qəbul edilir. Təbii ki, Rusiya bunları cavabsız buraxmaq niyyətində deyil“. Maraqlıdır ki, hazırda Ermənistanda Rusiyaya qarşı “Sasna tsrer” qruplaşması daha aktiv fəaliyyət göstərir. Xatırladaq ki, 2016-cı ilin yayında İrəvan polisinin post-patrul alayına hücum etmiş “Sasna tsrer” silahlı qruplaşması Nikol Paşinyanın hakimiyyətə gəlişilə əfv edilib və sonra partiyaya çevrilib. Ermənistan Respublika Partiyasının mətbuat katibi, parlamentin keçmiş vitse-spikeri Eduard Şarmazanov Paşinyaınn qruplaşma ilə bağlı siyasətini sərt şəkildə tənqid edir. O, “Sasna tsrer” qrupunun üzvlərinin azad edilməsini indiki hakimiyyətin ən böyük səhvi adlandırıb: “Sən polisə hücumu etmiş şəxsləri, terrorçuları azad etməklə öz ölkənin altına saatlı bombanı qoyursan”.
Keçmiş hakimiyyət partiyasının mətbuat katibi həmçinin diqqəti buna yönəldib ki, Paşinyanın belə qruplaşmalarla işbirlyinə Rusiyada, Qərbdə heç də yaxşı baxmırlar. İndi "Sasna tsrer”in Rusiyanı xüsusi tənqid hədəfinə çevirməsi fonunda Şarmazanov dediklərinin bir daha reallığa söykəndiyini bildirir. Məsələ burasındadır ki, “Sasna tsrer”in lideri Jirayr Səfilyan Rusiyanı ölkəsi üçün ən böyük təhdidlərdən biri qismində gördüyünü vurğulayır: "Rusiya imperiyası zəifləyir və bölgəmizdən çıxma təhlükəsi ilə qarşılaşdığına görə başqa bir qanlı yolla bizi özünə birləşdirməyə çalışır. Özümüzü qorumaq üçün bu təhlükəni neytrallaşdırmağın vaxtı gəlib çatıb”. Səfilyan Rusiyanın Ermənistana zərər verdiyini bildirib: “Erməni iqtisadiyyatı Rusiya iqtisadiyyatı ilə sıx bağlıdır, Ermənistanda istehlak edilən qaz Rusiyadan alınır. Rusiya qazın qiymətini Avropa qiymətləri səviyyəsində müəyyən edərsə, Ermənistan iqtisadiyyatı çökər. Moskvanın isə belə bir addım atmayacağına heç bir təminat yoxdur. Rusiya Ermənistanı silahlandırmaqdan imtina edərsə, İrəvan silah almaq üçün milyardlarla dollar sərf edən Azərbaycanla silah yarışına davam gətirə bilməz. Yəni Ermənistan Respublikası Rusiyadan çox asılıdır, bura Qarabağ məsələsi də daxildir. Ermənistan Rusiyasız Qarabağı özündə saxlamaq gücündə deyil. Rusiya isə artıq Qarabağı Azərbaycana qaytarmaq istəyir. Buna görə də Rusiyadan imtina etməyin vaxtıdır”. Erməni mediası isə Jirayr Səfilyanın bəyanatının Ermənistanın təhlükəsizliyini və Rusiya ilə münasibətləri təhdid etdiyini bildirib.
