ABŞ-ın Xarici siyasət şurasının baş elmi əməkdaşı Stiven Blank “Vaşinqton Tayms” qəzetində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistanın, habelə erməni lobbisinin mövqeyinin tənqid olunduğu analitik yazı qələmə alıb.
Münaqişənin tarixini, onun həlli yolları istiqamətində geniş araşdırma təqdim edən müəllif bildirir ki, Ermənistan ona qonşu dövlətlərin malik olduğu nailiyyətlərdən və tərəqqidən məhrum qalan, dünyada ən kasıb ölkələrdən biridir: “Nə qədər dəstəklənirsə-dəstəklənsin, Ermənistan ABŞ-ın nə dostu, nə də müttəfiqi sayılır və onunla eyni dəyərləri paylaşmır. Müharibə nəticəsində Ermənistan Rusiyanın vassalına çevrilərək dünya arenasında Kremli dəstəkləyir və İranla sıx əlaqələr qurmaqdadır. Bu böhranlar 2018-ci ildə iri iqtisadi və demokratik islahatlar vəd edən inqilabı doğurdu. Üstündən bir il keçməsinə rəğmən, bu vədlər hələ də həyata keçirilməyib. Ermənistan və onun baş naziri Nikol Paşinyan islahatların, hətta Moskva və Tehranın cəngindən qurtulmağın ilkin şərti sayılan sülh üçün effektiv strategiya hazırlaya, habelə gərəkli demokratik islahatları həyata keçirə, iqtisadi böyüməni stimullaşdıra bilməyib.
Ermənistan hələ də Dağlıq Qarabağ nümayəndələrinin müstəqil siyasi qurum kimi danışıqlarda iştirakında israr etməkdədir. Bu tələb şübhəli şəkildə Erməni Milli Komitəsinin mövqeyinə olduqca yaxın görünməkdədir. Belə bir mövqe danışıqlarda nəticə əldə olunmasını əvvəlcədən heçə endirir.
Bundan əlavə, bu yaxınlarda Ermənistan müdafiə naziri David Tonoyanın “müharibə və yeni ərazilər ələ keçirmək” barədə çağırışları onsuz da kövrək sayılan sülh prosesinə daha çox zərər vurur. Belə bəyanatlar müharibənin yenidən başlanmasına təkan verə bilər ki, buradan Ermənistanın qalib çıxacağı şübhə doğurur. Bütün bunlar Ermənistan üçün böyük bədbəxtliklərə və iqtisadi fəlakətə gətirib çıxaracaq. Təbii ki, bundan sonra demokratiya, tərəqqi, əhalinin sayının azalmasının qarşısının alınmasından danışmaq mümkün olmayacaq. Ermənistan həqiqətən faydalı nəticələr əldə etmək istəyirsə, daxili tərəqqinin ilkin şərti sayılan, münaqişənin iki tərəf üçün məqbul hesab olunan həlli yoluna razı olmalı və Erməni Milli Komitəsi kimi alovlu millətçi lobbilərin fəaliyyətini ram etməlidir".
Göründüyü kimi, hətta ABŞ analitikləri belə, Ermənistanın çıxılmaz durumda olduğu qənaətinə gəlirlər. Hətta iddia edilir ki, Ermənistanın tutduğu qeyri-konstruktiv yol regionda müharibəni alovlandıra bilər ki, burdan da Ermənistanın qalib çıxacağı şübhə doğurur.
Ermənistanın acınacaqlı duruma yuvarlandığına dair beynəlxalq dairələrin də gəldiyi qənaətdən hansı nəticələri çıxarmaq olar?
Qabil Hüseynli: “Ermənistan və onun rəhbərliyi bu cür neytral yanaşmalardan ciddi nəticələr çıxarıb doğru addımlar atmalıdır”
Politoloq Qabil Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, beynəlxalq müşahidəçilərin, analitiklərin bu qənaətə gəlməsi üçün ciddi əsaslar var: “Çünki Ermənistan tərəfindən hədsiz dərəcədə “rəngarəng” fikirlər səsləndirilir. Onlar bir tərəfdən sülhü təşviq etdiyini deyirlər, digər tərəfdən isə açıq müharibə çağırışları edirlər. Məsələn, Paşinyanın həyat yoldaşı ABŞ-da çıxış edir və deyir ki, müharibə başlasa, oğlu ilə birlikdə əlində avtomat tutub cəbhəyə gedəcək. İndi gəl, bu ifadədəki məntiqi aç və bu qadının nə söyləmək istədiyini başa düş. Halbuki, bu qadın erməni qadınları adından sülh platformaları təşkil edir, sülhə çağırışlar edir. O biri tərəfdə isə əlinə silah alıb Azərbaycanın yeni torpaqlarının istilası üçün oğlu ilə birlikdə hücum çəkmək niyyətini açıqlayır. Vyana görüşündən dərhal sonra Ermənistanın müdafiə naziri müharibə bəyanatları verdi, hətta yeni ərazilərdə gözlərinin olduğunu dedi. Sonra Paşinyan dedi ki, düz danışıb, fərqli danışsaydı, onu işdən azad edərdim. Danışıqların sülhə apardığına heç ermənilərin özləri də inanmırlar və savaş risqinin böyük olduğunu düşmən də etiraf edir. Artıq kənardan da görünür ki, Ermənistanın bu mövqeyi münaqişənin həllində müharibə risqini artırmış olur. Azərbaycanın özü də bu variantı istisna etmir. Dəfələrlə bildirilib ki, danışıqlar fayda verməyəcəyi təqdirdə biz öz ərazi bütövlüyümüzü hərbi yolla bərpa etmək haqqına sahibik. Ermənistan bundan da çəkindiyini açıq büruzə verir. Daim Azərbaycanı hərbi ritorikanı artırmaqda günahlandırır. Hər halda, münaqişənin dalana dirənməsi gələcək üçün yaxşı nəsə vəd etmir. Artıq Azərbaycan cəmiyyətində torpaqlarımızı hərbi yolla azad etmək çağırışları artmağa başlayıb. Sözügedən məqalədə proseslərin gedişi çox aydın şəkildə izah edilib. Soyuqqanlı təhlildən bu nəticə çıxıb ki, müharibə olsa belə, Ermənistan heç nə qazanan deyil. Bunu bizim hərbi güclərimiz arasındakı fərqlər də deyir. Hər halda, Ermənistan və onun rəhbərliyi bu cür neytral yanaşmalardan ciddi nəticələr çıxarıb doğru addımlar atmalıdır”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
