İşğalçı siyasətini davam etdirməsinə görə təcrid vəziyyətinə düşən Ermənistan Azərbaycanın uğurlu diplomatik gedişləri nəticəsində daha böyük problemlərlə üzləşməkdədir. Bunun konkret nümunələrinin sayının artması isə hazırda Ermənistanda ən böyük narahatlıq mənbələrindən birinə çevrilib.
Məsələ burasındadır ki, Azərbaycanın gedişləri Ermənistana yönəlik təzyiqlərin daha da artmasına rəvac verir. Hətta İrəvanın ənənəvi hamiləri belə ondan imtina edərək əsas tərəfdaş qismində məhz Azərbaycanı seçirlər. Buna əyani sübut qismində qonşu Rusiya göstərilir.
Artıq bəlli olduğu kimi, Rusiya Cənubi Qafqazda özünün əsas tərəfdaşı, iş qura bildiyi partnyor qismində məhz ölkəmizi qəbul edir. Nikol Paşinyan iqtidarının verdiyi nikbin bəyanatlara baxmayaraq, Moskva Ermənistanın iç üzünə getdikcə daha yaxşı bələd olaraq bu ölkənin istənilən an ona xəyanət edə biləcəyini daha aydın görür. Bu səbəbdən, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də daxil olmaqla, Moskva ümumilikdə Ermənistan siyasətinə yeni korrektələr edir. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putin sentyabrın 25-də Azərbaycana gözlənilən səfəri fonunda tarixçi, politoloq Oleq Kuznetsov “Eurasia Diary” nəşrinə şərhində xüsusi olaraq qabardır. Onun sözlərinə görə, bu səfər rəsmi Moskva ilə İrəvan arasında münasibətlərin soyuması fonunda Rusiya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi və digər sahələr üzrə əlaqələrin güclənməsi ilə bağlıdır: “Rusiya Azərbaycan iqtisadiyyatına 4 milyard dollar sərmayə qoyub və bu, Rusiya prezidentinin Azərbaycana səfəri ərəfəsində Rusiya və Azərbaycan mətbuatında geniş formada əksini tapıb. Bu nə deməkdir? Belə bir həcmdə investisiya yatırımı artıq Ermənistana qoyulan Rusiya investisiyalarının həcmini aşıb. Beləliklə, Rusiya biznesinin özəl, eləcə də dövlət-korporativ bölməsi Azərbaycanda təkcə tərəfdaş deyil, həm də sabit kapital və investisiya bazarı görür. Azərbaycan Cənubi Qafqazda Rusiyanın ən böyük kapital qoyuluşu olan tərəfdaşına çevrildi. Demək, Rusiyanın Azərbaycana sərmayə qoyduğu bütün pullar Ermənistana yatırılmayacaq.
Bundan başqa, tamamilə fərqli bir tendensiya mövcuddur. Rusiya biznesi Rusiya və Ermənistan arasında siyasi əlaqələrin pisləşməsi səbəbindən Ermənistanı tərk etməyə başlayıb. Kapital axını harasa yönəlməlidir. Azərbaycan Prezidenti Əliyevin Rusiyaya səfəri zamanı imzalanmış son razılaşmalar hər iki ölkə üçün investisiya qoyuluşu baxımından geniş imkanlar açır. Bu mənada, Azərbaycan birgə pul qazanmaq üçün platformaya çevrilir. Ermənistan belə bir platforma deyil”. Kuznetsov əminliklə bildirir ki, Rusiya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əməkdaşlığın həcmi kəskin şəkildə artır: “Rusiya üçün hazırkı dövr ölkəyə xarici sərmayələrin daxil olmasına ehtiyac duyulan bir zamandır. Putin Azərbaycana, hər iki ölkənin Avrasiya qitəsində müstəsna coğrafi mövqeyə sahib olduqlarını nəzərə alaraq, birgə necə gəlir əldə etməyə dair təkliflər irəli sürmək üçün gəlir. Hansısa ideyaya görə pulların havaya sovrulduğu ideoloji stereotiplər dövrü tədricən keçmişdə qalır. Rusiya indi bunu edə bilməz. Cənubi Qafqaz regionu həm geosiyasi sabitlik və təhlükəsizlik, həm də dövlət büdcəsi üçün əlavə gəlir əldə etmək baxımından Rusiya üçün prioritet təşkil edir. Putinin səfəri Əliyevin Soçiyə səfərində olduğu kimi birgə dövlətlərarası ticari layihələrin razılaşdırılmasına yönəldiləcək”.Tarixçi əlavə edib ki, Putinlə Əliyev arasında aparılan danışıqlarda, biznesdən əlavə, adətən iqtisadi əlaqələri fəal şəkildə stimullaşdıran faktor kimi çıxış edən geosiyasi məsələlərə də toxunulacaq. Bu fonda Dağlıq Qarabağ məsələsi də əsas müzakirə predmetlərindən biri olacaq. Oleq Kuznetsov vurğulayır ki, Azərbaycanla iqtisadi bağlarını möhkəmləndirən Rusiya Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Bakıya daha çox dəstək verəcək. Bunu Rusiyanın “regnum.ru” portalı da xüsusi olaraq qabardır.
