Nəzakət Məmmədova: “Ekologiya ilə bağlı iddialar ən uzağı beynəlxalq arbitraj məhkəmələrinə verilə bilər”
Xəzər dənizinin dibi ilə boru kəmərinin çəkilişi Xəzəryanı ölkələrdən birinin etiraz edəcəyi halda mümkünsüzdür. Bunu Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri İqor Bratçikov “Kommersant”a açıqlamasında deyib. Onun sözlərinə görə, Xəzərin statusu haqqında Konvensiyada tərəflərin magistral boru kəmərlərini razılaşmada qeyd edilmiş ekoloji tələblərə və standartlara cavab vermək şərti ilə çəkməsi gərəkliyi deyilir.
O, həmçinin, Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi haqqında protokolun Xəzəryanı ölkələrin hər birinə hərtərəfli ekoloji ekspertizada iştirak haqqı tanıdığını bildirib.
Rusiyalı səfirin bildirdiyi bu məsələ ölkələr arasında ikitərəfli razılaşmalara müxtəlif ekoloji bəhanələrlə üçüncü tərəfin müdaxiləsini mümkün edirsə, bunun nə kimi fəsadları ola bilər?
Politoloq Nəzakət Məmmədovanın sözlərinə görə, Konvensiya hələ qüvvəyə minməyib, çünki onu imzalayan dövlətlərin parlamentlərində ratifikasiya olunmayıb: “Lakin böyük ehtimalla ratifikasiya ilə bağlı heç bir problem olmayacaq, çünki bu, uzun illər aparılan, 25 ildə 50-dən çox müzakirə nəticəsində gəlinən optimal qərardır.
Ekoloji məsələ isə belədir, ki, Konvensiya oldu-olmadı, dünyada hazırda siyasi şərait elədir ki, istənilən ölkə, hər hansı bir layihəyə qarşı narazılığı varsa, ona qarşı müxtəlif təxribat cəhdi edə bilər. Suriyada müharibə Qətər qazının Suriya ərazisindən tranzit kimi istifadəsi üçün Avropaya qaz xətti çəkilməsi planlarından sonra başlamadımı?! Müharibə olmasa da, boru kəmərinin partladılmasından tutmuş, müxtəlif təxribatlar mümkündür. Yəni təkcə ekologiya məsələsi deyil. Ekologiya məsələsi bu sahədə bir o qədər də həlledici rol oynamayan, sadəcə, layihələri yubadan bir məsələdir. Rusiya özü də "Şimal axını -2" layihəsinin çəkilişində Danimarkada ekoloqların müqaviməti ilə qarşılaşıb. Yəni bu halda layihənin aqibətini siyasi razılaşmalar həll edir, ekoloqların hay-küyü isə çox zaman təşkil edilmiş təxribatlardır və çətin ki, nəyəsə həlledici təsir göstərə”.
N.Məmmədovanın sözlərinə görə, Xəzərin dibi ilə boru xətlərinin çəkilməsinə də eyni prizmadan yanaşma olacaq: “Əgər layihəyə tərəfdar dövlətlər burada əzmkarlıq nümayiş etdirəcəksə, necə ki, indiyə qədər şəxsən Azərbaycan prezidentləri Heydər Əliyev və İlham Əliyev bunu ediblər, o zaman hec bir problem olmayacaq və proses uğurla başa çatacaq. Ekologiya ilə bağlı iddialar ən uzağı beynəlxalq arbitraj məhkəmələrinə verilə bilər, məhkəmə qərarı ilə mübahisəli vəziyyətə aydınlıq gətirilər. O zaman da məhkəmə ekologiya ilə bağlı iddiaları əsassız hesab edərsə, problem də aradan qalxar. Düşünmürəm ki, Azərbaycan belə bir vəziyyətdə haqsız çıxacaq. Çünki indiyə qədər həyata keçirilən layihələrin hamısında ekoloji standartların tələbləri nəzərə alınıb, təbii ki, bundan sonra da alınacaq. Ekologiyanı bəhanə edib qlobal layihələrə maneçilik törətmək isə əleyhdar dövlətlərin əslində real olaraq çarəsizliyini, zəifliyini göstərir. Siyasi vasitələrlə buna mane ola bilmirlərsə, ekoloqların hay-küy salması ən son çarəsizlik, layihələrə mane ola bilməyəcəyini görüb onun ətrafında ajiotaj, qalmaqal yaratmaqdan başqa bir şey deyil”.
Politoloq hesab edir ki, ekoloqların fəaliyyətinin qlobalistlərin bir qolu olduğunu da bilirik: “Halbuki, ekologiyaya önəm verən Qərb ölkələri belə siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik maraqları naminə əks tədbirlər görürlər. Yəni ekoloqlar etiraz edir deyə, dövlətlər geri çəkilməlidir deyilən bir qayda yoxdur. Fransa Sakit okeanda nüvə sınağı keçirən zaman ekoloji təşkilatlar, yaşıllar və s. buna etiraz etdilər. Fransa kəsfiyyatı onların "Rainbow mirror" ("Göy qurşağı güzgüsü") adlı gəmisini partlatdı. ABŞ isə qlobal iqlim dəyişikliyinə dair Kioto protokolunu imzalamaqdan imtina edir.Yəni Xəzəryanı ölkələr arasında Rusiya və İranın Azərbaycanın layihələrinə etiraz etmə ehtimalı varsa, burada əsas siyasi rəqabət ola bilər. Ekologiya, əlbəttə, bəhanədir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
