Yaxın Şərqdə baş verənlər regionda Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağının mövqelərini daha da möhkəmləndirdiyini aydın nümayiş etdirir. Bu vəziiyətdən Qərbdə, xüsusən də ABŞ-da narahat olanların sayı isə kifayət qədərdir. Amma indilikdə hadisələrin inkişaf axarı Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağının daha üstün mövqedə olduğunu nümayiş etdirir. Xüsusən də Suriyada onların əsas söz sahibinə çevrilmələri ABŞ-da, İsraildə ciddi təşviş yaradır. İsraildə hesab edilir ki, Rusiya və Türkiyənin yardımı ilə bölgədə güclənən İran və ona bağlı qüvvələr bu dövləti daha asan hədəf halına gətirir.
Baş verənlərlə bağlı İsrailin müdafiə naziri Aviqdor Liberman qeyd edir ki, kənar qüvvələrin köməyi ilə Bəşər Əsədin müharibədə qələbə qazanmağa başlaması Dəməşqin müttəfiqləri İran və “Hizbullah“ın da irəliləməsinə səbəb olur. Bunun qarşısını almaq üçün ABŞ mütləq öz nüfuzundan istifadə etməlidir: “Qərb ölkələri, mötədil sünnilər və bir çoxları Əsədin rəğbətini qazanmaq üçün növbəyə dayanıb. Birdən-birə hər kəs Əsədə yaxın olmaq istəyir. ABŞ-ın Suriya və Yaxın Şərq regionunda daha aktiv olmasına ümid edirik. Ruslar, iranlılar, eyni zamanda türklər və “Hizbullah“la qarşı-qarşıya qalırıq. Bu elə də asan məsələ deyil”.
Xatırladaq ki, bir qədər əvvəl İran və “Hizbullah“ın Suriya-İsrail sərhədində hərbi baza yaratmayacağı haqda rəsmi Təl-Əvivin Vaşinqtondan zəmanət istədiyi barədə məlumat yayılmışdı. Məsələ ilə bağlı ABŞ-ın “Foreign Policy” nəşri Yaxın Şərqdə tamam fərqli bir vəziyyətin yaranmaqda olduğunu yazır: “İsrail rəsmiləri hesab edirlər ki, İran Yaxın Şərqdə hökmranlığa dair yarışda qalib gəlir və onlar təhlükə yaradan regional qarşıdurmada səfərbər olmağa davam edirlər. Suriya İsrailin hərbi-diplomatik kampaniyasının mərkəzində durur. Bu ölkədəki daxili müharibə dövründə Suriyadakı rejimin İran silah sistemlərini “Hizbullah”a köçürməsinə maneə törətmək Tel-Əvivin əsas məqsədidir. Amma İran qüvvələri indi Colan təpələrinin İsrailin nəzarətində olan hissəsi və Suriyanın nəzarət etdiyi hissəsində, Əl-Quneytrə kəsişməsində yer alıb. İsrail Suriyadakı müharibə dövründə iranlılar və onların “Hizbullah” şərikləri, Livanın cənubuna əlavə olaraq, yəhudi dövlətinə qarşı ikinci cəbhə yaradırlar. Əlbəttə, “Suriya” bu gün mövcud deyil. Rejim iranlı və rus “müəllimlər”inin əlindədir, amma İranın rəhbərliyi altında olan blok İsraili məhv etmək niyyətindədir. İranın “quru dəhlizi” İranın özü ilə İsrailin nəzarətində olan Colanın bir neçə kilometrinədək davam edir. Ötən ayın əvvəlində İsrail Colan təpələri üzərində İran dronunu məhv edib. Bu, İranın sərhəddəki fəaliyyətinin son sübutu idi. Suriya müxalifətinin xəbərlərinə görə, Taleh əl-Şaar bölgəsində, Tal-Əhmarda və sərhəd yaxınlığında İranın hərbi varlığı mövcuddur. Eyni zamanda, İranpərəst güclər öz ambisiyalarında açıqdırlar. “Hizbullah əl-Nücəba” – İraq şiə gücü vahid “Azad Colan” birliyi formalaşdırır və sərhədə yaxın ərazilərin “Colanın azad edilməsi üçün addımlar atmağa hazır” olduğunu bildirib”. Belə vəziyyətdə İsrail ABŞ-dan dəstək almaqla İranın onun üçün yaratdığı təhdidi aradan qaldırmaq isətyir. Bunun üçün İsrail ilk növbədə Suriyada İrana bağlı qüvvələri məhv etməyi düşünür. Amma həmin qüvvələrə hücum Suriya ərazisində İran-İsrail müharibəsinin başlanması demək olacaq. Digər tərəfdən, Rusiya-Türkiyə-İran üçbucağının İsrailin Suriyaya girməsniə icazə verəcəyini də gözləmək olmaz.
İsrail İraqın şimalında keçrilən referendumu dəstəkləməklə artıq Türkiyənin mövqeyinə qarşı çıxaraq bu ölkəni də özünə düşmən edib. Xatırladaq ki, Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan artıq referendumu dəstəkləyən İsrailə də mesaj göndərib: "İsraildən başqa bunu dəstəkləyən ölkə və beynəlxalq qurum yoxdur. Bu, bölgədə yeni münaqişə ocağının yaranacağından xəbər verir. Dünya İsraildən ibarət deyil. Sən bir İsraillə nə edəcəksən? “Biz etdik, oldu” deməklə olmur. Olmayacaq, heç vaxt ola bilməyəcək. Sanksiyaları tətbiq etməyə başladıqda ortada qalacaqsınız. Sanksiyaları tətbiq etməyə məcburuq. Bunlara İsrail nəyi və haradan göndərəcək?".
Rusiya isə Suriyada əsas söz sahibi olmaq hüququnu itirmək niyyətində deyil və bu səbəbdən İranla, Türkiyə ilə münasibətlərini gücləndirir. Xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə qeyd edir ki, Türkiyə və İran Suriyadakı vəziyyətin stabilləşdirilməsində vacib rol oynayır. O bildirib ki, Moskva, Ankara və Tehranın xarici siyasət sahəsində qarşılıqlı fəaliyyəti intensivləşdirmələri Yaxın Şərq ölkələrinin xeyrinədir: “Suriya və İraqdakı terrorçularla mübarizə aparmaq, Yaxın Şərqdə vəziyyətin tədricən yaxşılaşdırılması məqsədi ilə türkiyəli və iranlı tərəfdaşlarımızla sıx əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətindəyik”. Bu vəziyyətdə İranın Suriyada mövqelərinin daha da möhkəmlənməsi gözlənir və İsrail bundan çox narahatdır. Belə vəziyyətdə İsrail üçün əsas məqam ABŞ-ın dəstəyini alaraq Suriyada sərhədlərinə yaxın ərazilərdə İrana bağlı qüvvələri vurmaqdır. Bu isə, qeyd olunduğu kimi, artıq İranla İsrail arasında müharibəyə səbəb olacaq.
Nahid SALAYEV