Portal yazır ki, tezliklə Azərbaycana səfər edəcək Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ermənistana da baş çəkəcək. Amma qeyd olunur ki, Azərbaycandan fərqli olaraq, Putin İrəvandan hesab soruşmaq, Paşinyana verilən vaxt limitinin bitdyini anlatmaq üçün Ermənistana səfər edir: “Hər şeydən əvvəl gözə bu dəyir ki, Rusiyadakı danışıqlardan sonra yeni Rusiya-Ermənistan dialoqunun “parlaq” dəyərləndirildiyi açıqlaması ilə təkcə Paşinyan çıxış edib. O, “Kommersant” qəzetinə müsahibədə bildirib ki, “Ermənistan-Rusiya münasibətləri hazırda çox yüksək, görünməmiş şəkildə yüksək səviyyədədir” və “münasibətlərdə faktiki heç bir problem yoxdur”.
Halbuki, Moskva yüksək səviyyədə hər hansı dəyərləndirmədən vaz keçib. Yəni Rusiya iki ölkə arasında münasibətlər barədə Paşinyan kimi düşünmür. Moskva Paşinyanın davranışı və ziddiyyətli bəyanatlarına nəzər saldıqda əmin olur ki, onun bölgəsəl təhlükəsizlik üzrə son dərəcə şəxsi konsepsiyası hələ indi-indi formalaşır ki, bu da ayrıca analiz tələb edir. Üstəlik, qəribə şəraitdə hakimiyyətə gələrək hazırda kəskinləşən daxili-siyasi mübarizə durumunda ola-ola. Belə ki, Rusiya prezidentinin İrəvanda Ermənistan baş nazirilə dialoqu mürəkkəb, Moskva üçün isə hətta diaqnostik səciyyəli ola bilər. Buna görə də sirr deyil ki, hazırda Rusiya dairələrində Ermənistanla necə və hara hərəkət etmək haqda müxtəlif variantların ölçü-biçisi gedir. Məsələ həm də Ermənistanın özünün hara istiqamət götürmək istəyindədir. O da diqqətdən qaçmamalıdır ki, hələlik Nyu-York səfəri zamanı Paşinyanın ABŞ prezidenti Donald Trampla sentyabra nəzərdə tutulmuş görüşü baş tutmayacaq. Məlumatlı dairələr görüşün ləğvinin üç səbəbini sadalayır: Paşinyanın Rusiyaya səfərləri, Ermənistan hərbçilərinin Suriyada humanitar missiyaya qatılması və Rusiya mütəxəssislərinin Ermənistandakı Amerika laboratoriyalarına buraxılması. Baxaq, sonra nələr olacaq. Ermənistanın yeni baş nazirinə konkret geopolitik gerçəkliklərə uyğunlaşmağa verilən müddət artıq tamamlanır. Görünən odur ki, bu gedişlə Ermənistan rəhbərliyi həm Rusiya, həm də Qərblə körpüləri yandırır”.
Elə israilli politoloq Yuri Boçarov da bu mövqeni bölüşür. O bildirib ki, Nikol Paşinyan üzərinə düşmüş hakimiyyət yükünü saxlamaq naminə xalqa, müxalifətə, Qərbə, Rusiyaya və digər geosiyasi oyunçulara yarınmaq istəsə də, tamam fərqli mənzərə alınıb: “Bir tərəfdən, onun hakimiyyətə gəlişi Qərb qüvvələrinin iştirakı olmadan qeyri-mümkün idi və buna görə, təbii ki, “ödəniş” edilməlidir və prinsip etibarilə onun Ermənistanın qərbyönümlü inkişaf yolu barədə dediklərini də bu istək formalaşdırır. Digər tərəfdən, o hələ də həm iqtisadi, həm də hərbi baxımdan özünün şimal qonşusunun möhkəm qollarının arasındadır və şimal qonşusu bu cür təhlükəli regionda daha bir respublikanı əldən verməyi qətiyyən arzulamır. Ən başlıcası isə, sabiqlərdən ibarət müxalifət və insanları yenidən küçəyə çıxmağa vadar edə biləcək Ermənistandakı iqtisadi vəziyyətdir”. Ekspertin fikrincə, öz bəyanatları ilə Azərbaycan hakimiyyətini təxribata çəkməyə çalışan Paşinyan onu yaxın perspektivdə nələrin gözləyə biləcəyindən xəbərsizdir: “Deyilənə görə, vəsaitlərin yoxluğu şəraitində müharibə aclığı çox yaxşı yatırır. Buna görə də, xüsusilə xarici səfərlərində erməni diasporu ilə görüşlərdə Paşinyan millətçilik mövzusunu qabardır və “doğma torpağın bir qarışını da verməyəcəyik” deyərək, Azərbaycanı açıq münaqişəyə çəkir. Lakin sabah nələrin baş verə biləcəyini, düşünürəm ki, heç o özü də bilmir. Hakimiyyətin dadını görmüş adam ondan belə asan