Rəşad Bayramov: “İran sərhədində Rusiya hərbçilərini tam çıxarması həm siyasi, həm hərbi, həm də diplomatik hazırlıq tələb edir”
Ermənistan–Türkiyə sərhədində uzun illər davam edən Rusiya hərbi mövcudluğuna son qoyulub. 2025–2026-cı illərdə mərhələli şəkildə həyata keçirilən qərar nəticəsində Rusiya hərbçiləri sərhəd-keçid məntəqələrindən çıxarılıb və nəzarət tam şəkildə Ermənistanın Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin Sərhəd Qoşunlarına verilib.
Proses ilk olaraq 2025-ci ilin yazında “Marqara” keçid məntəqəsində başlayıb, daha sonra “Axurik” məntəqəsində də eyni dəyişiklik baş tutub. Bundan əvvəl isə Rusiya hərbçiləri Ermənistan-Türkiyə sərhəd xəttindən çıxarılıb. Beləliklə, Ermənistan müstəqillik dövründə ilk dəfə olaraq Türkiyə ilə sərhədin mühafizəsini tam şəkildə öz milli sərhəd xidmətinə həvalə etmiş olub.
Bizim üçün ən vacib olanı Rusiyanın sərhəd qoşunlarının Ermənistan-İran sərhədindən çıxarılmasıdır. Çünki burada Zəngəzur dəhlizinin taleyindən söhbət gedir. Ermənistan buna nə vaxt nail olacaq? İşlərin indiki gedişatı ilə Ermənistan Rusiya qüvvələrini İranla sərhəddən çıxara və buna nail ola biləcəkmi?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Ermənistan-Türkiyə sərhədində Rusiya hərbi mövcudluğunun tamamilə aradan qaldırılması 2025-2026-cı illərdə mərhələli şəkildə baş verib və bu, şübhəsiz ki, regionda strateji dəyişikliklərin önəmli göstəricisidir. “Marqara” və “Axurik” sərhəd-keçid məntəqələrindəki proseslər, həmçinin əvvəllər Ermənistan-Türkiyə sərhədinin milli təhlükəsizlik qüvvələrinə verilməsi, ölkənin sərhəd idarəçiliyində öz müstəqilliyini gücləndirdiyini göstərir. Bu addım həm daxili siyasətdə legitimliyi artırır, həm də Brüssel və Ankara kimi regional aktorlar üçün siqnaldır ki, Ermənistan öz sərhəd təhlükəsizliyini daha çox öz resursları ilə təmin etməyə başlayıb”.
R.Bayramov hesab edir ki, əsas məsələ Ermənistan-İran sərhədi ilə bağlıdır: “Çünki bu istiqamətdə sərhəd nəzarəti Zəngəzur dəhlizinin taleyinə də birbaşa təsir edir. Rusiya qoşunlarının bu bölgədən çıxarılması, Ermənistan üçün strateji müstəqilliklə yanaşı, regionda tranzit və nəqliyyat infrastrukturunun idarə olunması baxımından da vacibdir. Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın qərbi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında ticarət və nəqliyyat dəhlizi rolunu oynayır, həmçinin Türkiyə-Azərbaycan-Ermənistan-İran əlaqələrinə də dolayısı ilə təsir edir. İndiki vəziyyətə baxdıqda, deyə bilərik ki, Ermənistanın İran sərhədində Rusiya hərbçilərini tam çıxarması həm siyasi, həm hərbi, həm də diplomatik hazırlıq tələb edir. Birincisi, daxili təhlükəsizlik və sərhəd qüvvələrinin kifayət qədər peşəkar və texniki baxımdan təchiz olunmuş olması lazımdır. “Marqara” və “Axurik” təcrübəsi göstərir ki, Ermənistan milli qoşunları mərhələli və planlı şəkildə sərhəd nəzarətini ələ ala bilir. Lakin İran sərhədi uzunluğu və Zəngəzur dəhlizinin strateji əhəmiyyəti baxımından daha mürəkkəb və potensial riskli sahədir. İkincisi, Ermənistanın İran sərhədində tam nəzarətə nail olması zaman tələb edir və mərhələli prosesin davam etməsi gözlənilir. “Marqara” və “Axurik” nümunələrindən çıxış edərək demək olar ki, tədricən də olsa bu istiqamətdə də texniki və diplomatik hazırlıqlar baş verəcək. Bu baxımdan zənnimcə 2026-2027-ci illərdə tam nəzarət əldə etmək real görünür, lakin bu, həm daxili təhlükəsizlik, həm də regional balansın uyğunlaşması ilə sıx bağlıdır. Ermənistan üçün Rusiya qoşunlarının çıxarılması həm ölkənin strateji müstəqilliyini artırır, həm də Zəngəzur dəhlizinin regional rolunun güclənməsinə şərait yaradır. Lakin tam nəzarət yalnız siyasi iradə və diplomatik koordinasiya ilə mümkündür. Ermənistanın hazırkı plan və mərhələlər fonunda bu hədəfə nail olması mümkündür, amma proses həm də regional təsirlərin idarə olunmasını tələb edir”.
Vidadi ORDAHALLI
