İsrail, Yunanıstan və Kipr arasında möhkəmlənən ittifaq müsəlman dövlətləri arasında narahatlıq doğurur. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan belə bir açıqlamanı verərək, qeyd olunan ittifaqın ölkəsinə qarşı yönələ biləcəyinə işarə edib. Baş nazir Benyamin Netanyahu isə açıq şəkildə bildirib ki, İrandakı münaqişədən sonra Türkiyə İsrailin növbəti düşməninə çevrilmək riski ilə üzləşir. Bu cür çağırışlar Ankaranın müharibə zamanı Fars körfəzi ölkələrindən qaçan xarici investorlar üçün maliyyə sığınacağı yaratmaq planlarına kölgə salır.
Fidan müvafiq açıqlamaları Antalyada üç günlük diplomatik forumdan sonra keçirilən mətbuat konfransında verib. Nazir qeyd edib: "Bu ittifaq təkcə Türkiyə üçün deyil, həm də bölgədəki digər müsəlman ölkələri üçün narahatlıq doğurur və onlar bu barədə bizə məlumat verirlər". Fidan İsraili regional ekspansionizmdə günahlandırıb: "Heç kim bizə bunun bizə qarşı yönəlmiş bir təşəbbüs olmadığına dair heç bir zəmanət verməyib... Netanyahu hökuməti təhlükəsizlik narahatlıqlarını yeni əraziləri ələ keçirmək üçün bəhanə kimi istifadə edir. İsrail ekspansionizmi problemi artıq təkcə region üçün deyil, bütün dünya üçün təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib". İsraillə bağlı bu cür açıqlamalar Türkiyə rəsmiləri arasında adi hala çevrilib. Bu yaxınlarda Böyük Millət Məclisinin sədri Numan Kurtulmuş Netanyahunun öz dövlətinin sərhədlərini genişləndirmək istədiyinə əminliyini ifadə edib. Kurtulmuş qeyd edib: "İsrailin Yaxın Şərqdəki ekspansionist siyasətinin heç bir sərhədi yoxdur. Amerika və İsrailin orada fərqli məqsədləri var. Amerikanın məqsədi İran rejiminin imkanlarını məhdudlaşdırmaq və uğurlu olarsa, onu əvəz etməkdir. İsrailin əsas məqsədi İran deyil. Onun məqsədi Nildən Fərat çayına qədər olan ərazidə, Türkiyə ərazisini əhatə edən ərazidə "Böyük İsrail" yaratmaqdır. Onlar bunu deyirlər: gəlin "Böyük İsrail"i bərpa edək". Lakin Türkiyəni və onun regional müttəfiqlərini ən çox narahat edən məsələ Yunanıstan və Kipr tərəfindən İsrail ilə hərbi əlaqələrin fəal şəkildə gücləndirilməsidir. Ötən həftə sonu Şimali Kipr Türk Respublikasının (ŞKTR) lideri Tufan Ərhürman Nikosanı İsrailə Pafos hava bazasından istifadə etmək üçün xüsusi hüquqlar verməkdə günahlandırıb: "Sizcə, özünüzü silahlandırmaqla və böyük dövlətlərin dəstəyini təmin etməklə Türkiyəyə qarşı hərbi tarazlıq yarada bilərsinizmi? Dərhal deyim: bu, faydasız bir cəhddir. Əgər uşaqları öldürən bir dövlətlə ittifaq yaradılarsa və üstəlik, bu ittifaq Kipr türk xalqının təhlükəsizliyini və iradəsini təhlükəyə atarsa, xalqım belə bir müqavilənin imzalanmasını qəbul etməyəcək".
Bu ayın əvvəlində Yunanıstan İsrail şirkəti "Elbit Systems" ilə PULS yüksək dəqiqlikli və çoxfunksiyalı çoxsaylı buraxılışlı raket sistemlərinin alınması ilə bağlı təxminən iki illik danışıqları başa çatdırıb. Hər iki tərəfin İsrail və Yunanıstan arasında dərinləşən müdafiə əməkdaşlığının əksi kimi xarakterizə etdiyi müqavilənin dəyəri təxminən 750 milyon dollardır. İsrail media orqanlarının qeyd etdiyi kimi, PULS-un alınması Afinanın Türkiyə ilə artan gərginlik və potensial gələcək münaqişəyə hazırlıqlar fonunda hərbi gücünü artırmaq üçün daha geniş kampaniyasının bir hissəsidir. Netanyahu açıq şəkildə bildirib ki, İsrail ərəb və Afrika ölkələri, Hindistan, eləcə də Yunanıstan və Kiprlə öz regional blokunu yaradır: "Məqsəd radikal cərəyanlara qarşı mübarizədə reallıq, çətinliklər və niyyətlər barədə ortaq bir baxışa malik dövlətlər oxu yaratmaqdır. Bütün bu ölkələr fərqli bir perspektivə malikdir və əməkdaşlığımız əla nəticələr verə bilər və əlbəttə ki, davamlılığı və gələcəyimizi təmin edə bilər". Lakin bu qarşıdurma gündəliyi Türkiyənin Fars körfəzi böhranından istifadə etmək və Dubay və ya Doha modelində öz yurisdiksiyasında cəlbedici bir biznes mərkəzi yaratmaq planına meydan oxuyur. Türkiyə mənbələri "Bloomberg"ə bildiriblər ki, İrandakı müharibə əvvəllər BƏƏ və ya Qətərə üstünlük verən, lakin İranın müntəzəm atəşi səbəbindən geri çəkilməyə məcbur olan xarici şirkətləri Türkiyəyə cəlb etmək üçün imkanlar açır. Vəziyyətlə tanış olan "Bloomberg" mənbələrinin məlumatına görə, Türkiyənin Maliyyə və Xəzinədarlıq Nazirliyi artıq xarici investorlara Türkiyə yurisdiksiyasında fəaliyyət göstərmək üçün stimul verə biləcək xüsusi qanun layihəsi hazırlayır. Lakin regional böhranlar fonunda yeni imkanlar çox vaxt yeni təhlükəsizlik problemləri ilə üzləşir. İsrailin Yaxın Şərq üçün blok əsaslı bir arxitektura vizyonu Türkiyə üçün də məhz belə bir problem yarada bilər.
Tahir TAĞIYEV
