Gürcüstan hökumətinin qərarı ilə Ermənistana avtomobil yolu ilə taxıl idxalının dayandırılması İrəvanda getdikcə daha böyük rezonans doğurmaqdadır. İrəvanın bu qərarı dəyişməsi üçün dəfələrlə gürcü hökumətinə müraciətlər ünvanlaması da hansısa nəticə verməyib. Sadəcə, Gürcüstandan avtomobil nəqliyyatı vasitəsilə Ermənistana buğda, yaxud buğda və çovdar ununun idxalına qoyulan qadağanın qüvvəyə minmə tarixi sentyabrın 15-dən oktyabrın 1-dək təxirə salınıb.
Erməni mediası yazır ki, gələn ayın əvvəlindən etibarən ölkəni böyük çətinliklər gözləyir. Artıq bununla bağlı yükdaşıma şirkətlərinə xəbərdarlıq edilib. Yaranmış vəziyyətdə gələn aydan Ermənistana taxıl idxalı yalnız Poti limanından Rusiya vasitəsilə mümkün olacaq. Ermənistanın iqtisadçı ekspertləri Gürcüstan hökumətinin bu qərarından sonra ölkələrində qiymət artımının baş verəcəyini proqnozlaşdırır. Onların fikrincə, buğdanın hər tonunda 50 dollar qiymət artımı ola bilər. Bundan başqa, yükdaşıma sahəsində işsizlik problemi yaşanacaq.
Gürcüstanın baş naziri Mamuka Baxtadze ilə onun erməni həmkarı Nikol Paşinyan arasında bu xüsusda aparılan müzakirələr də hansısa nəticə verməyib. Baş verənlərlə bağlı “EADaily“ nəşri yazır ki, Gürcüstan hökumətinin oktyabrın 1-dən etibarən Rusiyadan Ermənistana öz ərazisindən keçməklə buğda ixracına qadağa tətbiq etməsi İrəvan üçün olduqca neqativ nəticələrə gətirib çıxara bilər: “Gürcüstan Ermənistan üçün taxılın idxalı cəhətdən yeganə tranzit ölkədir. Erməni idxalatçıları buğdanı əsasən Rusiyadan alır və onu ölkəyə Gürcüstan ərazisi vasitəsilə yerüstü nəqliyyatla gətirirlər. Amma Gürcüstan Maliyyə Nazirliyinin 2018-ci il 21 avqust tarixli əmrinə əsasən, bu ölkənin gömrük ərazisinə taxıl və taxıl məmulatlarının gətirilməsi və çıxarılması, yəni tranziti yalnız Gürcüstanın dəniz limanları və dəmir yolları vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Avtomobillə yük daşınmalarına ancaq ciddi zərurət yarandığı halda, özü də məhdud miqdarda yol verilə bilər. Gürcü hökuməti bu qərarını turizm mövsümünün qızğın çağında Gürcüstan-Rusiya sərhədində tıxaclardan qaçmaq və ölkədə avtomobil yollarını boşaltmaq arzusu ilə əsaslandırır“.
Gürcüstan parlamentinin deputatı Mahir Dərziyev isə məsələni belə şərh edib: “Gürcüstanda iqtisadiyyatın şaxələndirilərək inkişaf etdirilməsi üçün çox mühüm qərarlar qəbul olunur, tədbirlər görülür. İnkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulan sahələrdən biri də turizmdir. Lakin bəzi məsələlər səbəbindən bu sahədə ciddi problemlər yaranıb. Hökumət həmin problemlərin kompleks həlli ilə bağlı ciddi addımlar atır. Avtomobil yolları ilə tranzit daşınmalarının məhdudlaşdırılması da bu tədbirlərin bir hissəsidir”. Onun sözlərinə görə, son təhlillər hər ay Rusiyadan gələn təxminən 3000 yüklə dolu avtomobilin Gürcüstan ərazisindən keçməklə Ermənistana getdiyini göstərir: "Eyni zamanda o qədər də boş avtomobil geri qayıdır. Bu da sərhəd-keçid məntəqəsində çox ciddi gecikmələr yaradır və bundan inciyən, bezən minlərlə turist Gürcüstana gəlməkdən imtina edir. Onların böyük əksəriyyəti sərhəddən geri qayıdır. Bu da, öz növbəsində, Gürcüstanın turizmdən əldə olunan gəlirlərinin əsaslı surətdə azalmasına səbəb olur. Gürcüstan hökuməti beynəlxalq təcrübəyə əsaslanaraq avtomobil yolları ilə daşınmalara qadağa qoyub. Burada qanunazidd heç nə yoxdur". M.Dərziyev deyib ki, Rusiyadan Ermənistana yük daşınmaları bundan sonra dəmir yolu və dəniz limanları vasitəsilə həyata keçirilməlidir: "Ermənistan tərəfi Gürcüstan hökumətinin bu qərarını anlayışla qarşılamalıdır. Gürcüstan Maliyyə Nazirliyinin bu qərarı isə hərbi yol kimi tanınan Yuxarı Lars yoluna alternativ başqa yolun açılmasına əsas verə bilməz. Gürcüstan hökumətinin qərarı Abxaziyadan keçən dəmir yolunun açılmasına səbəb ola bilməz. Abxaziya üzərindən dəmir yolunun açılması barədə söz-söhbətlər əsassızdır”.