Müqəddəratı Təyinetmə Birliyinin lideri Paruyr Ayrikyan isə bildirir ki, Paşinyan təkcə Rusiya yox, ABŞ-la da münasibətlərə ciddi ziyan vurmaqdadır: “Baş nazir bu günlərdə öz müsahibəsində qeyd edib ki, indiki hökumət qədər heç kim ABŞ-ı tənqid etməyib. O bununla rusiyalı quldarlarına yarınmaq istəyir, çünki heç bir normal adam belə şey deməzdi. Bu, xəstə bəyanatdır. Ermənidə balanslaşmış yanaşma olmalıdır. Amma russevərliyi xarici siyasət yönü kimi yaraqlanmağa götürən adamdan başqa şey gözləmək mümkün deyil. O deyir ki, biz balanslı siyasət aparırıq, amma bu onun yalan bəyanatlarından biridir. Sən Avrasiya İqtisadi Birlyinin üzvüsənsə, balanslı siyasəti necə apara bilərsən? Bax, bu səbəblərdən ABŞ Ermənistanla münasibətlərin inkişafına heç də ciddi maraq göstərmir. Paşinyanın Rusiyaya yarınmaq cəhdləri də iflasa uğrayıb. Moskva əvvəldən onu Qərbin adamı sayıb və fikrində də qalmaqdadır. Belə vəziyyətdə biz həm Rusiyanın, həm də Qərbin dəstəyini itiririk. Bu, iqtisadiyyatdan tutmuş Qarabağ məsələsinə qədər Ermənistana müsbət heç nə vəd etmir”.
Beləliklə, yuxarıda qeyd edilənlərdən göründüyü kimi İrəvanın Rusiya ilə münasibətləri heç də yaxşı deyil. Respublika Partiyasının sədr müavini Armen Aşotyan bunun günahının məhz indiki baş nazirin üzəriən düşdüyünü vurğulayır. Onun sözlərinə görə, Paşinyan Rusiya ilə münasibətləri ardıcıl şəkildə pisləşdirməkdədir. Ümumiyyətlə, Nikol Paşinyan baş nazir olandan hərəkətləri Moskvanı təəccübləndirir və qıcıqlandırır. Ermənistan iqtidarı bütün istiqamətlərdə Rusiyanın maraqlarına uyğun gəlməyən addımlar atır. Onlardan daha çox narahatlıq doğuranı əvvəlki kimi yen ədə antirusiya əhval-ruhiyyəli kadrlara yüksək vəzifələrin verilməsi və paralel olaraq Ermənistanda Rusiyanın dayaqlarının laxladılmasıdır. Hər iki məqamla bağlı Rusiya tərəfi bir neçə dəfə mövqeyini bildirib və Paşinyan hakimiyyətinə xəbərdarlığını edib. Buna baxmayaraq, Paşinyan Kremlə zidd olan siyasətini davam etdirməkdədir. Rusiyalı politoloq Andrey Yepifantsev bu xüsusda bildirir ki, Paşinyanın Ermənistanın xarici siyasətini iflasa uğradıb: “Hazırda Ermənistanda situasiya çox çətindir. Onun Moskva ilə münasibətləri problemlidir, Qərblə sürətli yaxınlaşmaq ideyası isə alınmayıb. Paşinyan çalışır ki, çox incə oyun oynayaraq həm Qərblə yaxınlaşsın, həm də Moskvadan uzaqlaşmasın. Bu isə mümkün deyil. Digər tərəfdən, Azərbaycan beynəlxalq münasibətlərdə, Avropa bazarına enerji daşıyıcılarının tədarükündə vacib halqa olaraq qalır. Belə şəraitdə İrəvan öz mövqeyini Qarabağ məsələsində necə yaxşılaşdıra bilər? Paşinyanın nə isə bacaracağına inanmıram. Əvəzində Azərbaycan beynəlxalq oyunçuların İrəvana təzyiqlərinin artmasına nail olmaqdadır. Onlar Paşinyanı yumşaq və diplomatik şəkildə yerinə oturmağa məcbur edəndə, İrəvanın mövqeyində bəzi korreksiyalar olacaq. Lakin hələlik bunun Ermənistanın daxilində necə qəbul ediləcəyi bəlli deyil. Xatırlatmaq istəyirəm ki, Paşinyanı inqilabi dalğa Qarabağla bağlı mövqeyi hər zaman sərt olduğuna görə yüksəyə qaldırdı. Bu hər zaman ictimai fikrin xoşuna gəlib. İndi yaranan əsas sual Paşinyanın bu mövqeyini yumşaltmağa məcbur edəndən sonra ölkə vətəndaşlarının buna necə yanaşacaqlarıdır. Mənim fikrimcə, bu, heç kim üçün yaxşı olmayacaq”.
