ABŞ-ın İrana qarşı sanksiyaları nəhayət ki, tətbiq olunduğu gündən yarım il sonra tam qüvvəsi ilə işə düşdü. Çünki Vaşinqton mayın 2-dən İran neftinin idxalına müvəqqəti icazənin müddətini uzatmamaq qərarına gəlib. O baxımdan sanksiyalar artıq işə düşdü.
Bu həm də o deməkdir ki, ABŞ hökumətinin İrandan neft alan ölkələrə tətbiq etdiyi güzəştin müddəti bitdi. Bir neçə aydır bu imtiyaza sahib olan səkkiz ölkə – Türkiyə, Çin, Hindistan, Cənubi Koreya, İtaliya, Yunanıstan, Yaponiya və Tayvan artıq İrandan neft almaqdan imtina etməlidirlər. Üstəlik, həmin ölkələrə tövsiyə edilir ki, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən neft alsınlar. Bu qərara etirazlar çoxdur. Ancaq İtaliya, Yunanıstan və Tayvan Amerikanın dediyinə əməl edirlər. Digərləri isə hələlik dirəniş göstərirlər.
Sözügedən qərardan sonra OPEC+ sazişinin iştirakçı ölkələri Tehrana qarşı sanksiyalar səbəbindən bazarda yarana biləcək istənilən boşluğu öz neftləri ilə dolduracaqlarına dair bəyanatlar vermişdilər. Bununla yanaşı, Birləşmiş Ştatların özü də bazarda yanacaq defisitinə yol verməyəcəyini vəd edib.
Maraqlıdır, artıq sanksiyalar tam işə düşdü. Bunun bazarda ilkin nəticələri varmı? Bundan sonra dünya bazarında neftin qiyməti ilə bağlı nə gözlənir?
İlham Şaban: “Çin və Hindistanın İranla bir sıra əməliyyatları var”
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın sözlərinə görə, sanksiyaların işə düşməsi bazarda qiymətlərə təsir etməyib: “Bundan sonra sözügedən 8 ölkənin İrandan neft idxalını sıfırlaması əməliyyatı gözlənir. Ancaq reallıqda, faktiki olaraq, bu mümkünsüzdür. Ona görə ki, həm Çin Xalq Respublikasının, həm də Hindistanın İranla bir sıra əməliyyatları var. Həmin əməliyyatları da, ümumiyyətlə, birbaşa idxal hesab etmək olmaz. Nəticə etibarilə belə olduğundan, həmin ölkələr İrandan neft idxalını bundan sonra da davam etdirəcəklər. Nəyə görə? Ona görə ki, Çinin dövlət şirkəti İrana 2 milyard dollardan çox investisiya qoyub və xidmət müqaviləsi imzalayıb. Bunun əvəzini vəsait şəklində deyil, neft şəklində öz gəlirini götürməlidir. O cümlədən də Hindistanın İranla geniş ticari əlaqələri var. Bu ölkənin qeyri-neft sektoruna yatırımları var və bunun əvəzini neftlə götürür. Bütün bunlar, faktiki olaraq, həmin ölkələrin birbaşa İrandan neft idxalı demək deyil. Sadcə olaraq, İrandan alacaqları var. Gündəlik olaraq Çin 110, Hindistan 100 min barrel neft alır. Ona görə sanksiyaların İrana praktiki təsiri yoxdur. Sanksiya səbəbindən neftin bahalaşması gözlənilmir. Ona görə ki, neftin qiyməti 75 dollara qədər bahalaşdı. Sonra korreksiya edib 73 dollara düşdü. O üzdən, elə bir bahalaşma gözlənilmir”.
Vidadi ORDAHALLI