Erməni erspertləri isə deyirlər ki, bu yalnız erməni bazarında taxılın və taxıl məhsullarının bahalaşması ilə yox, həm də onların daşınması üzrə illərlə yaradılan avtomobil nəqliyyatı infrastrukturunun dağılması ilə nəticələnəcək. Onların fikrincə, taxılın daşınmasının Gürcüstan hökuməti tərəfindən təklif edilmiş yeni sxemi - dəniz vasitəsilə Poti limanına, oradan da dəmiryolu ilə Ermənistana çatdırılması gələcəkdə Gürcüstanı taxılın təchizatı məsələsində inhisarçıya çevirə bilər. Digər tərəfdən, bu həm Tiflis üçün ağlasığmayan iqtisadi effekti təmin edəcək, həm də Qərbdən və Şərqdən Türkiyə və Azərbaycanla blokadaya alınmış Ermənistanın ondan asılılığını gücləndirəcək.
Xatırladaq ki, bu məsələ ilə bağlı daha əvvəl Ermənistanın “lragir.am“ poratlı belə bir iddai ilə çıxış etmişdi ki, gürcü hökumətinin qərarına Türkiyə və Azərbaycan təsir edib: “Onların Gürcüstanda iqtisadi iştirakı getdikcə daha çox nəzərə çarpır. Bu iki ölkə Ermənistanı beynəlxalq təcrid siyasəti aparır və bu siyasətdə Gürcüstana mühüm platforma kimi baxılır“. Baş verənləri şərh edən "Aqrar-kəndli Birliyi"nin sədri Qraç Berberyan isə vurğulayr ki, gələn aydan etibarən Ermənistanda çörək və un məhsullarının qiyməti qalxacaq. Onun sözlərinə görə, bu qadağa nəticəsində nəqliyyat qiymətləri 50-60 dollar artacaq ki, bu da Ermənistanda çörək məhsullarının 10-15% bahalaşmasına gətirib çıxaracaq. Lakin qiymətlərin daha da bahalaşması risqi var: "Ermənistan həmişə taxıl və qarğıdalı idxalçısı olub və ölkəmiz taxıla olan tələbatının böyük bir hissəsini, demək olar ki, yalnız Rusiyadan idxal edir. Lakin Rusiyada son 6 həftə ərzində buğdanın qiyməti qalxıb, 1 ton buğda 231,5 dollar olub. Həmçinin, quraqlıq və kənd təsərrüfatında suvarma sisteminin yararsız halda olması səbəbindən bu il Ermənistanda buğda əkinindən əldə olunan məhsulun həcmi 25 faizədək azalıb. Nəticədə taxıla olan tələbat yüksəlib. Məhsuldarlığın az olmasına son 7 ildə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Rusiyadan yalnız məhz aşağı keyfiyyətli buğda toxumu alması da səbəb olub. Bütün bunları nəzərə alaraq, hökumət təcili tədbirlər görməlidir". Erməni ekspert onu da bildirib ki, buğda idxalında məhdudiyyətlərin yaranması nəticəsində Ermənistanda bu sahədə inhisarçılıq formalaşa bilər ki, bu da bazar qiymətlərinə təsir edə bilər.
Strateji məhsul olan buğda idxalı ilə bağlı böhrandan çıxış yolu tapmağa çalışan Berberyan, hətta işğalçı siyasətinə görə regionda təcrid olunan Ermənistanın növbəti dəfə acınacaqlı vəziyyətlə üzləşməsində qonşu Gürcüstanı ittiham etməyə çalışıb. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan həmişə Ermənistan və digər qonşu dövlətlərin hesabına varlanıb. İndi də, demək olar ki, istifadəsiz qalan Poti limanının iqtisadi vəziyyətini inkişaf etdirmək və nəqliyyat şirkətlərini işlə təmin etmək üçün Tiflis bəhanələr gətirərək müvafiq qərar qəbul edib. Amma reallıq budur ki, işğal siyasəti Ermənistana getdikcə daha baha başa gəlir.
Nahid SALAYEV