Beləliklə, real durum göstərir ki, bütün cəhdlərinə rəğmən, Paşinyanın addımları Rusiya ilə münasibətləri daha da gərginləşdirir, onun çox güvəndiyi Qərbdən isə İrəvana yönəlik heç bir dəstək addımları yoxdur. Bununla da Paşinyan onsuz da zəif olan Ermənistanı meydanda müttəfiqsiz və tək buraxmış olur. Bunu ABŞ-ın Karnegi fondunun aparıcı elmi əməkdaşı Paul Stronski də xüsusi olaraq vurğulayır. O, Paşinyanın Rusiyadan savayı hələ ABŞ-ın da etimadını qazana bilmədyini qeyd edərək, belə vəziyyətinVaşinqtonda xoş qarşılanmadığını vurğulayır: “Ermənistanın baş naziri xarici siyasətdə ciddi səhvlər buraxmaqda davam edir. Nikol Paşinyan işləməyə başlamalıdır və ABŞ-la siyasi oyun oynamağa son qoymalıdır”. Ekspert bildirib ki, ABŞ 2008-ci ildə Köçəryan və Sarkisyan hakimiyyətindən narazı olub və buna görə də “Minilliyin çağırışı” layihəsinin maliyyələşdirilməsini dayandırmışdı. Paul Stronski xatırladır ki, Birləşmiş Ştatlar hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Ermənistana yardımını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı düşünsə də, Paşinyanın addımları buna imkan vermir: “6 ay ərzində Ermənistan əlavə maliyyələşdirmə kimi ABŞ-dan 14 milyon dollar alıb. Əslində, ABŞ Ermənistana 1992-ci ildən bu yana keçən il ən yüksək məbləğ olan 25 milyon dollar ayırıb. ABŞ Paşinyan hökuməti siyasət prioritetlərini təyin edəcəyi və onların proqramının aydın olacağı anda daha çox verməyə hazırdır. Lakin Paşinyan bunu edə bilmir və ABŞ ondan uzaq düşür”. O, həmçinin, Ermənistanın Suriyadakı humanitar missiyası məsələsinə də toxunaraq, Suriyadakı erməni istehkamçıların ruslarla birlikdə olmasının ABŞ üçün böyük bir məsələ olduğunu qeyd edib. Ekspertin sözlərinə görə, Ermənistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Belarus uzun müddət Suriyaya qüvvələr göndərmək üçün Rusiya təzyiqinə müqavimət göstərib, amma bu günə qədər Ermənistan buna razılaşan yeganə ölkədir: “Birləşmiş Ştatlar bu mina təmizləyənləri Ermənistanda mina təmizlənməsi üçün ABŞ-ın uzunmüddətli dəstəyi kimi hazırlamışdı. Bu, Ermənistana verilən 1 milyard dollarlıq yardımın bir hissəsidir. Ona görə də, onların Suriyada Rusiya ilə birlikdə yerləşdirilməsi amerikalı auditoriya üçün xüsusilə pis görünür”. Stronski Qərbə heç bir mesajın verilmədiyini vurğulamaqla yanaşı, Ermənistanın avropalı və amerikalı tərəfdaşları üçün necə görünəcəyinin dərk edilmədiyini də əlavə edib: “Paşinyanın işi var və o, ABŞ-ı günahlandırmalı deyil. Yəni öz işini görməlidir. Əks təqdirdə bunun nəticələrinə hazır olmalıdır. ABŞ səhəri gün Azərbaycanla münasibətləri daha da genişləndirəndə, artıq bu, Ermənistanda narazılıqla qarşılanmalı deyil”.
Bütün bunlar Paşinyanın həm Rusiya, həm də ABŞ dəstəyindən tədricən məhrum olduduğunu üzə çıxarır. Aydındır ki, belə vəziyyət Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasına da təsirsiz ötüşməyəcək. Ən azı o baxımdan ki, Ermənistandan fərqli olaraq, Azərbaycanla münasibətlərin inkişaf etdirilməsi Rusiya və ABŞ-ın maraq dairəsində yer alır. Məhz bu vəziyyətdə hər iki tərəf Azərbaycanla əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasının Qarabağ məsələsinin çözümündən keçdiyini də yaxşı bilir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
