Fəaliyyətini davam etdirən, təkcə Ermənistan yox, bütün region üçün ciddi təhdid yaradan “Metsamor” atom elektrik stansiyasının (AES) bağlanması bu gün beynəlxalq ictimaiyyətin də xüsusi diqqət mərkəzindədir. Proseslərin gedişi isə bu xüsusda Azərbaycanın illərdir irəli sürdüyü tələbin reallaşması üçün yeni şəraitin yaranmaqda olduğunu göstərir. Söhbət Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Avropa İttifaqının (Aİ) nüvə terrorçuluğu təhlükəsinin qarşısını almaq üçün nüvə materiallarının “qara bazar”a yol tapmasına qarşı beynəlxalq əməkdaşlığı möhkəmləndirmək istiqamətində birgə çağırışlarından, əməli fəalliyyətlərindən gedir.
Adıçəkilən qurumlar qeyd olunan məqsədlə qanunvericilik bazasının möhkəmləndirilməsi və sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsini nəzərdə tutan birgə layihə hazırlayıblar. Layihədə, həmçinin, bu sahədə hökumətlər və hüquq-mühafizə orqanları arasında informasiya mübadiləsi planlaşdırılır. BMT-nin Antiterror İdarəsinin rəhbəri Vladimir Voronkov bildirib ki, terrorçuların nüvə və radioaktiv materiallar əldə etməsi risqi bəşəriyyətə, beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə ciddi təhdiddir. O təəssüflə qeyd edib ki, daxil olan məlumatlara görə, həmin materialların terrorçu qruplaşmaların əlinə düşəcəyi ehtimalı realdır. Layihənin təqdimatı ilə bağlı tədbirdə BMT və Avropa İttifaqı bütün ölkələri “Nüvə terrorçuluğu əməlləri ilə mübarizə haqqında” Beynəlxalq Konvensiyanı ratifikasiya etməyə və onun müddəalarını tam şəkildə yerinə yetirməyə çağırıb. Bu sənəd 2005-ci ildə BMT Baş Assambleyasında qəbul olunub və hazırda 115 ölkə tərəfindən ratifikasiya edilib. Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin 2008-ci il dekabrın 2-də imzaladığı Qanunla “Nüvə terrorçuluğu əməlləri ilə mübarizə haqqında” Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası tərəfindən 2005-ci il aprelin 13-də qəbul olunmuş Beynəlxalq Konvensiya Azərbaycan Respublikasının ona dair qeyd-şərti və bəyanatı ilə təsdiq edilib.
BMT və Avropa İttifaqının birgə layihəsi növbəti üç il ərzində həyata keçiriləcək. Brüssel layihənin reallaşmasına 5 milyon avro vəsait ayırıb. BMT-də dəfələrlə vurğulayıblar ki, nüvə və digər radioaktiv materialların etibarlı qorunmasını təmin etmək və onların “qara bazar”a yol tapmasının qarşısını almaq üçün beynəlxalq əməkdaşlıq gücləndirilməlidir. İndi hesab edilir ki, yaranmış durumdan Azərbaycan, eləcə də “Metsamor” AES təhdidi ilə üzləşən digər ölkələr istifadə edib, Ermənistana qarşı daha sərt tədbirlərin görülməsinə nail ola bilər. Çünki ermənilərin nüvə qaçaqmalçılığı ilə məşğul olması, radioaktiv materialları ölkədən çıxararaq satmaq cəhdlərinə dair çoxsaylı faktlar mövcuddur. Radioaktiv materialların mənbəyi qismində məhz “Metsamor” AES çıxış edir. Belə materialların perspektivdə İŞİD kimi terror qruplaşmalarının əlinə düşəcəyi isə istisna olunmur. Özü də o fonda ki, İŞİD-in Ermənistana marağı artır və bu ölkədə İŞİD tərəfdarı olanların sayında da artım qeydə alınır. Elə indinin özündə də Ermənistanda AES-in mövcudluğu nüvə materialları qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan transmilli cinayətkar qrupların da regiona diqqətini artırır. Artıq ermənilərin radioaktiv materialları ölkədən çıxararaq müxtəlif cinayətkar qruplara satmaq cəhdlərinə dair onlarla fakt mövcuddur. Bütün bunlar üzərində isə dünya ictimaiyyəti daha ciddi düşünməlidir. Digər tərəfdən unutmaq olmaz ki, Ermənistan tərəfi işğal altında saxladığı Azərbaycan torpaqlarında terrorçu təşkilatlara təlim düşərgəsi yaradıb. Heç kim zəmanət verə bilməz ki, terrorçuluğu dəstəkləyən, ayrı-ayrı terror təşkilatları ilə əməkdaşlıq edən Ermənistan "Metsamor" AES-in nüvə tullantılarını onlara ötürmür. Bundan əlavə, işğalçı ölkə stansiyanın nüvə tullantıları vasitəsilə “çirkli bomba” hazırlamağa da maraq göstərir. Hətta Ermənistanın bəzi generalları bundan əvvəl mətbuata verdikləri açıqlamalarda Azərbaycanı radioaktiv tullantılardan hazırlanan “çirkli silah”la təhdid edib. Ermənistanın keçmiş baş naziri Qrant Baqratyan kimi, general-mayor Arkadi Ter-Tadevosyan da dəfələrlə Azərbaycan əleyhinə hərbi əməliyyatlarda radioaktiv silahdan istifadə etmək niyyətlərini bildirib. Məhz bu vəziyyətdə hesab olunur ki, BMT və Avropa İttifaqının yuxarıda barəsində bəhs edilən birgə layihəsi fonunda "Metsamor" AES-in fəaliyyətinin dayandırılması üçün fəaliyyət genişləndirilməlidir. Çünki Ermənistandakı nüvə reaktoru tək təhlükəsizlik üçün təhdid deyil, həm də "çirkli bomba" üçün potensial radioaktiv material mənbəyidir. Etiraf etməmələrinə baxmayaraq, bədnam qonşularımız hələ ki, AES-lərdə cavabı tapılmamış tullantı problemini sadə yolla həll edir. Birincisi, bu tullantılar işğal olunmuş ərazilərimizdə yerləşdirilir, bununla da ümumi radioaktiv fon gücləndirilir. İkincisi, böyük ehtimal ki, işğal altında olan Azərbaycan ərazisi nüvə materiallarının qanunsuz dövriyyəsində tranzit marşrutu kimi istifadə olunur. Məhz buna qarşı beynəlxalq ictimaiyyətin daha sərt formada hərəkətə keçməsi olduqca zəruridir.
Tahir TAĞIYEV
