Yaxın Şərqdə baş verən son proseslər burada yeni böyük toqquşmanın ola biləjəyinə dair verilən proqnozların reallaşma ehtimalının daha da artdığını göstərir. Proseslər düşünməyə əsas verir ki, bu qarşıdurmada əsas tərəflərdən biri də qardaş Türkiyə ola bilər. Ümumiyyətlə, yaxın tezlikdə Yaxın Şərqdə Türkiyə-Rusiya-İran üçbucağının Qərb və onun dəstəklədyi qüvvələrə qarşı daha aktiv olacağı gözlənir. Bu üçubacağa daxil olan ölkələrin hər birinin bunun üçün öz səbəbi var. Məsələn, Türkyə Yaxın Şərqdə kürdlərin əli ilə ona qarşı təhdidlərin miqyasının artmasından ciddi narahatdır.
Qərbdə Türkiyənin narahatlığı nəzərə alınmır. Əksinə, məlum olub ki, bu günlərdə ABŞ Suriyada fəaliyyət göstərən PKK-nın bu ölkədəki qolu olan YPG-yə və PYD-yə daha 700 milyon dollarlıq silah göndərib. Türkiyə mediası yazır ki, ABŞ-ın YPG-yə olan yardımları kağız üzərində qanuni olsa da, beynəlxalq qaydalara ziddir. Çünki ABŞ-ın silah aldığı şirkətlər məhsullarının hara getdiyini bilmir. Bununla belə, Pentaqon Suriyada İŞİD-lə mübarizə bəhanəsi ilə aralarında YPG-nin də olduğu terror qruplaşmalarına 2.2 milyard dollar dəyərində silah yardımı edib. Rusiya və İran da Qərbin, xüsusən də ABŞ-ın onları Yaxın Şərqdən sıxışdırıb çıxarmasına qarşıdır. Üstəlik, hər iki ölkəyə qarşı tətbiq edilən və davamıl şəkildə genişləndirilən sanksiyalar da tərəfləri bir araya gətirən daha bir məqamdır. Bu şəraitdə tərəflər Qərbi ilk olaraq Suryiadan tam sıxışdırıb çıxarmağa hazırlaşır. Məhz belə bir vaxtda Qazaxıstanın paytaxtı Astanada keçirilən "Suriya zirvəsi"ndə vacib qərarlar qəbul olunub. Rusiya, İran və Türkiyənin birgə qərarına əsasən, İdlib vilayətinin təhlükəsizliyini Türkiyə ordusu təmin edəcək. Məlumata görə, 25 minlik ordu vilayətin şimalında təhlükəsizliyə cavabdeh olacaq. İdlibin qalan bölgələrini isə Türkiyə, Rusiya və İranın nəzarətində, Bəşər Əsədə bağlı ordu qoruyacaq. Qeyd edək ki, ABŞ "əl-Qaidə"ni bəhanə edərək İdlib vilayətinə müdaxilə etmək istəyirdi. Bu isə Suriyada sülh prosesi başladan Rusiya, İran və Türkiyəni ciddi narahat edirdi. Amma indi vəziyyət dəyişib. Türkiyə, Rusiya və İran ABŞ-ı bu bölgəyə buraxmır. Belə vəziyyətdə Deyr-əz-Zorda ABŞ-la barəsində söhbət gedən üç ölkənin qarşıdurmasının daha açıq müstəviyə keçməsi gözlənir. Məlumat üçün bildirək ki, İŞİD terror təşkilatı Suriya-İraq sərhədində yerləşən Deyr-əz-Zor şəhərində ABŞ-ın dəstəklədiyi PYD-yə heç bir müqavimət göstərmədən iki gündə təxminən 45 kilometr geri çəkilib. PYD “Cəzirə Fırtınası” əməliyyatı ilə Deyr-əz-Zor şəhərinin 6 kilometrliyinə qədər yaxınlaşıb. Yerli mənbələrin məlumatına görə, İŞİD sürətlə vilayətin cənubi-qərbinə çəkilir. Bu da İŞİD və PYD arasında razılaşma ehtimalını artırır.
