Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov serbiyalı həmkarı İviça Dadiçlə danışıqların yekunlarına dair keçirdiyi mətbuat konfransında Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması məsələsinə də toxunub.
Onun fikrincə, əvvəllər belə razılaşmalar olub, amma həyata keçirilməyib: “Bəli, mən daha əvvəl də bu cür şeyləri, xüsusilə humanitar sahədə daha əvvəl razılaşma əldə olunduğuna, lakin buna əməl edilmədiyinə dair şərhləri oxumuşam. Bu düzdür. Lakin aprelin 15-də Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşünün yekunları, hazırda gedən işlərin atmosferini hiss edərək məndə belə əsas yaranır ki, Bakı və Yerevan bu dəfə razılaşmaların kağız üzərində qalmamasında maraqlıdırlar. Biz buna yardım edəcəyik”.
Qeyd edək ki, Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya xarici işlər nazirlərinin 15 apreldəki Moskva danışıqlarının yekunu ilə bağlı yaydıqları birgə bəyanatda görüş iştirakçılarının Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasının başlıca aspektləri barədə hərtərəfli fikir mübadiləsi apardıqları qeyd olunub. Üç ölkənin XİN rəhbərləri, eləcə də ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında vəziyyətin gələcəkdə, xüsusən də kənd təsərrüfatı fəaliyyəti zamanı sabit qalmasında maraqlı olduqlarını vurğulayıblar. Tərəflər, həmçinin, hər iki ölkə ərazisində saxlanan əsirlərin yaxınlarının onlarla görüşməsi üçün qarşılıqlı əsasda tədbirlər həyata keçirmək barədə razılığa gəliblər. Həmçinin, media nümayəndələrinin qarşılıqlı səfərləri də daxil olmaqla insanlar arasında əlaqələrin qurulması nəzərdə tutulub.
O da məlumdur ki, Moskva görüşünün keçirilməsində əsas vasitəçi və təşəbbüskar tərəf Rusiya idi. Rusiya ATƏT-in Minsk Qrupunun 3 həmsədrindən biri olsa da, münaqişənin həllində mühüm rol oynaya bilər. Ən azından, bu ölkənin Ermənistana təsir imkanları daha böyükdür. Lavrovun “əldə olunan son razılaşmalar kağız üzərində qalmayacaq” fikri həm də buna görə kimin daha çox məsuliyyət daşıması məsələsini gündəmə gətirir.
Bu baxımdan maraqlıdır, Moskvada əldə olunan razılaşmaların həyata keçirilməsinə, yaxud da həyata keçirilməməsinə görə böyük məsuliyyəti kim daşıyır?
Elşən Manafov: “Çünki Rusiya belə bir təzyiq rıçaqlarına malikdir”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Elşən Manafovun fikrincə, sözügedən məsələ ilə bağlı Rusiyanın məsuliyyət payı daha böyük görünür: “Çünki danışıqlarda əsas moderator Rusiya idi. Həmçinin, Rusiyanın xarici işlər naziri belə bir iddialı açıqlama verib. Ona görə də bununla bağlı məsuliyyət daha çox Rusiyanın üzərinə düşür. Rusiya arada danışıqlarda fəallığını artırmaqla Qərbə göstərmək istəyir ki, bölgədə əsas söz sahibi bu dövlətdir. O da var ki, Moskva görüşündə əsasən texniki xarakterli məsələlərlə bağlı razılıq əldə olunub. Vyana görüşü ilə müqayisədə Moskva görüşü kölgədə qaldı. Ona görə ki, Vyana görüşündə prezidentlər bir araya gəldi. Ən başlıcası, Ermənistan danışıqların formatının dəyişməsinə nail ola bilmədi. Onların bu cəhdi iflasa uğradı. Ona görə də Vyana görüşünü Azərbaycan diplomatiyasının uğuru kimi qəbul etmək olar. Ancaq Moskva görüşündə Lavrovun belə bir ciddi bəyanatla çıxış etməsinə birmənalı münasibət də bildirmək çətindir. Ona görə ki, Lavrovun bənzər açıqlamaları əvvəllər də olub. Məsələn, onun Rusiyanın 5+1 variantı ilə bağlı açıqlaması olmuşdu. Ancaq sonradan məlum oldu ki, bu açıqlamaların yerinə yetirilməsi istiqamətində Rusiya konkret və real addımlar atmaq fikrində deyil. Görünür, bölgədəki geosiyasi vəziyyət, münaqişə tərəfləri arasında qüvvələr nisbətinin birmənalı şəkildə Azərbaycanın xeyrinə olması onlara sərf etmir. O üzdən, Rusiya müəyyən mənada mövcud status-kvonun qalmasında maraqlıdır. Bu baxımdan, Lavrovun dediklərinə çox da səmimi yanaşmağın tərəfdarı deyiləm”.
E.Manafovun fikrincə, Ermənistan-Rusiya münasibətlərində hazırda yaşanan gərginlik Kremlin perspektivdə Paşinyan hakimiyyətinə təzyiq etməsi üçün şəraitin dəyişməsinə səbəb ola bilər: “Çünki Rusiya belə bir təzyiq rıçaqlarına malikdir. Bu günlərdə Ermənistan parlamentinin komissiyası 27 oktyabr 1999-cu ildə baş verən gülləbarana görə Rusiya xüsusi xidmət orqanlarını günahlandırdı. Hətta Putinə yönəlik ittiham səsləndi. Ümumiyyətlə, bu səpkili açıqlamalar Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri baxımından yaxşı heç nə vəd etmir. Bütövlükdə, Rusiyanın indiki siyasi elitasında Paşinyana etimad bir o qədər də yaxşı deyil. Paşinyan və onun komandasının “Soros uşaqları” olması birmənalıdır. Perspektivdə Qərb Paşinyanın timsalında Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxarmaq istəyir. Ermənistanda baş verən hakimiyyət dəyişikliyi buna hesablanmışdı. Rusiya da bunu gözəl anlayır. Düşünürəm ki, Paşinyan tərəfindən daha fərqli addımların atıla biləcəyi təqdirdə Rusiyanın Ermənistan hakimiyyətinə təzyiqləri artacaq. Bu halda, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həlli üçün daha əlverişli şərait yarana bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