əl çəkmək iqtidarında deyil və istənilən yolla hakimiyyəti əlində saxlamağa çalışır”. Boçarovun fikrincə, region ölkələrində - Türkiyədə, İranda, Ermənistanda baş verənlərlə yanaşı, Azərbaycan bütün bu böyük coğrafiyada yeganə sabitlik adasıdır. Bu fonda İlham Əliyevlə Vladimir Putinin Soçidəki görüşünü şərh edərkən Yuri Boçarov bildirib: “Prezidentlərin son görüşündə onların ünsiyyət səviyyəsi üçün ölkələr arasında ticarət-iqtisadi əlaqələr barədə qeyri-mütənasib şəkildə çox danışıldı. Bu səbəbdən də anlamağa başlayırsan ki, burada əsas məsələ ticarət deyil, regionda baş verən daha ciddi məsələdir. O qədər ciddi ki, regional “mal dövriyyəsi”ni müzakirə etmək üçün prezidentlərə nədənsə bir görüş azlıq etdi”. Onun fikrincə, region ciddi hadisələrin astanasındadır və bu hal Qarabağ məsələsində özünü büruzə verə bilər. Hər halda, qeyd edilənlər fonunda Putinin region səfərindən sonra Qarabağ məsələsində hansısa dəyişikliklərin olması tamamilə gözlənilən sayılır. O da istisna edilmir ki, bu dəyişikliklər güc yolu ilə həyata keçirilə bilər və bu məsələdə Kreml tam neytral bir mövqedə qalacaq. Azərbaycan ordusunun 20 minlik qüvvəsinin poliqonlara hərəkət etməsi və işğal altındakı ərazilərdə düşmən qüvvələrinin darmadağın edilməsi məşqinin həyata keçirilməsi bu mənada təsadüfi sayılmır. Müdafiə Nazirliyinin açıqladığı ssenariyə əsasən, təlimlərdə Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində mövqe tutan Ermənistan qüvvələrinin darmadağın edilməsi, düşmənin eşelonlaşdırılmış müdafiə xəttinin tanklarla yarılması məşq edilir. Sentyabrın 22-dək davam edəcək təlimlərə 20 mindən artıq şəxsi heyət, 200-dən çox tank və digər zirehli texnika, 120-dən çox müxtəlif çaplı raket və artilleriya qurğusu, yaylım atəşli reaktiv sistemləri və minaatan, 10-dək qırıcı və bombardmançı, 20-dək müxtəlif təyinatlı ordu aviasiyası cəlb edilib.
Sabiq dövlət müşaviri Qabil Hüseynli bildirir ki, bu kifayət qədər əhəmiyyətli bir məşq olacaq: “Azərbaycan ordusu bu məşqi ilə Ermənistana sonuncu xəbərdarlığını edəcək. Azərbaycan ordusu eşelonlaşdırılmış düşmən müdafiəsinin tanklar vasitəsilə müxtəlif istiqamətlərdə yarılması, Qarabağ ərazisindəki Ermənistan hərbi qruplaşmalarının, eləcə də onun ön xətt qüvvələrinin darmadağın edilməsi, düşmən ərazisinin dərinliyində yerləşən hərbi və strateji obyektlərin raket-artilleriya və aviasiya zərbələri ilə məhv edilərək ərazilərimizin azad edilməsi üzrə tapşırıqları yerinə yetirəcək. Düşmənin həm Dağlıq Qarabağdakı istehkamlarını darmadağın etmək planları işlənib hazırlanacaq, həm də bütövlükdə Ermənistanın Dağlıq Qarabağdakı işğalçı qoşunlarını məhv etmək istiqamətində vacib hərbi təlimlər keçiriləcək”. Politoloqun sözlərinə görə, bu gün artıq Paşinyan kimi küçədən gəlmiş liderlərin təhrikedici bəyanatları və eləcə də ermənilərin Dağlıq Qarabağdakı qoşun hissələri Azərbaycan Ordusunun səbr kasasını daşdırmaqdadır: “Azərbaycan ordusu həlledici əməliyyatlar keçirmək məcburiyyəti qarşısında qala bilər. Bu nöqteyi-nəzərdən, 15 sentyabrda baş tutan parad da daxil olmaqla, Azərbaycan cəmiyyəti özünün çox ciddi bir mərhələsinə qədəm qoymaqdadır. Bu mərhələ Azərbaycan ordusunun möhtəşəm paradı ilə başlayıb, möhtəşəm təlimləri ilə davam edir. Azərbaycan ordusu artıq onun qarşısını qoyulmuş ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi istiqamətində döyüş tapşırığını icra etməyə tam hazırdır”. Bütün bunlardan lazımi nəticələr çıxarılmaması isə Ermənistan üçün daha böyük fəlakətlər vəd edir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
