Ölkəmizin strateji müttəfiqi olan Türkiyənin Rusiyadan S-400 raketdən müdafiə sistemlərinin alınması istiqamətində atdığı addımlar, gözlənildiyi kimi Qərbdə, əsas etibarı ilə də ABŞ-da daha ciddi narahatlıq predmetinə çevrilib. Əvvəllər Türkiyənin bu istiqamətdə açıqlamalarının sadəcə blef olduğunu düşünən ABŞ rəsmiləri reallıqda hadisələrin başqa istiqamətdə inkişaf etdiyini gördükdən sonra indi Ankaranı bu niyyətindən çəkindirməyə çalışır.
ABŞ-ın narahatlığına səbəb isə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın açıqlamalarıdır. Ərdoğan qeyd edib ki, Türkiyə S-400 zenit-raket kompleksi almaq üçün Rusiya ilə müqavilə imzalayıb, artıq ilkin ödənişlər də edilib: “S-400-lə bağlı dostlarımız artıq müqaviləni imzalayıb. Məndə olan məlumata görə, artıq girov da qoyulub. Bundan sonra Rusiyanın bizə borcunu ödəməsi prosesi olacaq. Bu məsələ ilə bağlı Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə qəti mövqeyimiz var”. NATO radarları ilə Rusiyadan alınacaq sistemin bir-birinə uyğun gəlməyəcəyi barədə yayılan məlumatlara münasibət bildirən Türkiyə prezidenti deyib: “Bu qərarı azadlığımıza uyğun şəkildə qəbul edəcəyik. Ölkəmizin müdafiəsi və təhlükəsizliyinə görə məsuliyyət daşıyırıq”.
Rusiyanın "TASS" agentliyinin informasiyasına görə, Rusiya prezidentinin hərbi-texniki əməkdaşlıq məsələləri üzrə köməkçisi Vladimir Kojin də ABŞ-ın bu sövdələşməyə qarşı atdığı addımların əhəmiyyətsiz olduğunu bildirib: “Müqavilə artıq imzalanıb və icrası istiqamətində hazırlıq gedir. S-400 mürəkkəb sistemlərdəndir. Onun texniki vasitələrinin yığılması üçün müəyyən zaman tələb olunur. Müqaviləyə əsasən qəbul edilən bütün qərarların streteji maraqlarımıza uyğun gəlməsinə tam təminat verə bilərəm. Bəzi Qərb dövlətlərinin bununla bağlı Türkiyəyə təzyiqlər etməsi isə tam başadüşüləndir”.
Məhz belə bir vaxtda məlum olub ki, ABŞ Müdafiə Nazirliyi NATO-nun standardlarına uyğun olan ballistik raketdən müdafiə sistemlərinin Türkiyəyə çatdırılması üçün işləri sürətləndirib. Pentaqonun sözçüsü Coni Mişel bu xüsusda bildirib: “Türkiyənin səlahiyyətli nümayəndələrinə S-400 raketdən müdafiə sistemlərinin alınması haqqında narahatlıqlarımızı bildirdik. NATO ilə uyğunlaşan raket sistemi Türkiyəni yerləşdiyi bölgədə bütün təhdidlərdən qorumaq üçün ən yaxşı alternativ kimi qalmağa davam edir. ABŞ və Türkiyənin müdafiə və hərbi ticarət sahəsində dərin və önəmli münasibətləri var. Türkiyə raketdən müdafiə sektorunun daha geniş və uzunmüddətli ehtiyacları üçün, ABŞ daxil, bütün NATO müttəfiqləri ilə birgə sistemləri istifadə etməyə davam edir. Buna görə də ABŞ imkanı daxilində Türkiyəyə satılan müdafiə sistemlərinin çatıdırılması işlərini sürətləndirəcək”. Pentqaon sözçüsü, həmçinin, Türkiyə ilə ortaq razılaşmaların və müttəfiqliyin ABŞ üçün önəmli olduğunu vurğulayıb. Beləliklə, ABŞ öz raketdən müdafiə sistemlərini Ankaraya satmaqla S-400 anlaşmasını pozmaq istəyir. Amma Ankaranın buna gedəcəyi inandırıcı sayılmır. Çünki ortada acı Çin təcrübəsi var. Xatırladaq ki, 2015-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə raket əleyhinə müdafiə sisteminin alınması ilə bağlı tender keçirilib. Tenderdə birinci yeri Çinin CPMIEC, ikinci yeri ABŞ-ın “Raytheon”, üçüncü yeri Avropa konserni “EuroSAM", dördüncü yeri Rusiyanın “Rosoboronexport” şirkəti tutub. Bu mərhələdə Rusiya şirkəti ilə danışıqlar tamamilə kəsilmişdi. ABŞ, Avropa və Çinlə danışıqlar davam etdirilmişdi. Türkiyə son mərhələdə Çin şirkəti ilə müqavilənin imzalanması üçün masaya oturmuşdu. Çinlə aparılan danışıqlar NATO ölkələrinin, ABŞ-ın təsiri ilə nəticəsiz qaldı. ABŞ Türkiyəyə ”Patriot" raketlərini çatdıracağını bildirsə də, sonradan vədinə əməl etmədi. Bundan sonra Ankara Rusiya ilə hərbi sahədə də əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirdi. 2016-cı ilin avqustunda Rusiya və Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması və prezidentlərin görüşü iki ölkənin hərbi əməkdaşlığını gündəmə gətirdi. Görüşdən bir neçə gün sonra Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Vladimir Putinlə görüşündə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub. Türkiyənin xarici işlər naziri, ABŞ və Avropa texnologiya transferinə müsbət yanaşmadığı üçün, NATO-dan kənar istehsalçı ölkələrlə danışıqların aparılmasının təbii olduğunu deyib. Noyabr ayında isə Türkiyənin müdafiə naziri Fikri İşık Türkiyənin S-400 böyük və orta mənzilli zenit-raket sistemlərinin alınması haqqında niyyətini dilə gətirib.Türkiyəli səlahiyyətlilər bildirirlər ki, indiki mərhələdə NATO-nun təzyiqləri nəzərə alınmayacaq.
Qeyd edək ki, bir S-400 kompleksi eyni anda 36 hava hədəfinə atəş açmaq qabiliyyətindədir və bu hədəflərə 72 raket tuşlayır. Komplekslər hava hədəfləri ilə yanaşı, yerüstü hədəfləri də vurmaq imkanındadır. Raketlər hətta Yer səthindən cəmi 5 metr yüksəklikdə uçan hədəfləri də vurur. Müqayisə üçün deyək ki, ABŞ-ın ”Patriot" raketləri azı 60 metr yüksəklikdə hədəfləri vura bilir. S-400 600 kilometrə qədər uzaqlıqdakı hədəfləri aşkar edir.
Rusiya və Türkiyə arasında S-400 zenit-raket sistemlərinin Türkiyəyə çatdırılması haqqında müqavilə ötən ay imzalanıb. İndi bu istiqamətdə atılan real adımlar ABŞ-da ciddi narahatlıq yaradıb. Görünür, bu məsələ ilə bağlı Türikyəyə təzyiqlər daha da artacaq. Sözügedən məsələdə erməni lobbisinin əlinin olması da istina olunmur. Çünki Ermənistan da Rusiyanın Türkiyəyə S-400 raketləri satmasına qarşıdır.
Nahid SALAYEV
