Rusiya və ABŞ arasında getdikcə daha kəskin xarakter almağa başlayan ziddiyyətlərin daha bir təhlükəli məqamı üzə çıxır. Söhbət tərəflərin maraqlarının toqquşduğu məkanlarda mövcud münaqişə ocaqlarının qızışdırılmasından gedir. Belə münaqişə ocaqlarının mövcud olduğu məkanlardan biri isə MDB məkanı, o cümlədən də Cənubi Qafqazdır. Hadisələrin inkişaf axarı belə qənaətə gəlməyə əsas verir ki, yaxın tezlikdə Ukrynada və Qafqazda münaqişə ocaqları ilə bağlı proseslər daha təhlükəli məcrada inkişaf edə bilər. Söhbət buradakı münaqişələrin aktiv fazaya keçməsindən gedir.
Xatırladaq ki, bu xüsusda Moskva tərəfindən artıq müəyyən xəbərdarlıqlar edilib. Məsələn, Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu bildirir ki, indi münaqişə potensialı dünyanın bir çox regionlarında artmaqdadır: "İndi əsas tendensiya dünyanın müxtəlif regionlarında münaqişə potensialının artmasıdır. Dondurulmuş münaqişələr aktivləşdirilir. Yeni potensial silahlı qarşıdurma ocaqları yaranır, onların əksəriyyəti xaricdən qızışdırılır". Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Nikolay Patruşev də eyni mövqedən çıxış edir: "Dünyadakı münaqişələrin əksəriyyəti üçüncü ölkələrin hərbi avantüralarının və ayrı-ayrı oyunçuların regional, bəzən də qlobal orbit rolunu üzərinə götürmək, beynəlxalq ictimaiyyətin digər üzvlərini onun əmrlərinə boyun əyməyə məcbur etmək cəhdlərinin nəticəsidir". Məhz belə bir vaxtda diqqət çəkən məqam ABŞ-ın Aralıq və qara dənizlərə hərbi qüvvələr cəmləməsi, Rusiyanın da bu yerlərə yeni ordu qüvvələri yeritməsi, xüsusən də Abxaziya və Cənubi Osetiyaya, Ermənistana əlavə hərbi texnika cəmləməsidir. ABŞ-ın Rusiyadakı səfiri Con Hantsman qeyd edir ki, indiki halda Aralıq dənizində "Linkoln" və "Con C. Stennis" təyyarədaşıyan gəmilərinin hərbi təlimləri Rusiyaya yönəlik bir siqnaldır. Hantsman ABŞ-ın hərbi təlimlərinin Rusiyanın qeyri-sabitliyə yol açan hərəkətlərinə cavab üçün lazım olduğunu deyib: “Aralıq dənizindəki iki təyyarədaşıyanın hər biri beynəlxalq diplomatiyanın 100 min tonluq təmsilidir. Bu gəmilərin güclü müdafiəsi ilə birləşən diplomatik təmaslar və dialoq Rusiyaya dərs olmalıdır. Rusiya ABŞ-la həqiqətən də daha yaxşı münasibətlərə sahib olmaq istəyirsə, dünyanın dörd bir tərəfindəki qeyri-sabitliyə yol açan hərəkətlərinə son verməlidir”.
Bunlara cavab olaraq Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Valeri Gerasimov bildirib ki, Moskva özünün qərb və cənub hərbi dairələrindəki qüvvələrinin tərkibini NATO və ABŞ-ın artan aktivliyinə cavab olaraq gücləndirmək məcburiyyətindədir. Onun sözlərinə görə, bu dairələrdəki qüvvələrin tərkibi digər hərbi dairələrdəki qüvvələrin sayının azaldılması hesabına gücləndiriləcək. Gerasimov bildirib ki, ABŞ-ın Avropada hava hücumundan müdafiə sistemlərini yerləşdirməsinə cavab olaraq Rusiya öz qoşunlarına perspektivli silahların tədarükünü prioritetə çevirib.