PYD-nin Deyr-əz-Zora yaxınlaşması ilə Suriya ordusu və PYD arasındakı məsafə 6 kilometrə qədər azalıb. ABŞ Suriya güclərinin şəhəri ələ keçirməsini istəməsə də, artıq Rusiyanın dəstəyi ilə Suriya ordusu tərəfindən Deyr-əz-Zor azad edilib. Suriya ordusunun bu tarixi qələbəsi İŞİD terrorçularının indiyə kimi uğradığı ən ağır məğlubiyyətlərdəndir. Son 3 ildə ilk dəfə olaraq azad şəkildə küçələrə çıxa bilmiş suriyalılar bildirib ki, Bəşər Əsədin ordusu Rusiyanın hava dəstəyi ilə infrastrukturu, demək olar ki, məhv edilmiş şəhəri və onun sakinlərini terrorçulardan azad edib və əhali tərəfindən xilaskar kimi qarşılanıb. Amma indi PYD də şəhərə yaxınlaşır və burada onların Əsəd gücləri ilə qarşıdurması gözlənir. Belə vəziyyətdə ABŞ kürdlər, Rusiya isə Əsəd ordusu tərəfindən prosesə hərbi müdaxilə etməyə hazırlaşır. Türkiyə və İran da seyrçi qalmaq istəmir.
Son məlumatlara əsasən, Amerikanın dəstəklədiyi , əsasən kürdlərdən ibarət Suriya Demokratik Qüvvələri də Deyr-əz-Zora Fərat çayının sol sahili istiqamətindən hücum etməyi düşünür. Amma bildirilir ki, Rusiya hərbçiləri amerikalılara şəhərin ətrafındakı 30 kilometrlik zonanın uçuşa qadağan zonası olduğu haqda xəbərdarlıq edib. Eləcə də onlar Fərat çayının sol sahilindən 30 kilometrlik zolaq ayıraraq onu İraqın şimal sərhədlərinə qədər uzadıblar və xəbərdarlıq ediblər ki, həmin zolaqda Amerika hərbçiləri ilə onların dəstəklədiyi qüvvələrin fəaliyyəti yolverilməzdir. Suriya Demokratik Qüvvələrinin dəstələri bu xəbərdarlığa baxmayaraq irəliləməyə cəhd edib, lakin xəbərdarlıq atəşi ilə qarşılaşaraq mövqelərinə geri qayıdıb.
Bu durumda Bəşər Əsəd qüvvələri İŞİD-in əsas bazalarından olan Akerbat şəhərini ələ keçirmək üzrədir. Bu şəhərdə yeraltı tunellər və bunkerlər şəbəkəsi var və bildirilir ki, terrorçular həmin yeraltı bunkerlərdə silah-sursat, yanacaq, ərzaq və digər ehtiyatlar cəmləşdirib. Odur ki, şəhər ələ keçirilsə, İŞİD-in əsas təchizat kanallarından biri kəsiləcək. Bu vəziyyətdə ABŞ-ın dəstəklədyi kürdlərin mövqeyi də xeyli zəifləyəcək. Bu isə Rusiya, İran və Türkiyənin Suryiada tam qələbəsi deməkdir. Artıq Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Aleksandr Lavrentyev bildirib ki, Suriyada İŞİD və digər terror qruplaşmaları üzərində qələbə ən yaxın aylarda təmin ediləcək. Onun sözlərinə görə, Rusiya ümid edir ki, Suriya müxalifətində sağlam düşüncə qalib gələcək və mövcud problemlərin dinc yolla həllinin axtarışı üzrə mövqe tutulacaq. Rusiya Müdafiə Nazirliyinin açıqladığı məlumata görə, Suriya ərazisinin 85 faizi terrorçularan və müxalifət döyüşçülərindən azad edilib.
Tahir TAĞIYEV
