Son illərdə qanlı savaşların yaşandığı Yaxın Şərqdə yeni bir böyük müharibə başlaya bilər. Görünən odur ki, bu müharibəyə Azərbaycanın iki qonşusunun da qatılması qaçılmaz olacaq. Söhbət Türkiyə və İrandan gedir. Hər iki ölkə qonşuları olan İraqın parçalanmasına və burada kürd dövlətinin yaranmasına qarşıdır. Elə bu səbəbdən, lazım gələrsə, məsələyə hərbi müdaxilə edəcəklərini də açıqlayıblar. Amma Qərbdən, o cümlədən ABŞ-dan yardım alan kürdlər müstəqil olmaq niyyətlərindən əl çəkmək fikrində olmadıqlarını bildirir.
Qeyd edək ki, İraq Kürdüstanı Yerli İdarəçiliyinin rəhbəri Məsud Bərzani sentyabrın 25-də İraq Kürdüstanında müstəqillik referendumunun keçirilməsi barədə qərar qəbul edib. İraq hökuməti və parlamenti referendumun qanunsuz olduğunu bəyan edib. İraq Ali Məhkəməsi İraq Kürdüstanının müstəqillik referendumunun dayandırılması barədə qərar qəbul edib. ABŞ-ın İraqdakı səfiri Duqlas Sillimanla görüşdə İraq prezidentinin köməkçisi Nuri əl-Maliki isə bildirib:. “İraqın şimalında ikinci İsrail yaratmağa imkan verməyəcəyik”. Onun sözlərinə görə, referendum nə İraq, nə də kürd xalqlarının mənfəətinə xidmət edəcək və eyni zamanda legitim hesab olunmayacaq. İraqın baş naziri Heydər əl-Abadi isə öz növbəsində bildirib ki, referendum Konstitusiyaya ziddir və onun nəticələri heç kim tərəfindən tanınmayacaq. Çox maraqlıdır ki, ABŞ, Almaniya, Fransa və BMT nümayəndələri Bərzani ilə görüşərək alternativ təklif irəli sürüb və referendumu təxirə salmağa çağırıblar. İraq Kürdüstanının ali seçki qurumu isə Qərbin müstəqillik referendumunun təxirə salınması təklifini rədd edib. Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, ABŞ İraq Kürdüstanına 650 xüsusi təyinatlı əsgər göndərib. Əsgərlər xüsusi təyyarələrlə Ərbil şəhərinə gətirilib.
Məlumatlara görə, amerikalı xüsusi təyinatlılar Kərkük, Mahmur, Kəsik və Tuzhurmatu bölgələrində xidmət edəcək. Adıçəkilən bölgələr Məsud Bərzaninin nəzarətindədir. Vaşinqtonun atdığı bu addım bir sıra Qərb dövləti tərəfindən narahatlıqla qarşılanıb. Onlar ABŞ-ın “referendumu dəstəkləmirik” açıqlamasından sonra bölgəyə göndərdiyi əsgərlərinin əsas vəzifəsinin Bərzanini qorumaq olduğunu düşünür. Bundan başqa, Ağ Evin nümayəndələrindən biri İraq Kürdüstanında keçiriləcək referenduma qədər bölgədəki amerikalı əsgərlərin sayının 3 minə çatdırılacağını bildirib. Bütün bunlar isə ABŞ-ın Türkiyəyə vurduğu növbəti arxadan zərbə sayılır. Yaranmış vəziyyətdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri İraq və Suriya ilə sərhəddə, Şırnak vilayətində genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlayıb. Hazırda İraq ərazisində PKK terror təşkilatına qarşı hərbi əməliyyatların da aparıldığı bildirilir.
Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin hərbi əməliyyatlara cəlb olunan hərbi texnikasının və şəxsi heyətinin sayı barədə isə məlumat verilmir. Amma ehtyiac olduğu halda onların kürd referendumunu da dayandırmaq üçün hərəkətə keçməsi tamamilə gözlənilən sayılır. Türkiyənin baş naziri Binəli Yıldırım bildirir ki, İraq Kürd Muxtariyyətində təşkil ediləcək referendum Türkiyə üçün milli təhlükəsizlik məsələsidir: “Bu məsələ ilə bağlı istənilən addımları atacağıq və buna heç kimin şübhəsi olmasın”. Qeyd edək ki, prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan tezliklə Türkiyənin kürdlərin addımna cavab olaraq hazırladığı tədbirləri elan edəcəklərini bildirib. Türkiyənin müdafiə naziri Nurəddin Canikli isə qeyd edir: “İraq və Suriyanın ərazi bütövlüyünün ləğv edilməsi nə zaman bitəcəyi məlum olmayan və beynəlxalq miqyas alacaq daha böyük müharibənin alovlanması anlamına gəlir”. Onun sözlərinə görə, İraqın ərazi bütövlüyünün pozulması ilə ediləcək dəyişiklik Türkiyə üçün çox ciddi bir təhdiddir: “Risq faktorlarının artmasına mane olmaq üçün istənilən addımı atacağımıza heç bir şübhə yoxdur”. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə bildirir: “Referendum kürd bölgəsinin maraqlarına da uyğun deyil və bölgənin təhlükəsizliyinə xidmət etməyəcək”. Türkiyəyə İran və İraqın özü tərəfindən də böyük dəstək verilir. İran hətta məsələyə hərbi müstəvidə cavab veriləcəyini də istisna etmir. İran Ali Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Şəmxani bununla yanaşı bildirir: “İraqın şimalı referendum nəticəsində mərkəzdən ayrılarsa, o zaman İran İraqın şimalı ilə sərhədi bağlayacaq. İraq hakimiyyəti ilə sərhəd haqqında razılaşmamız var. İki ölkə arasındakı sərhəd xidməti də bu anlaşmaya əsasən fəaliyyət göstərir. İraqın şimalındakı hökumətin mərkəzdən ayrılması həmin bölgədəki bütün sərhəd–keçid məntəqələrinin bağlanması deməkdir”. İndilikdə isə Qərbin yardımı ilə kürdlərin atdığı addımlar tezliklə Yaxın Şərqdə daha bir qorxulu qanlı savaşın başlayacağını göstərir.
Nahid SALAYEV