Qeyd edək ki, Rusiya Cənub Hərbi Dairəsi Rusiyanın cənub sərhədlərinin müdafiəsinə cavabdehdir. Belə ki, bu hərbi dairənin tərkibində Krımdakı, Rusiyanın Ukrayna ilə sərhədindəki, Şimali Qafqazdakı, Abxaziya, Cənubi Osetiya və Ermənistandakı qoşunları daxildir. Xəzər donanması və Qara dəniz donanması da Cənub Hərbi Dairəsinin tərkibində yer alır. Bu hərbi dairə, həmçinin, Rusiyanın Suriyadakı əməliyyatlarına da nəzarəti həyata keçirir. Hazırda Rusiya bu istiqamətdə mövqelərini gücləndirir. Rusiyanın Ermənistanın Erebuni aerodromundakı aviasiya bazasına "Su-30SM" tipli çoxməqsədli qırıcıları yerləşdirmək niyyəti də buradan qaynaqlanır. Bu məqsədlə Ermənistana ümumilikdə 18 qırıcı göndəriləcək. Hərbi ekspert Üzeyir Cəfərov məsələnin bu tərəfiənnəzər salaraq qeyd edir: “Son zamanlar Rusiyanın Qafqazla və Xəzər dənizi ilə bağlı ciddi planları var. Bu planlar müdafiə naziri Sergey Şoyqunun diqqətinə çatdırılıb və göstəriş verilib ki, ən müasir texnika və silah-sursatlar Dağıstandakı Hərbi Dəniz Qüvvələrinin yerləşdiyi bazaya, həm Ermənistandakı 102-ci bazaya, həm də Erebunidəki aerodroma yerləşdirilsin. Su-30SM”in bütün texniki xarakteristikası yenilənib. Texniki göstəriciləri, manevr imkanları, eyni zamanda bir neçə hədəfi sıradan çıxarması xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilib”. Regionda hərbi qüvvələrini artıran tərəflərin, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, istifadə edə biləcəkləri ən təhlükəli taktikalardan biri isə baş verənlərin regional münaqişələrə təsiridir.
Hazırda görünən budur ki, bu hal ilk olaraq Ukraynada özünü göstərə bilər. Belə ki, hazırda Rusiya və ABŞ Ukrayna istiqamətində də aktiv şəkildə hərbi texnika cəmləşdirir. Bununla yanaşı, Rusiya prezidenti Vladimir Putin daha bir təhlükəli addım ataraq Ukraynanın cənub-şərq regionunun bir sıra rayonlarının sakinlərinə asanlaşdırılmış qaydada Rusiya vətəndaşlığı almağa icazə verən fərman imzalayıb. Sənədin mətni Kremlin rəsmi saytında dərc olunub və burada qeyd olunur: “Müəyyən edilsin ki, Ukraynanın Donetsk və Luqansk vilayətlərinin bəzi rayonlarında daimi yaşayan şəxslər Rusiya Federasiyası vətəndaşlığının alınması üçün sadələşdirilmiş qaydada müraciət hüququna malikdir”. Bunlar isə o deməkdir ki, həmin separatçı rejimləri Rusiya Gürcüstandakı kimi açıq müdafiəyə keçir. Rusiya prezidentinin fərmanı ilə Donetskdə və Luqanskda separatçıların nəzarət etdiyi bölgələrdə yaşayan insanlara Rusiya vətəndaşlığı veriləcək. Bu o deməkdir ki, separatçıların nəzarət etdiyi bölgələrdə yaşayanların böyük əksəriyyəti Rusiya pasportlarına yiyələnəcək. Ukraynanın bu istiqamətdə mümkün hücumuna isə Rusiya vətəndaşlarını qorumaq adı ilə hərbi cavab verəcək. Xatırladaq ki, bu ssenari 2008-ci ildə Gürcüstanda tətbiq edilib, nəticədə Cənubi Osetiya, Abxaziya Gürcüstandan daha çox ayrılıb. “Rossiya 1” televiziyasında çıxışı zamanı Rusiya Liberal Demokrat Partiyasının lideri Vladimir Jirinovski isə bildirib ki, Rusiya hətta Xarkov, Dnepr, Çerniqov və digər Ukrayna şəhərlərinə müdaxiləyə hazırdır. O, bu şəhərlərdə qırğınların başlanmasından sonra Rusiyanın duruma müdaxilə edəcəyini deyib: “ Xarkov, Dnepr, Çerniqov və digər şəhərlərdə qırğınlar başlasa, könüllülərimiz insanlarımızın müdafiəsi üçün buraya gedəcək. Yəni yeni Suriya, yeni Əfqanıstan yaranacaq”. Ukraynadan sonra Qafqazda, Moldovada da separatçılıq ocaqlarının yenidən qızışdırılması istisnalıq təşkil etmir.
Tahir TAĞIYEV
